نەوزاد زادە حسین
هەر ژ وی دەمێ كو كورد كەفتینە ژێر زولم و ستەم و داگیركرنێ دوژمنێن كوردان رێگربوونە ل ئازادی و سەربەخویا كوردستانێ و بۆ ڤێ چەندێ هەمی رێك بكارئیناینە هەر ژ كوشتنێ و جینوسایدكرن و دروستكرنا دووبەرەكی و ناكوكیان و تێكدانا دیرۆك و كلتورا كوردان و ژێبرنا موركێ نەتەوایەتیێ، هەردەم دوژمنێن مللەتێ كورد هەولدایە ب دروستكرنا دویڤەلانك و خوفرۆشان دناڤ مللەتێ كورددا كو جهێ داخێ یە، بو نمونە هەر لڤێ دویماهیێ ئەو خیانەتكرنا گروپێ16 ی ئوكتوبەرێ ل سالا 2017 دناڤ لایەنەكێ سیاسی یێ كوردستانێ، ئەڤەژی هەمی ل پێناڤ وێ چەندێ كو گەلێ كورد ب مافێن خۆ یێن رەوا شاد نەبیت.
شۆڕش و بەرخودان و خەباتكرن ژ بۆ ئازادی و سەربەخۆیی و بدەستڤەئینانا مافان پێدڤی ب رێبەر و سەركردەیێن هەژی و مەزن هەنە و ل ناڤ گەل و نەتەوەیان دا گەلەك رێبەر و سەركردە دەركەفتینە مینا مهاتما گاندی و ماندێلا و.. هتد، ل ناڤ گەلێ كورد ژی دا بارزانیێ نەمر ژی رێبەرێ مەزنێ بزاڤا رزگاریا گەلێ كوردە و هەمی ئارمانجا وی رزگاركرنا گەل و وەلاتی بوویە و و چ دەمەكی بەرهەڤ نەبوو دەستی ژ بستەكا ئاخا كوردستانێ بەردەت، خالا هەر سەرەكی یا ناكوكیان دگەل حوكمەتا ئێراقێ ل سەر كەركوكێ بوو. ل شۆرشا بارزان د ناڤبەرا ساڵێن 1943-1945 ل دەمێ دانوستاندنان دگەل رژێما وی سەردەمی بارزانیێ نەمر دیاركریە كو كەركوك باژێرەكی كوردستانی یە و ل رۆژا 7/1/ 1944 نوێنەرێ حوكمەتا ئێراقێ ماجد مستەفا گەهشتە مێرگەسورێ بۆ دیدارا بارزانیێ نەمرو دانوستاندن ل دیێ سپیندار هاتنە كرن، بارزانیێ نەمر د رێكا ناڤبری دا داخازیێن گەلێ كورد بۆ حكومەتا عێراقێ هنارتن كە پێك هاتبوو ژ 8 هەشت خالان و خالا ئێكێ پێكهاتبوو ل دروستكرنا ویلایەتا كوردستانێ ژ لیوایێن كەركوك، سلێمانی، هەولێر و قەزایێن لیوا میسل زاخۆ - ئامێدی – دهوك - ئاكرێ – شێخان – شنگال و قەزایێن خانەقین و مەندەلی ل لیوایێن دیالا ب ڤێ چەندێ بۆ مە دیار دبیت كو بارزانیێ نەمر كەركوك وەكو ئێكەمین باژێر دانابوو ل ویلایەتا كوردستانێ لێ ئەو دانوستاندن سەرنەكەفتن.
هەروەها لیژنا ئازادی كو ب رێبەراتیا بارزانیێ نەمر هاتبوو دامەزراندن ، نامەیەكا حەفت خالی ل روژا 3/3/1945 بۆ حزبا هیوا هنارتبوو كو ئێك ژ وان خالان پلان دانان بوو بۆ رزگاركرنا باژێرێ كەركوكێ هەرچەندە چەكێ بارزانیێ نەمر یێ سڤك بوو، پشتی شۆرشا 14ی تیرمەهێ ل سالا 1958 بارزانیێ نەمر وەكی سومبولێ بزاڤا ئازادیخوازیا گەلێ كورد ل ئێكەتیا سوڤیەتێ بۆ عێراقی ڤەگەریا، ل رۆژا 6/10/1 1958 گەهشتە بەغدا و پێشوازییەكا مەزن ژلایێ خەلكێ عێراقێ ژێ هاتەكرن و پشتی دەمەكێ كێم سەرەدانا باژێرو باژێركێن كوردستانێ كر و ئێكەم وێستگەه سەرەدانا كەركوكێ كر سەرەرای وان كێشە و ئاریشەیێن نازم تەبەقچلی بەرپرسێ فیرقا دوو دروستكری لێ جەماوەرێ كەركووكێ پێشوازیەكا مەزن ژ بارزانیێ نەمر كر و ل خانوی ئەفسەران بارزانی گوتارەك پێشكێشێ خەلكی كر و داخازیا ئێك ریزیا گەلی كر.
ل بهارا سالا1963، شاندا شۆرشا كوردی گەهشتنە بەغدا پروژەك پێشكەشی حكوومەتا عێراقێ كر و ئەڤ پرۆژەیە پێكهاتبوو ژ هەشت بەندان و بەندێ شەشێ یێ تایبەت بوو ب لیوایێن كوردستانێ كو سلێمانی و كەركووك و هەولێر دگەل زۆربەییا وان قەزاو ناحێن خوجهێن وان كوردبن ل هەردوو لیوایێن میسل و دیالا، ل ڤێرە ژی كەركوك ئێك بوو ژ داخازیێن بارزانیێ نەمر.
ل دانوستاندنان دا سالا 1964 دناڤبەرا پارتی دیموكراتی كوردستان و حوكمەتا عێراقێ دا ل 1/10/1964، پارتی یاداشتەكا پازدە خالی پێشكێشی حوكمەتێ كر كو د بەندێ دوویێ هاتبوو دیاركرن ئێكەتیەكا ئیداری پێك بهێت ژ لیوایێن هەولێر، كەركووك، سلیمانی، هەولێر و قەزایێن لیوایا موسل زاخۆ ژ ئامێدی ژ دهوك ژ ئاكرێ ژشێخان ژشنگال- تەلەعفەرو دیسان ئەو قەزا وناحیێن زوربەیا خوجهێن وان كورد ل سنورێ لیوایا دیالا و ناڤێ وێ ئێكەتیا ئیداری بكەنە ویلایەت یان پارێزگەهێن كوردستانێ ل ڤێرە خویادبیت كو د دانوستاندنان دا دگەل حكوومەتا عێراقێ بارزانیێ نەمر دووپاتی ل هندێ كریە كو كەركووك بەشەكە ژ كوردستانێ و چ دەمەكی دەست ژ كەركووكێ بەرنەدایە.
سەرەرای هەمی هەول و بزاڤان ژ بۆی ژ ناڤبرنا شورشا ئەیلولێ لێ ئەڤ هەول و بزاڤە بێ ئەنجام بوون لەوما رژێما بەعس نەچاربوو كو دانوستاندنا دگەل بارزانیی نەمر بكەت، ئەنجامێن وان دانوستاندنان ژی رێككەفتنا 11ی ئادارا سالا 1970 بوو، ل دەمێ دانوستاندنان عەبدوڵلا سەلوم ئەلسامەرائی ئەندامێ شاندا حوكمەتا دبێژیت ئەز دبێژم كەركوك باژێرەكێ كوردی نییە، من باوەرە كو كەركوك باژێرەكی كوردی نییە بارزانیی نەمر جهێ كومبوونێ ب جه هێلا، پشتی گەلەك داخاز و هیڤیان ژ بارزانیێ نەمر داكو بزڤریتەڤە جهێ كومبوونێ، بارزانیێ نەمر دبێژیت پەیڤا داگیركرن ژ عەقلی ڤە نێزیكترە، بێژە كەركوك باژێرەكێ داگیركریە و نەبێژە كەركووك باژێرەكێ كوردی نییە و ئەز نەشێم بەرپرسیاربم ل هەمبەر گەلێ خۆ ژبەر دەستبەرداربوون ژ كەركوكێ…. ئەڤە خویا دكەت كو بارزانی نەمر چ دەما یێ دوودل نەبوو ل هەمبەر كوردستانیبوونا كەركوكێ و هەردەم بیروباوەرەكا بلند هەبوو كو كەركوك بەشەكا گرنگە ژ ئاخا كوردستنانێ. هەروەسا شاندەكێ ئێكەتیا قوتابیێن كوردستانێ ل دیلمان چاڤ ب بارزانیی كەفتن، داخاز ژێ كرن كو چارەیەكا ناڤەندی بو كەركووكێ بهێتە دیتن، بارزانی بەرسڤا وان ددەت و دبێژیت هەمی دزانن كەركووك باژێرەكێ كوردستانی یە و دلێ كوردستانێ یە، ئەز ب بیروباوەرڤە دبێژم دەستبەردار نابم ل بستەكا ئاخا كوردستانێ، هوین نزانن ل ئالاسكا چ رووددەت كو سەر ب روسیا بوو ب نرخەكێ ئەرزان ب ئەمریكا هاتە فروتن، ئەڤە ل دەمێ رابردوو روویدا، لێ خوجهێن ئەڵاسكا هەتا ڤی دەمی ژی نەفرەتان ل قەیسەری دكەن، نە ئەڤرۆ و نە پاشەرۆژێ ژی رازی نابم و دەست بەرداری كەركووكێ نابم.
مورتەزا سەعید عەبدولباقی ئەلحەدیسی كو سەرۆكێ لیژنا ئاشتیێ بوو دماوەیێ چار سالێن دانوستاندنان بو جێبەجێكرنا رێككەفتنا 11 ئادارێ دبێژیت دانوستاندنێن مە دگەل بارزانی دا هەردەم ل سەر كەركوكێ بوون و مە هەمی رێك دگەل گرتنە بەر ل سەر دابەشكرنا وێ یان كرنا سەرژمێریێ لێ بێ مفابوون، بارزانی دگوت: “كەركووك بەشەكە ل كوردستانێ و چ جاران لێ جودا نابیت، ل دەمێ وەرگرتنا دەنگان، ئەگەر كورد زورینە نەبوون ل كەركووكێ وی دەمی من باوەریی ب سەر ژمێریێ نینە. د دەمێ چار سالان دا بەعسیان سیاسەتا ب عەرەبكرنێ ل كەركووكێ و ناوچەیێن دی یێن كوردستانێ گرتنە بەر، ل دویماهیك روژێن هەیڤا ئەیلوولێ واتە ل 29-9- 1971دا پیلانەك بو تیرۆركرنا بارزانیێ نەمر هاتە دارێشتن ژلایێ رژێمێ ڤە و بارزانیێ نەمر ل پیلانێ رزگار بوو، د ناڤ سەركردایەتیا شورەشێ داخازا تولڤەكرنا ڤی پیلانێ هاتنە كرن لێ بارزانیێ نەمرگوت ل پێناڤ خوینا من شەری نەكەن و بلا شەڕ ل پێناڤ كەركوكێ بیت ل ڤێرە دیاردبیت بارزانیی ل نەخوشترین دەم دا كو چ نەمابوو بهێتە تیرۆركرن كەركووك هەر دهزرا وی دابوو و داخاز كر تولا خوینا وی نەكەن و بەلكو شەر ل پێناڤ كەركوكێ بكەن، دووبارە دەستپێكرنا شەری ژی ل سالا 1974ێ ل سەر كەركوكێ بوو كو حوكمەت یا بەرهەڤ نەبوو كەركووكێ بكەڤیتە ناڤ سنورێ ئوتونومی و بارزانیێ نەمر ژی یێ ئامادە نەبوو دەستان ل كەركووكێ بەردەت كو حكومەتا بەعس ل 11ی ئادارێ وێ سالێ یاسایەك ب ناڤێ ئوتونومی ئێك لایەنە بەلاڤكر و دوو هەفتی مولەت دانە پارتی بۆ قەبولكرنێ یان رەتكرنێ ، بەری هنگی ل شەڤا 9-10/3/1974 دا سەركردایەتیا پارتی كومبوونا خو كر بۆ ڤەكولینا بارودوخی و بارزانیێ نەمر گوت خودێ شاهدە ئەز دژی شەری مە و شەر خراپترین رێكە بۆ چارەكرنا كێشەیان، لێ بەعسیان چ رێكێن دی ژبلی شەری بۆ مە نەهێلاینە، داخازێ ژ مە دكەن دەستان ژ كەركوكێ و دەڤەرێن دی یێن كوردستانی بەردەین لێ ئەڤە یا مەحالە هەر ل بهارا سالا 1974 سەركردایەتیا شۆرشێ قانوونا بنچینەیا ئوتونومی یا كوردستانێ راگەهاند كو پێكهاتبوو ل 115بەندان و ل بەندێ حەفتێ دا بەشێ ئێكێ دا هاتیە پایتەختێ ئوتونومی یێ كوردستانێ باژێرێ كەركووكێ یە، چێدبیت ل دەمێ پێدڤی دا جهەكێ دی ببیتە پایتەخت.
ل دوماهیێ دبێژم هەردەم بارزانیی نەمر بەرەڤانی ل كوردستانی بوونا كەركوكێ كریە لەوما ژی كەركوك ب دلێ كوردستانێ ناڤكریە و شۆرشا ئەیلولێ ژی كرە قوربانی كەركوكێ. دیسان رۆلێ سەرۆك مەسعود بارزانی ل بەرامبەر كەركوكێ ددیارو بەرچاڤن مینا راپەرینا بەهارا سالا1991ێ وەكو سەروكێ بەرەیێ كوردستانی و راستەوخۆ سەرپەرشتیا رزگاركرنا كەركوكێ كری یە ، ل سالا2003 ێ ژی هەمان هەلویست هەبوویە كو ناسناما كەركوكی كوردستانی یە و راستە باژێرێ پێكڤە ژیانێ یە و دچەسپاندنا دەستوورێ عیراقێ و بەندا 58 و پاش بەندا 140 یا دەستووری كو هەردەم داكوكی لسەر ڤان هەردوو بەندان كری یە لسەر ناسنامەیا كەركوك و دەڤەرێن كوردستانی ئەوێن دەرڤەیی هەرێما كوردستانێ، ئەڤەنە هەلویستێن پارتی و بارزانی لسەر كەركوكێ بەلێ مخابن كو هەلویستێن لایەنێن دی ژی و نەمازە لایەنەكێ سیاسی كو دووەم هێزە ل كوردستانێ یا دیارو بەرچاڤ بوو كو لڤێ دویماهیێ ئەو خیانەتكرنا گروپێ 16 ی ئوكتوبەرێ ل سالا 2017 ئەنجام دای.
