بەدرخان زاوێتەیی
شاندێكی پارتی دیموكراتی( HDP) بە سەرۆكایەتی سزای تمللی لە 8/9/2019، سەردانی كوردستانیان كرد و چاویان بە مسعود بارزانی كەوت. دواتر لەگەڵ نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان كۆبوونەوەو تەوەری گفتوگۆیەكان قسەكردن بوو لەبارەی چۆنیەتی زیندووكردنەوەی ئاشتی لە توركیا دا، كە لە تەممووزی 2015 ەوە پەكی كەوتووە پاش ئەوەی پارتی كرێكارانی كوردستان شرگینیان تیرۆر كرد و لە ئەنجامدا حكوومەتی توركیا بڕیاری كۆتایی هاتنی ئاشتی دا و ئۆپەراسیۆنێكی سەربازی فراوان لە كوردستانی توركیای دەست پێ كرد. ئەمەش بووە هۆی ئەوەی گرفت و قەیرانگەلێك لە ناوچە كوردییەكان رووبدات. لەلای خۆیەوە سەرۆك مسعود بارزانی و سەرۆكی هەرێم و جەختیان لەوە كردەوە، كە هەموو هەوڵێك و توانایەك بخەنەگەڕ بۆ زیندووكردنەوەی پرۆسەی ئاشتی. ئایا پارتی میللی دیموكراتی دەبێتە ئەلتەرناتیڤی پارتی كرێكارانی كوردستان لە پرۆسەی ئاشتیدا؟ ئەم پارتە لە 15 ـ 10 ـ 2012 دامەزراوە و یەكەمین كۆنگرەی لە 27 ـ 10 ـ 2013 بەستووە، كە لەو كاتەدا حكوومەتی توركیا و پارتی كرێكارانی كوردستان لە دانووستاندنی ئاشتی بوون و ئەو حزبە نوێیە داخیلی هەڵبژاردنەكانی توركیا بوو، كە لە 2015 دا هاتەكرن. ئەم حزبە بەربەستی 10% ی شكاند و نزیكەی 81 كورسی بەدەست هێنا، واتە بە رێژەی 13%، بەو پێیەی هیچ حزبێك رێژەی پێویستی بەدەست نەهێنا تا بتوانێت حكوومەت پێكبێنێت حزبی داد و گەشەپێدان هەوڵەكانی خستەگەڕ بۆ دروستكردنی هاوپەیمانی و ئەو كاتە سەرۆك مسعود بارزانی شاندێكی رەوانەی توركیا كرد بەسەرۆكایەتی فازیل میرانی بۆ قسەكردن لەگەڵ پارتی میللی دیموكراتی بۆ چوونە ناو حكوومەت، بەڵام پارتی كرێكاران گوێی بەو هەوڵانە نەدا و بەوەندەش نەوەستا ـ بەڵكو شرگین و دوو توركی دیكەی كوشت و بەرپرسیارییەتی خۆی لێ خستەڕوو و ئەو كاتە حكوومەتی توركیا كۆتایی بە پرۆسەی ئاشتەوایی هێنا، كە ببووە قانوون بەپێی بڕیاری 2557 لە تەممووزی ساڵی 2014 و بەم جۆرە رێكەوتی 1 ـ 11ـ 2015 ی دیاری كرد بۆ دووبارەكردنەوەی هەڵبژاردنەكان و لەلایەكی تر حكوومەتی توركیا دەستی بە ئۆپەراسیۆنێكی فراوانی سەربازی كرد لە ناوچە كوردنشینەكان و ناوچەگەلێكی كوردەكانی كردە ناوچەی قەدەغەكراو. دواتر بێبەشی كردن لە بەشداریكردن لە هەڵبژاردنەكان، كە كاریگەرییەكی زۆری كردە سەر پارتی میللی دیموكراتی و لە ئاكامدا نزیكەی 19 كورسی زیان لێ كەوت لە پەرلەمان هەرچەندە 10% شی تێپەڕاند. پاش ئەو هەموو قەیرانە سیاسیی و ئابوورییە خراپە و ئۆپەراسیۆنە سەربازییە بەردەوامەی لە توركیا لە دژی پارتی كرێكارانی كوردستان كرد، ئێستا حكوومەتی توركیا پێویستی بە زندووكردنەوەی پرۆسەی ئاشتییە، بەڵام بە میكانیزمی جیاواز و لەگەڵ لایەنە جیاجیاكاندا. بۆیە ئەگەرێكی زۆر هەیە لایەنی سەرەكی زیندووكردنەوەی پرۆسەی ئاشتی پارتی میللی دیموكراتی بێت. رۆڵی هەرێم لە پرۆسەی ئاشتەواییدا بێگومان هەرێم رۆڵێكی سەرەكی هەبوو لە دەستپێكردنی دانوستاندن و پرۆسەی ئاشتی توركیا، كە لە نێوان حكوومەتی توركیا و پارتی كرێكارانی كوردستان لە ساڵی 2013 بەشێوەیەكی فەرمی روویدا . جێی ئاماژەیە پەیوەندییەكانی هەرێم لەگەڵ توركیا باشە لەسەر زۆر ئاستی جیاجیا و ئەو پەیوەندییانە پەرەیان سەندووە و كاریگەرییەكی زۆر گەورەی هەیە لەسەر هەر دوو لا. بۆیە نێچیرڤان بارزانی، لەو كاتەوە، كە سەرۆكی حكوومەتی هەرێمی كوردستان بوو رۆڵێكی بەرچاوی هەبوو لە پتەوكردن و بەرەو پێشچوونی پەیوەندی نێوان حكوومەتی توركیا و هەرێمی كوردستان و بەرژەوەندییە هاوبەشەكان لەگەڵ توركیا. ئەوە بۆیە لە داهاتووشدا رۆڵێكی دیاری دەبێت لە زیندووكردنەوەی پرۆسەی ئاشتی لە توركیا و بەم جۆرە كاریگەرییەكی ئەرێنی دەبێت لەسەر هەموو لایەنەكان. چارەنووسی پارتی كرێكاران و چەكەكەی دەستی گومانی تێدا نییە پارتی كرێكارنی كوردستان دەستەوەستان نابێت لە پەراوێزخستنی رۆڵیدا لە كوردستانی توركیا و زیندووكردنەوەی پرۆسەی ئاشتی وا سانا نابێت و هەڵكەوتی ئێستا تەواو جیاوازە بەتایبەتی پاش ئەوەی پارتی كرێكاران تەبەنی چەندین ئۆپەراسیۆنی تیرۆركاری كردووە لە توركیا و تیرۆركردنی جێگری قونسوڵی توركیا لە هەولێر لە 17 ـ 19 ـ 2019، بەڵام دەستپێشخەری پرۆسەی ئاشتی لە توركیا پارتی كرێكاران دەخاتە ناو هەڵوێستێكی شەرمەزاركەرانەوە، ئەگەر لە دژی پرۆسەكە بوەستێت جەماوەرەكەی، كە لە كوردستانی توركیایە زۆر لاواز دەبێت، ئەمەش لەو كاتەدایە، كە لە خۆیدا لاواز بووە پاش ئەوەی بۆ خۆی هۆكارێك بوو بۆ كۆتایی هێنان بە پرۆسەی ئاشتی لە 2015 دا. ئەگەر پاڵپشتی كرد و چەكی فڕێدا، ئەم ئاراستەیەش بە جۆرێك لە جۆرەكان بەدوور دەزانرێت لەژێر سایەی ئەو ئاراستانەی هەیە لە ناو ئەو حیزبەو ئەجیندایەكانی لە پشتیەوەن، بەڵام وا دابنێین پاڵپشتی پرۆسەكەی كرد و زیندووی كردەوە ئەو كاتە هەڵوێستی كورد لە توركیا زۆر بەهێز دەبێت و دەبێتە ژمارەیەكی قورس لە هەڵبژاردنی دادێ، ئەگەری ئەوەش هەیە چەكەكەی رادەستی لایەنە پەیوەنددارەكان بكات جا چ لە هەرێم یان لە شنگاڵ یان یەپەگە، كە لە كوردستانی سوریایە لەژێر فشاری نێودەوڵەتی سەر لە نوێ داخیلی پرۆسەی ئاشتەوایی دەبێتەوە. بەڵام گەورەترین ئەگەر ئەوەیە كە لە ناو خودی پارتی كرێكاران دابەشبوون روودەدات و تا ئەوپەری پێكدادان و لەناوبردانی یەكتر دەڕوات. ئەمە وا دەكات ئەو پارتە و لەیەنە پەیوەنددارەكان لاواز ببن و لە كۆتاییدا ببێتە هۆی كۆتایی هاتنی ئەو ئایدیۆلۆژیایە، كە نە خزمەت بە كێشەی كورد دەكات و نە خزمەت بە بەرژەوەندی دەوڵەتانی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتی لە ناوچەكە دا دەكات.
لە عەرەبییەوە: شوان سەرابی
