مەریوان نەقشبەندی
بە كوشتنی خەلیفەی سەدەی 21ی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) لە ناوچەیەكی سنووری نێوان سووریا و توركیا كە بە عەمەلی لەژێر دەسەڵاتی ئەو گرووپە ئیسلامییە توندڕەوانەدایە كە خۆیان ناوناوە سوپای سووریای ئازاد چەند راستییەكی شاراوە ئاشكرا دەبێت و گومانەكانی پەیوەندی چەكدارەكانی داعش بەو گرووپە ئیسلامییانەی لەلایەن توركیاوە پشتگیری دەكرێن، دەبێتە یەقین، قاعیدە و داعش دوو بزووتنەوەی جیهادی ئیسلامی توندڕەو بوون و هەریەكەیان بە میكانیزم و تەفسیری شەرعی جیاواز كاریان دەكردن لێرەدا من تەنیا دەمەوێت لەسەر سیاسەتی ئیدارەدان و توانای تەجنیدكردنی ئەم دوو رێكخراوە بدوێم و پێشبینی هەنگاوەكانی دوای كوشتنی خەلیفەی سەدەی 21ی دەوڵەتی خەلافەتی ئیسلامی (ئەبو بەكر بەغدادی)دەخەمەڕوو.
دوو جیاوازی گەورە لە سیاسەت و هەیكەلی رێكخستنی ئەم دوو گرووپە جیهادییە ئیسلامییە توندڕۆیانە هەبوو كە یەكەمیان: رێكخراوی قاعیدە ستراتیژییەت و كردنە ئامانجی (دوژمنە دوورەكان)ی ئیسلامی لە ئەویەویەتی خۆی دانابوو كە زیاتر ئامانجەكانی لە ئەمەریكا و وڵاتانی رۆژئاوا جێگیر كرد بوو، رەنگە هێرشەكانی 11ی سێپتێمبەر و هێرشكردنە سەر باڵیۆزخانەكانی ئەمەریكا لە ئەفریقیا و چەند وڵاتێكی تر و كردنە ئامانجی كەشتیی سەربازی (كول) لە كەناراوەكانی یەمەن، نموونەی روونی ستراتیژیەتی رێكخراوی قاعیدە بوو، بەڵام دەوڵەتی خەلافەتی ئیسلامی (داعش) پێچەوانەی قاعیدە زیاتر (دوژمنە نزیكەكان)ی كردە ئامانج و زیاتر هێرش و چالاكییەكانی لە سنووری وڵاتانی ئیسلامی و بە تایبەتیش رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا چڕكردەوە بە سوودوەرگرتن لە شۆڕشەكانی بەهاری عەرەبی و جموجوڵ و ناڕەزایی جەماوەری سستەمی سیاسی و ئیدارەدانی خراپی ئەم دەوڵەتە ئیسلامییانە، بۆیە بە هەزاران موسڵمانی بەدڕندانەترین شێواز دەكوشت و زۆربەی دیمەنە خوی و نامرۆڤانەكانی بە ڤیدیۆ تۆمار دەكرد و پەخشی دەكرد بۆ ئەوەی زۆرترین ترس بخاتە ناو دڵی جیهانی ئیسلامی و سەرنجی رۆژئاواش بۆ لای خۆی رابكێشێت. لە بەرانبەردا داعش بە درێژایی بوونی لەناوچەكەدا تەنها یەك ئەمەریكی سەربڕی كە ئەویش رۆژنامەنووسێك بوو، ئیتر هیچ چالاكییەكی دژی ئەمەریكا و رۆژئاوا نەبوو.
جیاوازی دووەمی ئەم دوو گرووپە جیهادییە ئیسلامییە لە هەیكەلی رێكخستن و چۆنیەتی فەرمان دەركردن بۆ ئەندامانی رێكخراوەكانیان بوو، قاعیدە هەیكەلێكی پەرتوبڵاوی هەبوو، مەودایەكی فراوانی لە جیهانی ئیسلامی و غەیرە ئیسلامی بۆ خۆی دانابوو كە دەسەڵاتی دابووە هەر فەرماندەیەكی مەیدانی یان هەر ئەمیرێك لە هەر شوێنێكی دنیادا تا ئەوەی دەیەوێت لە كردەوەی سەربازی نەوعیی ئەنجامی بدات، بەڵام لە لای داعش ئەم پرۆسەیە تەواو پێچەوانەبوو، ئەبوبەكر بەغدادی بڕوای وابوو خاكی بەدەستەوە بێت و ناوچەكانی بە یەكەوە سنووریان هەبێت و دەوڵەتداری بكات و مەركەزیەتێكی یەكجار سەرسووڕهێنەری لەناو رێكخستنی دەوڵەتەكەیدا دانابوو بە جۆرێك هیچ سەركردەیەكی داعش بەبێ فەرمانی راستەوخۆی خەلیفە نەتوانێت هیچ كردەوەیەك ئەنجامبدات و زۆربەی سەركردەكانیشی بەردەوام لە دەوری خۆی كۆكردبووە و متمانەی بە هەر كامیان لەق ببووایە دەستبەجێ خۆی گوللەبارانی دەكرد.
دەوڵەتی خەلافەتی ئیسلامی سەدەی 21 كە بە (داعش) دەناسرێت لەكاتێكدا ئەم كورتكراوەی ناوە لە لای خەلیفە حوكمی كوشتنی بۆ دەركرابوو بەپێی ئەو بەدواداچوون و لێكۆڵینەوانەی لەم چەند ساڵەی رابردوو ئەنجامم داون لە ماوەی حوكمڕانی خۆی لە سووریا و عێراق نزیكەی 45 هەزار چەكداری زیاتر لە 100 دەوڵەتی جیهانەوە لە خۆی كۆكردەوە كە نزیكەی 15هەزاریان لە ئەورووپا و ئەمەریكای باكوور و ئاسیاوە لە وڵاتە غەیرە ئیسلامییەكانەوە هاتبوون ئەوەی جێگای سەرنجیشە كە دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) گرنگییەكی ئەوتۆی بە لایەنی دینداری لەلای چەكدارەكانی نەدەدا و تەنها 5%ی چەكدارانی داعش شارەزایی تەواویان لە ئیسلام هەبووە و نزیكەی 70%یان شتێكی كەمی لە ئیسلام زانیوە و ئەوانی تر مێردمنداڵ بوون و كەمترین زانیاریان لەسەر ئیسلام نەبووە و بۆ خۆتەقاندنەوە و كردەوەی خۆكوژی بەكاردەهێندران.
خەلیفەكەی سەدەی 21 شێوازی كاری ئیسلامی لە دینداری زەكات و نوێژ و كۆكردنەوەی بەیتولمال گۆڕی بۆ بازرگانی نەوت و مادەهۆشبەرەكان و باج وەرگرتن و تاڵانكردنی بانكەكان و زۆر شێوازی جیا كە بەهۆیەوە لە سەردەمێكدا داعش خاوەنی چەندین ملیار دۆلار بوو هەر لەناو داعشدا كولتوری كۆیلە و سەبیكردنی كچان و ئافرەتان و بازرگانی پێوەكردنیان گەڕێندرایەوە كە كوردانی ئێزیدی قوربانی هەرە گەورەی ئەم كولتوورە ئیسلامیە بوون و تائێستاشی لەگەڵ بێت زیاتر لە هەزار كچ و ژنی ئێزیدی بێ سەروشوێن كراون و ژیانی كۆمەڵایەتی و دەروونی هەزارانی دیكەشیان دوای لە ناوچوونی خەلافەتەكەیان كردووەتە دۆزەخ.
ئێستا خەلیفەی دەوڵەتی ئیسلامی سەدەی 21 بەو هەموو دەسەڵات و مەركەزیەوە كۆتایی پێهات و لە كردەوەیەكی نەوعی هەواڵگری و سەربازیدا كوژرا و ژمارەیەك لە سەركردە مەیدانییەكانیشی لەگەڵدا كوژران، بەڵام هیچ گومانی تێدا نییە ئیلهامی تەكفیر و جیهاد لەناو ژمارەیەكی بەرچاو لە موسڵمانانی دنیا هەر ماوە، بۆیە پێشبینی دوو حاڵەت دەكرێت:
یەكەم: خۆپیشاندان و نائارامییەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و خراپی ئەدای كاری حكومی و گەندەڵی و ناعەدالەتی ناو وڵاتانی ئیسلامی لەگەڵ سەرهەڵدانی تێڕوانینێكی رادیكالیانەی رۆژئاوایی كە بەرژەوەندی مرۆڤایەتی و ئاشتیی جیهانی وەڵاناوە و زیاتر گرنگی بەدەستكەوتی ماددی دەدات، دەبێتە هەلێكی گونجاو بۆ سەرهەڵدانەوەی گرووپێكی دیكەی ئیسلامیی جیهادی بە ریتم و رەنگە ناوێكی نوێ. رەنگە ماشێنی شەڕ و پێكدادانیش لەم سنووری رۆژهەڵاتی ناوەڕاستەدا وابكات كە گرووپی هاوشێوەی داعش و حەشدی شەعبی و ئەوەی ئەو گرووپە ئیسلامییانەی لە سووریا كە لە لایەن توركیاوە پڕچەك و پشتگیری دەكرێن بۆ وڵاتانی دەوروبەری كوردستان پێویست بێت. بۆیە پێویستە حكوومەتی هەرێمی كوردستان لە رێگەی خەڵكی شارەزا پلانی رووبەڕووبوونەوەی قۆناغی دوای كوشتنی خەلیفەی سەدەی 21 دابنێت و یەكڕیزیی هێزە سیاسییەكانی كوردستانیش بۆ ئەم مەبەستە یەكجار گرنگە.
