نەوزاد زادە حسێن
ب هەلكەفتا ساڵیا دامەزراندنا پارتی دیموكراتی كوردستان من ب فەرزانی ڤەكولیینەكا زانستی لسەر چەوانیا دامەزراندنا پارتی دیموكراتی كوردستان دیاربكەم، ژ ئەنجامێ ئەزمونا گەلێن ئازادیخوازێن جیهانێ ب گشتی و ب تایبەتی ژ ئەنجامێ ئەزمونا دەولەمەندا پڕ ژ هەڤراز و نشیڤێن نەتەوا كورد یا دابەشكری و ماف ژێ هاتین دەست بسەرداگرتن، بەلێ خوڕاگری و دەستبەردارنەبوون ژ خەبات و تێكوشینێ و راپەرین. شوڕش و قوربانیدانا بەردەوام پێخەمەت ڕزگاریێ و سەربەستیێ دا، بارزانیێ نەمر، گەهشتە وێ باوەریێ، كو ژ بۆ كومكرنا مروڤێ ئازا و ب جەرگ و گیان لسەر دەست هەلگرتنا چەكی و بەرپاكرنا شوڕشێ و لڤینا چەكداری ل دژی دوژمنێن داگیركەر و هوڤانە (ئەگەر مەحال ژی نەبیت) ئەڤە زۆر زەحمەتە ل ڤی بارودوخێ ناوچەیی و نیڤ دەولەتییێ ناهەموار، كولسەر گەلێ مەدا هاتینە سەپاندن و ئەم كورد ب ڕێخستنەكا ڕامیاری و شوڕشگێری بگەهینە ئارمانجێن مە یێن پیرۆز. لبەر وێ ئێكێ ل دەسپێكێ، ل دیف كو باژێڕێ (ناسڕیێ) ل باشورێ عیڕاقێ ب دوركری و دەستبسەری ڕێ ب بارزانیێ نەمر هاتە دان كو بهێتە باژێڕێ سلێمانیێ، ئەو بوو ل وێ دەڤەرێ كەشەكێ گونجای بو هاتە دەستەبەركرن، داكو ژ ڕێخستنێن ڕامیاریێن وی سەردەمی یێن كوردستانێ و كەسایەتیێن نشیتمانپەروەرێن شوڕشگێڕو دلسوزێن كوردپەروەر نزیك ببیت و تێكەلیان دگەل وانادا دەستەبەركەت و سوز و پشتگیری و هەڤكاریا وان بۆ خۆ و شوڕشا ئایندەیا بارزان بەرهەڤ بكەت، ل دیف دیراستكرنا ڤی بابەتەی ب ئاوایەكێ تێرو تەسەل دگەل پارتیا (هیوا) و دگەل هژمارەكا وان كەسایەتییا كو ئاماژە پێ هاتە كرن بەرنامەیێ شوڕشێ هات داڕشتن و بڕیار دا ل 12ی تیرمەها 1943 دا بزڤڕیتەڤە بو دەڤەرا بارزان. هەروەها پەیوەندییەكا ڕاستەوخۆ دگەل (كومەڵەی ژیانەوەی كورد-ژ.ك)یا كوردستانا ئیرانێ دەستەبەر بكەت و نینەرێ خۆ هنارتە سوریێ بۆ پەیوەندی و تێكەلی پەیدا كرن دگەل كومەڵا (خوییبون)دا، پشتی كو ل شیان و ڕێك و پێكیا هێزێن خۆ و پشتەڤانی و هەڤكارییا (هیوا) ب باوەربووی، ئەوبوو 1943/10/2 ب دەست بسەرداگرتنا بنگەهێ پولیسێن (شانەدەر) ئێكەم چریسكا (شوڕشا بارزان) ل سالا 1943 دەستپێكر. بێگومان (هیوا) جهێ باوەریا بارزانیێ نەمر بوو، چونكی ڕولەكێ گرنگ گێڕا بوو بۆ كومڤەكرنا پشتەڤانیێ و گەهاندنا دەنگێ شوڕشێ ب جەماوەری و باژێر و گوندێن، كوردستانێ ب تایبەتی و عیڕاقێ ب گشتی. بارزانیی نەمر و هەڤسۆزێن خۆ ژلایێ رژێما پاشایەتیێ یا بەغدا ل وی سەردەمی ب هەڤكاری دگەل ئینگلێزا، ب تومەتا دژی رژێمێ و شێواندنا ئاسایشا گشتی هاتنە تومەتباركرن، ل سالا 1945 وەزارەتا (حەمدی پاچەچی) بۆ ژناڤبرنا بارزانیی و شۆرشێ بریارا گرتنێ بو بارزانی و هەڤالێن وی هاتە دەركرن، بڤێ چەندێ رژێمێ شەرێ چولكرنێ ب سەر بارزانی و هەڤالێن وی دا و ناچاربوون شەرێ بەرگریێ بكەن ، لێ ب بشتگیریا راستەوخویا هێزێن ئێنگلزا و خیانەتا هندك سەروك عەشیرەتا ، بوونە ئەگەر كو ، شۆڕشا 1945ێ یا بارزان شكستێ بهینت، بارزانیی دگەل هەڤسوزێن خۆ بەرەڤ كوردستانا ئیرانێ ب رێكەفت و پشكدار بوو د چالاكی و راگەهاندن و دامەزراندن و بەرگریكردنێ ل كۆمارا مەهاباتێ دا. بارزانیێ نەمر ل وێرش مژوولی رێكخستن و كۆمڤەكرنا نیشتیمانپەروەر و شورشگێرێن كوردستانا عێراقێ بوو، ل چارچوڤێ پارتەكا ئێكگرتی یا نویی یا كوردی دا، كە بشێت هەمی چین وتەخێن كوردستانێ تێدا بەژداربن . بارودوخێ كوردستانا ئیرانێ ب گوڕانكاریێن گونجای هزرا (لێژنا ئازادی) لگوڕ چارەنڤیسێ بزاڤا كوردایەتیێ ل كوردستانا عێراقێدا دوو دل نەكریە، ب تایبەتی پشتی ئەزمونا دامەزراندنا پارتیا دیموكراتا كوردستانا ئیرانێ و ئەو ئەزمونژی ل شوڕشا 1943-1945ێ یا بارزان و ب دەستڤە هاتببون ب ئاشكەرا هاتە دەرخستن كو دروستكرنا پارتیەكا ڕامیاری ل كوردستانا عێڕاقێ پێدڤیە دكەت وەكی وێ پارتیا دیموكراتا كوردستانا ئیرانێ. لەوما پشتی ڤەكولین و لێكڤەدانا باش بو دەڤەرێ د نهاو پاشەڕوژێدا، بارزانیێ نەمر دگەل دوستە ئەفسەرێن نشتیمانیێن ئەندام د لیژنەیا ئازادیدا بڕیاردا ب دروستكرنا پارتیەكێ كو ل دیف گوڕانكاریێن هەنوكەیی بشێت ئەركێن ڤێ قوناغێ هەلبگریت و ئارمانج دگەل ئاواتێن خەلكێ كوردستانێ د گونجای بن، ئەڤ تێڕامانە ل دوماهیكێن شوپاتا 1946 هات بەرچاڤكرن. بارزانیێ نەمر دگەل تێكوشەران (پارێزەر همزە عەبدوللا، نەقیب میرحاج ئەحمەد ئاكرەیی، عەقید ڕوكن عزت عەبدولعەزیز، نەقیب مستەفا خۆشناو، نەقیب خەیروللا عبدولكەریم، ملازم محمد محمود قودسی، ملازم نوری ئەحمەد تەها) كومڤەبوو و بەردێ بنیاتێ پارتی دیموكراتا كوردستانێ دانا، ئەڤجا مژولی دەستەبەركرنا پەیرەو و پرۆگرامێ ناڤخۆیی بوون. بەلێ بەرەنگاربوونەكا مەزن هاتە پێش ئەوژی كو ڕێ نەهێتەدان بو گەشەكرن و لڤینان د مەهاباتێ دا، بارزانیێ نەمر و هەڤسەنگەرێن بارزانیێ نەمر هەست ب وێ ئێكێ كر كو ئەندامێن كومارا كوردستانێ ل مەهاباد حەزا وان ل ڤێ ئێكێ نییە، ئەوژی لبەر وێ قوناغا ساڤایا كوماری بوو كو تێدا دبۆری، چونكی بیانوویان د دەتە دوژمنێن كوماری ب تایبەتی توركیاو عیڕاقێ كو لڤینێن خۆ توندوتیژ بكەن، و هەڤپەیمانێن خۆ ل ڕوژئاڤایێ هان بدەن و بترسینن، كو ئەڤ كومارا ساڤا تەنێ چەند مەهەكە سەرهەلدای و یێ نەخشا كوردستانا مەزن دكێشیت كو بەشێن توركیاو عیڕاقێ ژی ڤەدگریت. ئەڤەژی تشتەكە كو كاربدەستێن كوماری ل مەهاباد دڤی كەشێ ئاڵوز دا حەز بڤێ ئێكێ نەكەن، هەرچەندە كو ئەڤ پارتە یا نویە و بۆ كوردستانا عیڕاقێیە كو چاڵاكیێن وێژی دێ بو وێ دەڤەرێ بن، پارێزەر هەمزە عەبدوللا هنارتە كوردستانا عیڕاقێ تێكەلیێن پێدڤی دگەل كاربەدەستێن حیزبی و شوڕش و ڕزگاری و لقا پارتی ل سلێمانیێ پێك بینیت ژ لایێ بارزانیێ نەمر و دەستەیا دامەزرێنەر و ب دەستهەلاتا داراییا تەمامژیڤە. ژ وان ئاموژگاریێن كو هەمزەی دگەل خو برین، ئەڤەبوون: 1- شێخ لەتیف كورێ شێخ مەحمودێ حەفید بییتە جێگرێ ئێكێ سەروكی. 2- كاك مەحمەد زیاد بییتە جێگری دوویێ. 3- ب شێوەیەكی دەمكی چ دەستكاریا پێرەوپرۆگرامی نێڤخۆیی نەهێتەكرن. – 4 بۆ هندێ بیانویا نەدەتە دەست ئیمپریالزم، دا سەر نەگریت، بەرژەوەندیێن بەریتانیا، هەتا پارتی خۆ رێك دئێخیت و بهێزببیت دا نەكەڤیتە بەر سەركوتكرنێ و راڤەنانێ، ژبلی ڤێ چەندێ كە ئیمپریالزما ئینگلیزی پیرببوو و باشترە چهێ بوشایی یا دەستهەلاتەكا نیشتمانی بۆ خۆ پربكەت، باشتر ژ بكەڤیتە د دەستێ ئیمپریالزما نویی یا ئەمریكی یا گەرم گور و چالاك. ل دیماهیكا بهارا سالا 1946دا همزە عەبدوڵڵا، ڤەگەریاڤ كوردستانا عێراقێ و پەیوەندی ب حزب ومرۆڤێن بەرنیاس كرن ، سەركردایەتیا هەردوو حزبا شۆرش و رزگاری بریاردا حزبێن خۆ هەڵوەشێن و بێنە ناڤ رێزێن پارتی، ب مەرجەكی هەردووك كونگرەیا تایبەت یا خۆ بگرن و ل كونگرەیەدا چەوانیا گورانكاریان ب ئەندامێن خو رابگەهینن. كونگرەیێ ڤان دوو حزبا ل دەستپێكا هەیڤا تەباخا سالا 1946دا گیڕا و زوربەی هەری زۆرا ئەندامێن ڤان (هەردوو حزبان چوونە د ناڤ رێزین پارتی دا) و پەسەندكرد. پارتا دیموكراتا كورد كونگرەی ئێكێ ل (16) شازدەی تەباخا سالا 1946ل بەغدا گرێدا. ئەڤ روژە بو رۆژەكا دیرۆكی د دیرۆكا نەتەوەیا كورددا حزبێ ناڤێ خۆ كرە (پارتا دیموكراتا كورد- عێراق)، لێ باشترە هەتا نوكە هەر ب ناڤێ (پارتی) یا ناسكرییە، كونگرە ئەو پێرەو و پرۆگرامێ حزبێ هەڵسەنگاند، ئەوێ ل مەهابادێ هاتیە ئامادەكرن پاش ڤەكولینان دەستكاری یێن كێم تێدا هاتنەكرن و بریار لەسەر هاتنە دان، ئەڤجا هاتنە سەر هەڵبژاردنا كومیتا ناڤەندی و ل سەر ئامۆژگاریێین بارزانیی و هەڤسوزێن وی، ئەف ناڤە هاتنە هەڵبژاردن:1 . مستەفا بارزانی سەروكێ حزبێ 2. شێخ لەتیفی شێخ مەحمود جێگرێ ئێكێ یێ سەرۆكی 3. كاك حمە زیاد جێگرێ دوویێ یێ سەرۆكی 4 . هەمزە عەبدوڵلا 5 . میرحاج ئەحمەد 6 . دوكتور جەعفەر كەریم 7 . عەلی عەبدوڵلا- 8 . ساڵح یوسفی 9. عەبدولكەریم تۆفیق 10. رەشید عەبدولقادر 11. رەشید باجەلان12 . مەلا سەعید حەكیم خانەقینی 13. عەونی یوسف 14 . تەها محێدین. كۆنگرەیا ئێكێ ل 16/8/1946 ب شێوەیەكێ نهێنی ل باژێر بەغداد، ل مالا (سەعید فەهیم) هاتە بەستن ب ئامادەبوونا نزێكی (70) حەفتێ نوینەران. بارزانیێ نەمر ب تێكڕایا دەنگێن كۆنگرێ ب سەڕۆكی پارتی هاتە هەڵبژاردن، وكو یا خویایە بارزانیی نەمر بێیی هندێ كو ل چ كونگراندا خو بۆ پۆستی سەروكایەتی بەربژێربكەت، لێ (چەوا ل كونگرێ ئێكێ دا هەروەها ل حەفت كونگرێن دی یێن پارتیامە) ئەندامێن كۆنگڕەی ب تێكرایا دەنگان (بارزانیێ نەمر) ب سەرۆك هەڵدبژارد، جا چ یێ ئامادەی و بەشداری كونگڕەی ببا یان ئامادە و بەشدار نە بوویبیت. (هەر بۆ ئاماژەپێكردنێ پارتی ل پاش وەغەرا بارزانیێ نەمر پێنچ كۆنگرەیێن دی بەستینە، ژمارا وان دبیتە سێزدە كۆنگرە ژ بلی چەند كۆنفرانسێن دی، یا ژ هەما گرنگتر كۆنفرانسا رۆژێن 6 تەباخێ ل بەرلینا رۆژئاڤا، دهێتەناسین. دامەزراندنا پارتی ژلایێ بارزانیێ نەمر ڤە گرینگترین و پێویستیترین دەستپێكەكە بۆ كۆمڤەكردنا جەماوەرێ كوردستانێ ل ژێر ئاڵایێ پارتیەكێ، كە بشێت ب شێوەیەكی واقعییانەو سەردەمانە وی جەماوەری رێك بئێخیت و ئاراستە بكەت و ئامانجێن دی ب دەست ڤەبینیت.
من مفا ژڤان ژێدەرا وەرگرت: 1- مسعود بارزانی، بارزانی وبزوتنەوی رزگاریخوازی كورد .1958-1931 2 - د. كوردستان موكریانی، د. دلێر اسماعیل حەقی شاوریس، كونگرەی یادەوەری سەد سالەی بارزانی نەمر بەشی دووم.
