سوهەیب میكائیل
بێكاری وەك دیاردە ، كو هەر دكەڤندا هەتا نها دناڤ جڤاكێن مرۆڤایەتیێدا هەبوویە . دناڤ هەر جڤاكەكێدا كێم و زۆر ئەڤ دیاردە دهێتە دیتن . بێكاری ب ئێك ژ دیارترین گرفتێن ئابوری و جڤاكیێن تاك و حكومەتێ دهێتە دانان، كو كێشە و گرفتێن جودا جودا ژێ دروست دبن . هەر ژبەر هندێ پتریا وەلاتێن هەڤچەرخ، ب بەردەوامی بزاڤ و ڤەكۆلینان لسەر بێكاریێ و ئەگەرێن وێ دكەن و هەول ددەن ئەڤێ دیاردێ كێمتر لێ بكەن و بگەهیننە نزمترین ئاست.
گەنجێن باشورێ كوردستانێ كو پتریا جڤاكی پێك تینن، مەزنترین قوربانیا دەستێ قەیرانا داراییێ بوون ل ماوێ بوریدا. گەنج كو ب مەزنترین سەرمایەیا ڤەشارتی دهێنە دانان و ژێدەرێ گوهوڕینێن جڤاكی و سیاسی و ئابوریا هەر جڤاكەكێنە ، ل چەند سالێن بوری و نها دا، گەنج بووینە قوربانی ژ ئەگەرێ بەرهەڤ نەبوونا دەرفەتەكا گونجای كو گەنج بشێن رۆلێ خوە ببینن د ناڤەندێن كاریدا. ژبەر هندێ بەردەوام داخوازا وان ئەو بویە كو دەرفەتێن كاری بهێنە رەخساندن، هەتا ئەو بشێن شیانێن خوە بئێخە د خزمەتا جڤاكیدا.
هەژی گوتنێیە بۆ دەستكەفتنا كاری ل هەروەلاتەكیدا دوو ئەگەر رۆلێ خوە دبینن:
یا ئیكێ: هەبوونا باوەرنامە و ئەزموون و شارەزاییا كەسی. هەر ل زانینا زمانی، كارپێكرنا ئامێران، شارەزایی ل بەرنامەیێن سەرەكیێن كۆمپیوتەری، شیانا ئاخفتنێ و هەبونا سیڤیەكێ باش.
یا دووێ: رۆلێ حكومەتێ ل دابینكرنا دەرفەتێن كاری، كو ئەڤ هەردوو خالە ئێك دگرن و چ ژوان بێی یا دی نەشێت دەرفەتەكێ ئێكسان و دادپەروەر بۆ تاكێن جڤاكی دروست بكەت.
بەرهەم ئینان داینەمۆیا ئابوریە ل هەر جڤاكەكیدا. ئانكو هندی مە كەسێن شارەزا و ژێهاتی هەبن ، بەرهەم و داهات دێ زێدەتر بیت و ئەڤەژی دبیتە ئەگەرێ وەڕاڕا ئابوری. ئەگەر ئەم بپرسین دبێژنە كێ بێكار ؟.. بێكار : ئەو كەسەیە كو لدویڤ كاری دگەڕیێت شیانێن كاری هەنە یێ رازیە ب وێ نرخێ ل بازاڕی هەی كاربكەت، لێ كار بدەست وی ناكەڤیت. ئانكو ئەم نەشێین بێژینە هەركەسەكی “بێكار”. چونكی ئەو كەسێ دبێژنێ بێكار پێدڤیە یێ ئامادەبیت بۆ كاركرنێ و لدویڤ كاریژی بگەڕیێت. چەندین فاكتەر هەنە كو دبنە ئەگەرێ بلند بونا رێژەیا بێكاریێ ، ژوانا:
1- زێدەبونا رێژەیا خەلكی.
2- پێشكەفتنا بلەز و بكار ئینانا تەكنەلۆژیایێ.
3- زێدەبونا رێژەیا كرێكارێن بیانی.
4- كێم بونا داهاتێن ئابوری … هتاد.
لدویڤ ئەو راپۆرتێن ل ڤان دوماهیان بەلاڤ بوین رێژەیا بێكاریێ ل هەرێما كوردستانێ گەهشتیە %15ێ . هەلبەت ئەڤەژی جهێ مەترسیێ یە.
ب دیتنا مە حكومەتا هەرێما كوردستانێ دێ شێت ئەڤێ ڕێژێ كێم بكەت و كار لسەر بكەت. هەر وەكی چاوا ل چەند سالێن بوری زێدەباری هەبونا قەیرانا دارایی لێ ب هەڤكاری دگەل كەرتێ تایبەت بزاڤێن حكومەتێ ژبۆ رەخساندنا دەرفەتێن كاری بەردەوام بویە. ئەڤ ساڵەژی وەك هەردوو ساڵێن بوری نێچیرڤان بارزانی سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ سێیەمین پێشانگەها روانگە بۆ دەرفەتێن كاری ڤەكر. خویایە پێشانگەها روانگە بۆ دەرفەتێن كاری بزاڤا رەخساندن و دەستەبەركرنا دەرفەتێن كاری بۆ گەنجان و كارخوازان بەرهەڤ دكەت. هەر دڤێ پێشانگەهێ دا نێچیرڤان بارزانی سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ گوتارەك پێشكەشكر و ڕاگەهاند : ” جهێ خۆشحالیێ یە بۆ ئەڤ ساڵە 150 كۆمپانیان بەشداری د روانگە فورەسدا كریە. هەروەسا جهێ خۆشحالیێ یە كو 1700 دەرفەتێن كاری هاتینە ڤەدیتن. هەروەسا نها كوردستان بەرەڤ ئایندەیەكێ باشتر پێنگاڤان دهاڤێژیت. پشت راستم دێ دەرفەتێن كاری بۆ گەنجان زێدەتر بیت و كارخواز و خودان كار لڤێرە دگەهنە هەڤدو و هەردوو ئالی سودمەند دبن”. ب دیتنا نێچیرڤان بارزانی هەبونا پێشانگەهێن هۆسا گرنگن. چونكی كار ، هیڤی و ژیان و دەسپێكا ئەزمونەكا نوی بۆ كەسە و خێزانەكێ دەستەبەر دكەت.
كار گرێدایی پرسێن نیشتیمانییە و حەژێكرنێ بۆ ئاخ و وەلاتی بهێزتر دكەت و هێزا بەرگریێ و روبڕوبوونا تەحەددایان دناخێ مرۆڤی دچینیت و باوەڕی بخۆ بوون و خەونێن مەزن دروست دكەت. هەلبەت ئەزمونێن وەلاتێن پێشكەفتی سەلماندییە كو رەخساندنا دەرفەتێن كاری نە تنێ ئەركێ حكومەتێ یە، بەلكو كەرتێن گشتی و تایبەت و جڤاكێن مەدەنی دشێن پێكڤە هەڤكاربن هەتا پتریا دەرفەتێن كاری دابین بكەن و پێدڤیە ل هەرێما كوردستانێ ئەڤ هەرسێ كەرتە باشتر پێكڤە هەڤكاربن و پلان و میكانیزمێن هەڤبەش دناڤبەرا واندا هەبیت ، هەتا ب باشترین شێوە بەشداریێ د راستڤەكرنا دۆخێ بێكاریێدا بكەن.
