راپۆرت‮-‬كەنعان بەهادین
رواندز دەكەوێتە باكوری‮ ‬رۆژهەڵاتی‮ ‬هەولێری‮ ‬پایتەخت بە دووری‮ ‬110كیلۆمەتر لەسەنتەری‮ ‬شارەوە دوورە‮ ‬،‮ ‬1500 مەتر لەسەر ئاستی‮ ‬رووی‮ ‬دەریاوە بەرزە‮ ‬،‮ ‬لەباشوورەوە چیای‮ ‬كۆڕەك هەڵكەوتووە‮ ‬،‮ ‬لە رۆژهەڵاتەوە چیای‮ ‬هەندرێن‮ ‬،‮ ‬لەباكورەوە چیای‮ ‬زۆرزان و لە رۆژئاواوە چیای‮ ‬برادۆست‮ . ‬ئەو شارۆچكە گەشتیاری‮ ‬و مێژووییە تاڤگەی‮ ‬بەناوبانگی‮ ‬گەلی‮ ‬عەلی‮ ‬بەگی‮ ‬تێدایە‮ ‬،‮ ‬بێجگە لەهەبوونی‮ ‬دۆڵی‮ ‬خەرەند‮ ‬،‮ ‬رواندوز بە سۆران دەبەستێتەوە و كە بە سەرنج راكێشترین دۆڵی‮ ‬كوردستان و هەموو عێراق ئەژمار كراوە‮ ‬،‮ ‬وێڕای‮ ‬هەبوونی‮ ‬تاڤگەی‮ ‬بەناوبانگی‮ ‬بێخاڵ و هاوینەهەواری‮ ‬جوندیان‮ ‬،‮ ‬جگە لە هەبوونی‮ ‬زۆرترین پێگەی‮ ‬گەشتیاری‮ ‬سەرنج راكێش‮ ‬،‮ .. ‬بەپێی‮ ‬سەرچاوە مێژووییەكان قەزای‮ ‬رواندز لەسەردەمی‮ ‬ئۆڕاتوییەكان لە هەزارەی‮ ‬یەكەمی‮ ‬پێش زاین دروست كراوە‮ ‬،‮ ‬كە ئەوكات پایتەختی‮ ‬دەوڵەتی‮ ‬مەسامیر بووە‮ ‬،‮ ‬لەسەردەمی‮ ‬فەرمانڕەوایی‮ ‬میر محەمەد ناسراو بە پاشای‮ ‬گەورە لەساڵی‮ ‬1813تاوەكو‮ ‬1836رواندووز حوكمی‮ ‬كردووە‮ ‬،‮ ‬ئەو شارۆچكەیەی‮ ‬كردۆتە پایتەخت و خاوەنی‮ ‬پێگەیەكی‮ ‬سەربازی‮ ‬گرنگ بووە‮ ‬،‮ ‬كە چەندین جۆر تۆپی‮ ‬دروست كردووە‮ ‬،‮ ‬وەستا رەجەب ئەو پیاوە بەناوبانگە رواندوزیە بووە كە لەو سەردەمدا تۆپی‮ ‬دروست كردووە‮ ..‬
‮ ‬لە ساڵی‮ ‬1922 حوكمڕانی‮ ‬عوسمانییەكان رەمزی‮ ‬بەگیان كردۆتە قایمقامی‮ ‬رواندز لەكاتدا كە پێشڤەچوونێكی‮ ‬گەورەی‮ ‬بواری‮ ‬پەروەردەو هونەر و رۆشنبیری‮ ‬بەخۆوە بینیووە‮ ‬،‮ ‬لەساڵی‮ ‬1923 رواندز خراوەتە سەر لیوای‮ ‬هەولێر‮ ‬،‮ ‬بەفەرمیش قوتابخانە لەساڵی‮ ‬1926 لەو شارۆچكەیە كرایەوە‮ ‬،‮ ‬هەر لەو ساڵەش‮ ‬یەكەمین رۆژنامە لە رواندووز دەرچوو بەنێوی‮ ‬زاری‮ ‬كرمانجی‮ ‬،‮ ‬وێرای‮ ‬كردنەوەی‮ ‬كتێبخانەی‮ ‬گشتی‮ ‬لەساڵی‮ ‬1965 ? لەساڵی‮ ‬1977 كۆمەڵەی‮ ‬هونەرو وێژەی‮ ‬كورد دامەزرا كە بووە دامەزراندنی‮ ‬تیپی‮ ‬مۆسیقای‮ ‬پاشای‮ ‬گەورە‮ . ‬لەسەردەمی‮ ‬كابینەكانی‮ ‬حكومەتی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان گرنگی‮ ‬بەرچاو بە رواندز دراوە‮ ‬،‮ ‬لەساڵی‮ ‬2008 كراوەتە قایمقامیەت‮ ‬،‮ ‬لە ساڵی‮ ‬2009 فەرمانگەی‮ ‬رۆشنبیری‮ ‬و لەساڵی‮ ‬2009 پەیمانگەی‮ ‬هونەرە جوانەكانی‮ ‬لێ كراوەتەوە‮ ‬،‮ . ‬لەهەڤپەیڤینێكدا كوێستان ئەحمەد قایمقامی‮ ‬رواندز بۆ خەبات رایگەیاند‮ : ‬پڕۆژەیەكی‮ ‬ئێجگار زۆر لە ساڵی‮ ‬2016ەوە تاوەكو ئێستا بۆ قەزای‮ ‬رواندز ئەنجامدراوە‮ ‬،‮ ‬لە كۆنكرێت كردن و دروست كردنی‮ ‬پەرژینی‮ ‬ئاسن و دروست كردنی‮ ‬ئاوەڕۆ بۆ چەندین گەرەكی‮ ‬قەزای‮ ‬ناوبراو و هەروەها قیرتاو كردنی‮ ‬شەقامەكانی‮ ‬ناحیەی‮ ‬وەرتێ كە سەر بە ئیدارەی‮ ‬رواندزە‮ ‬،‮ ‬وێڕای‮ ‬چاككردنەوەو دانانی‮ ‬رووناكی‮ ‬بۆ رێگاكانی‮ ‬بێخاڵ و گوندی‮ ‬كاولۆكان و هاوینەهەواری‮ ‬فەقیان‮.‬
قایمقای‮ ‬رواندز گووتیشی‮: ‬پڕۆژەی‮ ‬ئێجگار گرنگ و باش بۆ رواندز ئەنجام دراوە‮ ‬،‮ ‬لەوانە گەیاندنی‮ ‬ووزەی‮ ‬كارەبا بۆ وەرتێ و‮ ‬9 گوندی‮ ‬سەر بەو ناحیەیە‮ ‬،‮ ‬هەروەها چاكردنەوەی‮ ‬وێستگەی‮ ‬مۆبایلی‮ ‬وەرتێ كە ئێستا شوێنێكی‮ ‬گەشتیاری‮ ‬گرنگە‮ ‬،‮ ‬وێڕای‮ ‬چاكردنەوەی‮ ‬تۆڕی‮ ‬كارەبای‮ ‬وەرتێ هەروەها نۆژەنكردنەوەی‮ ‬ئاوی‮ ‬بێخاڵ و گۆڕینی‮ ‬هێڵی‮ ‬سەرەكی‮ ‬12 گەرەك و درێژ كردنەوەی‮ ‬200 بۆڕی‮ ‬لەنێو گەڕەكەكانی‮ ‬قەزای‮ ‬ناوبراو و هەروەها درێژ كردنەوەی‮ ‬بۆڕی‮ ‬140ملم بۆ گەڕەكی‮ ‬بانەزێوك و دانانی‮ ‬غەتاس و راكێشانی‮ ‬1200مەتر بۆڕی‮ ‬لەحەوزی‮ ‬سەرەكی‮ ‬رواندز بۆ كۆمەڵگەی‮ ‬لاوان و خاوێن كردنەوە و دروست كردنی‮ ‬جۆگەی‮ ‬ئاودێری‮ ‬كوێستان ئەحمەد قایمقامی‮ ‬رواندز بۆ خەبات گووتی‮ : ‬پڕۆژەی‮ ‬دیكەی‮ ‬وەك نۆژەنكردنەوەی‮ ‬رێگاكانی‮ ‬ناو شارۆچكە كە بەهۆی‮ ‬لافاو بارانی‮ ‬ئەمساڵ تێكچووبوو‮ ‬،‮ ‬وێڕای‮ ‬دروست كردنی‮ ‬پردی‮ ‬رێزانۆك و‮ ‬ڕەژوو كەریان‮ . ‬قایمقامی‮ ‬رواندز زێتر بۆ خەبات رایگەیاند‮ : ‬كۆمەڵێك پڕۆژەی‮ ‬دیكە هەن كە لە2013 دراوەتە بەڵێندەر بەڵام بەهۆی‮ ‬قەیرانی‮ ‬دارایی‮ ‬ئەو پڕۆژانە وەستاون و جێبەجێنەكراون و ئارەزوو دەكەین لە ئایندەیەكی‮ ‬نزیك ئەو پڕۆژانە بكەونەوە كار‮ ‬،‮ ‬لەوانە تەواو كردنی‮ ‬شووقەكانی‮ ‬رواندز كە بۆ كەمدەرامەتان دروست كراوە‮ ‬،‮ ‬هەروەها دروست كردنی‮ ‬نەخۆشخانەی‮ ‬50 قەرەوێڵەیی‮ ‬و قیرتاو كردنی‮ ‬زۆربەی‮ ‬گەرەكەكان و دروست كردنی‮ ‬ئاوەڕۆ‮ ‬،‮ ‬چەندین پڕۆژەی‮ ‬گرنگی‮ ‬دیكە كە بەهیواین لە داهاتوو بكەونەوە ئیش‮. ‬هەروەها گووتی‮: ‬پڕۆژەی‮ ‬تانكەرین و دابین كردنی‮ ‬ئاوی‮ ‬خواردنەوە تا ئێستاش بەردەوامە لەسنووری‮ ‬رواندز بۆ ئەو گەرەك و گووندانەی‮ ‬كە كێشەی‮ ‬كەم ئاویان هەیە‮ ‬،‮ ‬هەروەها پاك كردنەوەی‮ ‬رواندز بەردەوامی‮ ‬هەیە كە لەسەنتەری‮ ‬قەزا و گووندەكانیش لە رێگەی‮ ‬كەرتی‮ ‬تایبەتەوە‮ ..‬هەروەها پڕۆژەی‮ ‬قیرتاو كردنی‮ ‬مەكێ لەناحیەی‮ ‬وەرتێ ئێستا جێبەجێ دەكرێت‮ ..‬
‮ ‬لەلایەكی‮ ‬ترەوە بارزان موحەمەد حاجی‮ ‬بەرێوەبەری‮ ‬گەشت و گوزاری‮ ‬دەڤەری‮ ‬سۆران بۆ خەبات گووتی‮ : ‬رواندز قەزایەكی‮ ‬گەشتیاری‮ ‬سەر بە پارێزگای‮ ‬هەولێرە،‮ ‬ساڵانە‮ ‬700هەزار گەشتیار رووی‮ ‬تێ دەكەن‮ ‬،‮ ‬ئێمە وەك گەشت و گوزار چەندین چالاكی‮ ‬و پڕۆژەمان لە رواندز ئەنجام داوە لەوانە نووژەنكردنەوەی‮ ‬هاوینە هەواری‮ ‬بێخاڵ بەشێوەیەكی‮ ‬سەردەمیانە و چاكردنەوەی‮ ‬رێگەی‮ ‬فەقیان و ئەنجامدانی‮ ‬ڤیستیڤاڵی‮ ‬ساڵانەی‮ ‬خلیسكانێی‮ ‬سەر بەفر لەچیای‮ ‬كۆڕەك و ئەنجامدانی‮ ‬ئاهەنگی‮ ‬نەورۆز و بەرێوەبردنی‮ ‬چەندین دیبەیت لەگەڵ كۆمپانیاكانی‮ ‬گەشتیاری‮ ‬و چەندین پڕۆژەی‮ ‬گرنگی‮ ‬دیكە كە ئێمە لە گەشت و گوزار زۆر بە گرنگییەوە لەو دەڤەرە دەڕوانین‮.‬