خه‌بات: ساسان دەروێش- هۆڵەندا:-
لە لای زۆربەی زۆرمان، وەرزی پاییز و ڕووتبوونەوەی دارەكان لە گەڵا و هەڵوەرینیان بۆ سەر خاك بە بەدبەختی و وێنەكردنی كۆچ و مردن و جێهێشتنی ئازیزانمان دەربڕیوە، بە پێچەوانەی هەر هەموومان شاعیر و نووسەر، لە دیدی خۆیەوە محەمەد عومەر عوسمان لە رەهەندێكی ترەوە بە روانینێكی دنیادیدەی جوان و ناسكی شاعیرانەی دەڕوانێتە وەرزی پاییز و گەڵا زەرد و وەریوەكانی سەر خاك، ئەمەش زۆر بە روونی لە دیوانە شیعری لە غوربەتا دەبینیتەوە، كە هەر یەك لە كۆپڵەكانی دنیایەك لە جوانی ئەو وەرزەی ساڵی پاییز پێناسە دەكات و دەڵێت ئەو رەنگەی لەم وەرزەدا دەردەكەون، رەنگی راستەقینەی سرووشتن، پڕن لە جوڵە و بەركەوتن، شاعیر هەمیشە ویستوێتی لەم روانگە جوانەی خۆی و تێكستی ژەنەڕاڵی پاییز پێمان بڵێ خۆزگە هەر چوار وەرزی ساڵ پاییز بووان، ئەم دەنگە لەنێوانی ساڵانی هەشتاكاندا وەك شاعیرێكی هاوچەرخ و بوێر بۆ سەردەمی خۆی دەركەوت لەبندەستی كورد لەژێر رژێمێكی زاڵمی دژ بە كورد و كوردستان كە هەموو شت یاساغ بوو، زمان كلۆمدراو بوو لە نیشتمانێكی نامۆدا واتە لە غوربەتا، شیعرەكانی كاریگەری زۆریان هەبوو لەسەر گەنجاون و لاوانی شارەكەدا، لەوكاتەدا لە دوای لەچاپدان و بڵاوكردنەوەی بەرهەمی لە غوربەتا كە نامیلكەیەكی بچووكی بەرباخەڵ بوو چاپی یەكەمی، لەنێو قوتابیان و گەنجاندا دەستاودەستی دەكرد و چێژی دەبەخشییە ئازارەكانی ئەو زەمەنە پڕ لە خەمە، كە خۆی كارەكتەری بوو لە سیما و دڵی پڕ لە وشەی سەوز و پاراو بۆ پاییز و مرۆڤایەتی ئەشكی دەڕشت ، هەر لەو زەمەنە پڕ جەنجاڵەدا ، ڕەشبینی یەكێكە لە دیارترین چەمكەكانی شیعری هاوچەرخ، ئەم چەمكەش زۆر بەڕوون و ئاشكرا لە شیعرەكانی محەمەد عومەر عوسمان شاعیری هاوچەرخی كورد رەنگدانەوەی هەبوو دیارە لەژێر لایەنی دەروونی و ئەو بارودۆخەی ئەوكاتەی نیشتمان و كۆمەڵگەمان و خەفەكردنی ئارەزووە تایبەتییەكان و سەربەستی و ئازادی و دابڕان و تەنیایی و خۆ بە نامۆ زانین وای كردووە شاعیر زۆركات هانا بۆ مەرگ ببات یاخود ئارەزووی مردن بكات كە خۆیی دەڵێت، ئەگەر هاتوو بیستت خۆم كوشت بزانە كە نەمتوانیوە، شیعرێك بڵێم ئازارمی تیاجێهێشتووە.
راكشان لەنێو تابووتی پاییز و مەرگدا چاوەڕوانكراو بوو
بە داخ و چاوی پڕ لە فرمێسك بۆ شاعیر و نووسەر و هاوڕێمان، ژەنەڕاڵی پاییز محەمەد عومەر عوسمان، لە سەمای شەوێكی پڕ لە با و هەڵوەرینی گەڵاكانی پاییز مەرگی خۆیی ئاوێتەی رەنگەكانی پاییز كرد، شەوی 22ی ئۆكتۆبەری2019 لە تەمەنی62 ساڵیدا لە ماڵی خۆیدا لە گەڕەكی ئیسكان لە سلێمانی بە كارەساتێكی جەرگبڕ ماڵئاوایی لێ كردین، دواتریش پۆلیسی سلێمانی رایانگەیاند ئەو شاعیرە خۆی خنكاندووە و كۆتایی بە ژیانی خۆی هێناوە و هەر لە مەراسیمی بە خاكسپاردنی بە ئامادەبوونی كەسوكار و دۆست و هاوڕێكانی لە هونەرمەندان و رۆشنبیران و شاعیران لەسەر وەسیەتی خۆی كە زۆر گرێدراوی وەرزی پاییز بوو تابووتەكەیان بە گەڵای ئەم پاییزە داپۆشیبوو لەگەڵ دەربڕینی هاوخەمیی بۆ لەدەستدانی و ئەم كۆچەی لە گردی سەیوان لە شاری سلێمانی بە خاكی دایكی نیشتمانیان سپارد و لەنێو خاكدا كۆسار ئەحمەد غوڵام و كارزان عوسمان عەلی هونەرمەندان و لاو و گەنجی تازەپێگەیشتووی دەست و پەنچە رەنگینیانی لە هونەردا راچڵەكاند كە لە سەرەتای ڕاپەڕینی بەهاری ساڵی 1991مەرگی خۆیان بەدەستی خۆیان سپارد بە نامۆبوون و هەر ژەنەڕاڵی پاییز خۆشی دەڵێت: عومریشم بەفری بەرهەتاوێكە، هەر ئەبێ بەشوێن مردنا ڕاكا.
بەشێك لە وێستگەكانی ژیانی ژەنەڕالی پاییز
شاعیر و نووسەر، ژەنەڕالی پاییز، محەمەد عومەر عوسمان، خۆی دەڵێت: داوای شیعرێكی سەوزم لێمەكە، بەهار لە عومری من بێ بەرییە، بڕوانە قژی ماش و برنجیم كە دەفتەرێكی كوێڕەوەرییە، شاعیر لە ساڵی 1957 لە گەڕەكی دەرگەزێنی شاری سلێمانی لەنێو بنەماڵەیەكی نیشتمانپەروەر چاوی بەدنیای پڕ لە خەم و نامۆبوون هەڵێناوە، خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی هەر لە شاری سلێمانی تەواو كردووە، هەر لە سەرەتای لاوێتییەوە دەستی بە خوێندنەوەی پەرتووك و رۆژنامەكان كردووە لە ساڵی1975 هەستی جوانی تێكەڵ بە شیعرنووسین و بڵاكردنەوەیان كردووە، ناوبراو وەك یەكێك لەو دەنگە شیعرییانەی كە توانی بە بەرهەمێكی كەم، بەڵام بە كاریگەریەكی زۆر لە بواری شیعری هاوچەرخی كوردیدا دەنگدانەوەیەكی باشی هەبێت، ئەویش ئەوە دەگەیەنێت، ئەم شاعیرە توانی لە رێگەی ئەو بەرهەمانەی بڵاوی كردوونەتەوە لە دووتوێی دیوانێكدا بە ناونیشانی لەغوربەتا ببێتە یەكێك لەو دەنگە شیعرییانەی جیاوازتر لە ئەزموونەكانی رابردوو. ژەنەڕاڵی پاییز توانیی كۆمەڵێك شت تێپەڕێنێت، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی شاعیر هەوڵی داوە لە ڕێگەی ئەو زمانە شیعرییەی هەیەتی لە شیعرەكانیدا ڕەنگبداتەوە. ڕەنگدانەوەكەش بە جۆرێك بێت لە شیعرەكانیدا هەستی پێدەكەین، كۆی بەرهەمەكانی لە غوربەتا دا بۆ چەند جارێكیش چاپكراوەتەوە، تێكستی ژەنەڕاڵی پاییزیشی خستووەتە سەر، چەندین هۆنراوەشی كراوەتە گۆرانی و لەسەر زاری زۆر بە مانە لە عاشقانی شیعرەكانی بۆ هەمیشە دەگوترێتەوە، تا ئێستا دوو ماستەر لەسەر شیعرەكانی وەرگیراوە لە چوار نامەی دكتۆرا وەك سەرچاوەی سەرەكی بەكارهاتووە و شیعرەكانی بۆ چەندین زمانی زیندوو وەرگێڕدراون، نازناوی ژەنەڕاڵی پاییزی بۆ خۆی هەڵبژاردووە لە روانگەی ئەوەی بە هەمیشەیی خەمی لە مرۆڤایەتی و ڕووتبوونەوەی گەڵای دارەكان و هەڵوەرینانی بە شیعر دەربڕیوە و زۆربەی شیعرەكانی ئاوێتەن بەو جوانیەی پاییز، تا لە ژیانیشدا مابوو لە باخچەی گشتیی پاركی ئازادی لە شاری سلێمانی پەیكەرێكی بۆ دانراوە، بەدەستوپەنجەی ڕەنگینی هونەرمەند بەختیار هەڵەبجەیی نەخشێنراوە، شاعیر محەمەد عومەر عوسمان دەڵێت: ئەگەر هاتوو بیستت خۆم كوشت بزانە كە نەمتوانیوە، شیعرێك بڵێم ئازارمی تیاجێ بێتەوە.
رەنگدانەوەی كەسێتی شاعیر لە ناخی دۆست و هاوڕێكانی
شاعیر ژەنەڕاڵی پاییز خۆی دەڵێت: پرسەیە ئەگرم بۆ ئەم پایزە، چەند خۆشە لەبەر شەستە بارانا، لەسەر ئەو گەڵا زەردانە بمرم، من بۆ خۆم ساسان دەروێش، كاتێك قوتابی ئامادەیی بووم لە ناوەڕاستی ساڵەكانی هەشتا و دەستكردنم بەخوێندنەوەی یەكەم چاپی نامیلكەی لە غوربەتا، كاریگەری زۆری بۆ دروستكردم، نەك تەنها بۆ من زۆربەی زۆری هاوتەمەنەكانم هاوشێوەی من بوون، لە دوای ڕاپەڕینی بەهاری ساڵی1991 بەهۆی مامی ژەنەڕاڵی پاییز محەمەد عومەر بەناوی بەكر عوسمان ئەحمەد ڕەوانشاد یەكترمان ناسی، بەهۆی ئەوەی مامی تێكۆشەرێكی دێرینی فیكر و سیاسەت و كوردایەتی بوو لەنێو شۆڕشی مەزنی ئەیلوول و هاوڕێ و نزیكی باوكی من بوو، لەو دەمەدا سەرقاڵی نووسین و كۆكردنەوەی زانیاری بووم، بۆ پەرتووكی سیمای شەهید محەمەد دەروێش نادر لە ئاگری زەمبووردا، مامی یادەوەرییەكانی بۆ نووسیم و ئێستا لە پەرتووكەكەدایە و ساڵی1995 چاپ و بڵاوم كردەوە بەداخەوە رەوانشاد بەكر عوسمان ئەحمەد لە 11/7/2014 كۆچی دوایی كرد ، ژەنەڕاڵی پاییز زۆر شانازی بە مام و خەبات و تێكۆشانی دەكرد و لە ناخەوە هەمیشە سوپاسی منی دەكرد بۆ ئەو بەسەركردنەوەی مامی، لە دیدی هاوڕێیان و رۆشنبیران و هونەرمەندانی كوردستان، خەمێكی قووڵ بوو كە هەریەكەیان چەندین بیرەوەریان هەیە لەگەڵی و بەم شێوەیە، ?ەڵۆ بەرزنجەیی نووسەر و ڕووناكبیری كورد بۆ ئەم كۆستە دەڵێت: هاوڕێی بەڕێز و ناسك و خۆشەویستەكەم چاكم لە بیرە، لە گەرمەی ئاڵۆزییەكاندا، گوتت: كاكە هەڵۆ، من لە خەمی دڵۆپێ خوێنی پەپوولەكانی كوردستانیشدام، هاوڕێی ژەنەڕاڵ، لەم پاییزەدا2019 چیت كرد؟!، هەڵوەرینی گەڵای درەختەكان بەرەو ئەم كارە هانیان دایت؟! یان خۆت گفتت دابوو، هەروا زوو مەرگ یەخەت بگرێت؟! ئاخر باشت دەزانی، خەمەكان هێندە باڵایان كورت نەبوو، تا تۆ بچیتە سەرشانیان؟! خەمەكان ژانیان كەم نەبوو، تا تۆش ببیتە ژمارەیەكی نوێ؟! تۆ چیت كرد؟! بەرگەی دوا پەردەی شانۆكەت نەگرت؟! خۆ تۆ لەمێژە لە سەنگەری بەرەنگاری دایت! تۆ خۆت دەكوژیت و دڵی ئێمە داخ دەكەیت، رۆحمان دەتەزێنی، بۆ بەم سەرەتای پاییزە زێرینە، بیرت لە مەرگ كردەوە؟! هێشتا مابووت، لە دارستانی پاییز، سەربازەكان بگەیەنیتە پلەی ژەنەڕاڵ! دەی زوو بوو، پەردەی شانۆی ژیان بەسەر خۆتدا داخەیت؟! تۆ خەمیی قووڵی دەچیتە سەر خەرمانی خەمە گرانەكان، تۆ ئازار و مەینەتیی بە سانایی لە پانتایی ژیانماندا نابڕێیتەوە؟! چیترد؟! هاوڕێ بۆ واتكرد؟! بۆ زوو بەجێتهێشتین، بۆ خۆت كوشت!
شێركۆ بێكەسی رەوانشاد لەبارەی ئەم شاعیرە گوتوویەتی: محەمەد عومەر یەكێكە لە جوانترین پەنجەرەكانی شیعری تازەی كوردی لە هەشتاكانی سەدەی رابردوودا، زمان لە گۆمێكی قووڵ و ڕوونی پرشنگدار ئەچێت، لە دیوانەكەیدا شاعیرێك ئەبینین كە لە هاوڕێكانی سەردەمی خۆی ناچێت، وڵاتێكی تری شیعری دۆزیوەتەوە بۆ خۆی، هەروەها هونەرمەندی دیاری كورد عەدنان كەریم لە كاتی بەخاكسپاردنی تەرمی شاعیری كورد محەمەد عومەر عوسمان، بە كوردستان24ی گوت: مانگی10 مانگێكی شووم بووە بۆ سلێمانی و كورد، لەم مانگەدا چەندین هونەرمەند و روشنبیر و كەسایەتی و سیاسی ئەم شارە لەم مانگەدا گەڵای عومریان وەریوە، هیوادارم كۆچی كاكە محەمەد عومەر عوسمان دوا كەسی شارەكەم بێت لێمان بڕوات.
