د. سامان سۆرانی
ئاشكرایە كەوا زانست بنەما و فاكتەری هێزە نەوەك خۆشگوزەرانییەكی سەرپێیانەی ئەكادیمی، بۆیە توێژینەوەی زانستی، بە تایبەتی لەو بوارانەی كە پێویستن بۆ دەوڵەتسازی، لە سامانی سروشتی و كانزاكانی ژێرزەوی گرینگترە و هاوكار دەبێت لە چۆنێتی مامەڵەكردن لەگەڵ هەر قەیران یان نسكۆیەكی ناوخۆیی و دەرەكی.
ئامارەكان سەبارەت بە ژمارەی توێژینەوەكان ئەوەمان بۆ دەردەخەن، كەوا هەرێمی كوردستان لە ڕووی ناوەندی توێژینەوە و بەرهەمی زانستی تا ڕادەیەك هەژارە. دەكرێ بڵێین ئەو ئامارە لە لە ڕووی ستانداری جیهانی لە بواری زانستە سرووشتییەكان زۆر لە خوارەوەیەوە.
پرسیار ئەوەیە: ئایا چی ڕوودەدات، ئەگەر دەوڵەتێك لە بواری هێزی زانستی هەژار بێت، بەتایبەتی لە بواری زانستە سرووشتییەكان، یان چی ڕوودەدات، كاتێ سندوقی تایبەت نەبێت بۆ كۆمەك كردنی توێژینەوەی زانستی لە ڕووی داراییەوە، یان دواكەوتنێكی بەرچاو بوونی هەبێت لە گواستنەی زانیاری زانستی لە جیهانی پێشكەوتووەوە بۆ وڵات؟
ناوەندی زانستی، ئەگەر بوونی هەبێت ئەوا لە ناو زانست و تیۆرییە كۆن و ماوە بەسەرچووەكان چەقی بەستووە و هیچ سوودێكی نیە لە چارەسەركردنی كێشە هەنوكەییەكانی كۆمەڵگایەكی زیندوو و هاوچەرخ.
خوێندن و خوێندنی باڵا پێویستی بە جێبەجێكردنی یاسا و چاوسووركردنەوە هەیە لەو كەسانەی كار بۆ ناوزڕاندنی زانست دەكەن و بۆ گەڕانەوەی شكۆی دەوڵەت پێویستە موجامەلەی خاوەن زانكۆ تایبەتییەكان و سەرۆك و ڕاگرانی زانكۆ حكوومییەكان نەكرێت.
بڕوانامەی ساختە دەتوانێت بە ڕووكەش دامەزراوەكانی دەوڵەت ڕەنگین بكات، بەڵام ئێمە لەو باوەڕەین كەوا ناوەڕۆكی ئەو دامەزراوانە بە فەشەلی و بە خاوی دەمێننەوە، چونكە توانای هونەریی ئەو كەسانەی كە هەڵگری بڕوانامەی ساختەن و ئەركی بەڕێوەبردنی ئەو دامەزراوانەیان گرتۆتە ئەستۆ، زۆر لاوازە. دەرئەنجام دەوڵەت بە ناچاری پەنا دەباتە بەر توانای ئەندازیار و پزشك و ڕاوێژكاری بیانی بۆ پڕكردنەوەی كەلێن و بەرزڕاگرتنی ئاستی نزمی زانستی.
ئێمە پێمان وایە خاوەن بڕوانامە ساختەكان بە شێوەیەكی ناڕەوا زیانیان بە بودجەی دەوڵەت و بەرژەوەندیی گشتی گەیاندووە، كاتێ لاڕێیان گرتۆتە بەر بۆ بەدەستهێنانی تایتڵی وەكو ماستەر و دكتۆرا یان هەر پلەیەكی زانستی تر. كەمتەرخەمی كردن لە چارەسەركردنی ئەم كێشەیە ستەمكارییەكی زەقە بەرامبەر بەو كەسانەی بە ڕێگەیەكی ڕاست و درووست بڕوانامەی زانستییان بەدەست هێناوە. ئەو كەمتەرخەمییە خیانەتە لە دەوڵەت، كاتێ ئەو كەسانە پلە و پۆستی گرینگ و هەستیاریان پێدەسپێردرێت.
ئێمە پێمان وایە بەدەستهێنانی بڕوانامە بە شێوەیەكی ساختە تاوانێكە و پێویستە هەڵگرەكەی بە پێی یاسا سزا بدرێت.
ئەگەر ئێمە بێدەنگی هەڵبژێرین لە بەرامبەر ئەم كردارە ناڕەوایە، ئەوكاتە نابێت گلەیی لەو كەسانە بكەین، كە ساختەكاری لە ڕەگەزنامە و پارە و مۆڵەتی پیشە و مێژوو و ڕاستییەكان دەكەن، چونكە لۆژیك پێمان دەڵێت، ساختەكردن هەر ساختەكردنە ئەگەرچی شێوەكانیشی جیاواز بێت.
