خەبات: سەفەر یوسف میرخان ژاژوكی
بەر لە34 ساڵ رژێمی بەعسی نەیتوانی شكست بە پێشمەرگەكانی پارتی و بارزانی بێنێت پەلاماری دڕندانی ئۆردوگای زێۆەی دا كە پەنابەرانی كوردی كوردستانی عێراق دوای نسكۆی شۆڕشی ئەیلوول لێی نیشتەجێ بوون. لە رۆژێكی وەك ئەمڕۆ 9/6/1985 چەندین فڕۆكەی رژێمی دیكتاتۆری بەعس ئۆردوگای زێوەیان بۆمباران كرد كە پەنابەرانی كوردستانی باشوری تێدا نێشتەجێ بوون، لەو پەلامارەداو لە ماوەی چەند دەقیقەیەك كارەساتێكی خوێناوی دروست بوو و نزیكەی 150 كەس شەهید و 400 كەس برینداربوون كە زۆربەیان ئافرەت و منداڵ و پەككەوتوو بوون. ئۆردوگای زێوە لە ساڵی 1981 تا كۆتایی شەڕی عێراق و ئێران چەندین جار كەوتە بەر هێرشی فڕۆكەكانی رژێمی بەعسی ئێراق و بە شێوەیەكی دڕندانە پیر و منداڵ و ئافرەت كەوتنە بەر ئەو هێرشانە، بەڵام لەم رۆژەدا پەلامارەكە جیاواز بوو لەوانی تر و لە هەموویان دڕندەتر و جەرگبڕتر بوو، بۆ ئەم یادەش چەند شایەدحاڵێك لەبارەی كارەساتەكە بۆ رۆژنامەی خەبات باسی ئەو رۆژە تاڵەیان كرد.
سەرەتا خاتوو قومری شیمەد دێزوێی كە كەسوكاری شەهید بوون لەو كارەساتە، بەم شێوەیە باسی كارەساتی زێوەی كرد:
دوای ئاوارە بوونمان بۆ ئێران كە هەموو پەنابەرانی كورد دابەش كراین، لە ساڵی 1979 ئێمە گواستراینەوە بۆ ئۆردوگای زێوە، هاوسەرەكەم بەشداری لە شۆڕشی گوڵان كرد وكۆچی دوایی كرد، ئیدی دەبوو ئێمەی ئافرەتان هەوڵ بدەین بۆ بژێوی ژیانی منداڵەكان، لە ئاوارەیی رەزالەتی سەختمان بینی و ئەوە بوو لە 9/6/1985 رۆژی 19ی مانگی رەمەزان بوو، ئەو رۆژە بوو كە قوتابییەكان بۆ ئەنجامی تاقیكردنەوەكانی كۆتایی ساڵیان دەچوونە قوتابخانەكان، من چووبوومە سەر ئاوی كانی لە ناو هۆڵەكانی ئۆردوگای زێوە بووین هاتمە دەرەوە كە بە چاوی خۆم بینیم كە 8 فڕۆكەی جەنگی رژێمی سەدامی دیكتاتۆر ئۆردوگای زێوەیان بۆردومان كرد بۆ ماوەی چەند دەقیقەیەك. كە بێ ویژدانانە لە رۆژێكی پیرۆزی مانگی رەمەزان كەوتنە بۆردومانكردنی خەڵكی بێتاوان كە زۆربەیان ئافرەت و منداڵ و پەككەوتوو بوون و بە شێوەیەكی دڕندانە ئێمەیان بۆردومان كرد، دوای بۆردومانەكە بە دوایی كەسوكارم دەگەڕام و دەسوڕام كە قودرەتی خوشكم بینی بە سكپری شەهیدبووە، كە شەهیدبووە و كچی 4 ساڵی و كوڕی بچوكی شەهید بوون و دواتر برای مەزنم لەزگین لەگەڵ كچێكی یەك ساڵی شەهید بووە و لەگەڵ برای پێشمەرگەم جابر كەتوانای قسە كردنی نەبوو كە گەیاندە نەخۆشخانەی وەرمێ بەڵام ئەویش شەهید بوو لە گەڵ خێزانی مریەم و كچەكی ناو لانكی بە بەختی برینداربوو و تەنها كوڕی ئەو كارەساتە ستار تەمەنی منداڵ بۆ ئێمە مابووە هەتا چەندین خزم و كەسوكاری تریش شەهید بوون.
دواتر چاومان بە كوڕی دایكە ئامینە كەوت كە ئەویش بەرێزحەمید ستونی ئەندام بەشی رێكخستنی یەكەی 46 ی سەفین ، كە بەرێزیان لە شۆڕشی گوڵان لە ناو رێكخراوی قوتابیان و لاوان دا بووە كە ئەوكات تەمەنی 13 ساڵی بووە ، كە ئەم رۆژە دڵتەزینە كە دەچووە قوتابخانە بۆ وەرگرتنی ئەنجامی تاقیكردنەوەكانی ساڵی خوێندن، بەم شێوەیە ئەو رووداو و كارەساتە ڕەش بۆ ئێمە خستە ڕوو: مرۆڤ هەرگیز ناتوانێ رۆژە رەش و ناخۆشەكان لە یاد بكات ، ئێستاش و هەموو كات لە زاكیرەم دەمێنێتەوە ،لە 9ی حوزیرەنی 1985 بەرامبەر 19ی رەمەزان، من لە گەڵ هاورێیانم چوومە قوتابخانە كە 3ی ناوەندی بووم، بۆ ئەوەی بروانامەی خوێندنم وەربگرم كە لە رێگای قوتابخانە هاتینەوە بە چاوی خۆم بینیم كە لە ناكاودا چەندین فڕۆكەی رژێمی بەعسی، بێ ویژدان سەر ئۆردوگای زێوە، دوایی گەمارۆی ئاسمانی كۆمەڵگای زێوەیاندا، كەس ئاگای لە كەس نەبووە، هەتا فڕۆكەكانی بەعسی فاشیزم خوشەكێكیان لە ناو خانووی ئێمە دا بوو و نادیای خوشكم 22 ساڵی و شەهیدی برام كە بەناوی شەهیدمان كردبوو كە تەمەنی 18 ساڵان بوو و برا و ئاموزایەكم شەهید كران.
بەر لە كۆچی دوایی دایكە ئامینە بەردەری كە هاوسەری شەهیدی فەرماندە ڕەشید بێشونی كە كەسوكاری شەهید ببوون بۆ رۆژنامەی خەبات بەمشێوەیە باسی ئەو كارەساتە كرد: ئەو كانیەی كە ئێمە بۆی دەچووین پڕ لە ئافرەت ببوو هەموویان شەهید ببوون. دوای بۆردومانەكە كوڕەكانم بە دوای دایكی و خوشك و براكانیان دەگەڕان، پاشان هەواڵ هات منیش چوومە سەر رێگا كە نازانم بە چ شێوازیك بۆتان بگێڕمەوە، پڕ ببوو لە خوێن ئەو ئۆردوگایەی جاران نەماوبوو، من باوەڕم نەدەكرد كە چ بەسەرمان هاتووە و ئەو كانیانەی كە ئێمە هەموو جار دەچووین ئاوی خواردنەوەمان لێ دەهێنا پڕ بوو لە تەرمی شەهید، كە بە ناویاندا دەسوڕامەوە هەویەكەم مەندیهام بینی، بە داخەوە بواری قسەكردنم لەگەڵیا بۆ نەڕەخسا، هەرچەندە بە منیان گوت بریندارە و دەیبەینە نەخۆشخانە ، بەڵام شەهید ببوو، هەروها 2 كچەكەم بەسنا و بێزار لە سەر كانی ئۆردوگای زێوە شەهید ببوون و كچی ترم دوریا ئەویش لە رێگا شەهید ببووە، جەستەیان نەمابوو قاچی یەكێك لەوانەم لە دەشتەكەدا دۆزییەوە، نیوەی جەستەی كچەكانی ترم بەر چاوكەوت.
لە بارەی ئەوەی دوای رووداوەكە چی بینی؟ قومری شیمەد دێزوێی خاوەن شەهید گوتی: بەراستی شین و گریان بوو، تەرمی شەهید و بریندارەكانی خانەوادەكان هەموو تێكەڵاوی یەكتر بوون، پاش ئەوەی هاوكاری دانیشتوانی دەوروبەری ئۆردوگای زێوە كە توانیمان بریندارەكان بگوازینەوە بۆ نەخۆشخانەی ئورمیەو شەهیدەكان بۆ گوندی مەلا باس. خەڵكی گوندەكانی جیرانەكانمان تەرگەوەڕ و مەرگەوەڕ زۆر هەڵویستیان هەبوو بەرامبەر ئێمە زۆر هاوكاری ئێمەیان كرد چ لە كاتی رەوانەكردنی بریندارەكانی بۆ نەخۆشخانەی رەزاییە و چ لە كاتی بە خاك سپاردنی شەهیدەكانمان لە گوندی مەلاباس. لەگەڵ دایكی خوالێخۆشبووزولێخا محەمەد سەعید و ئافرەتەكانی دیكە تەرمی شەهیدەكانمان كە جەستەیان پارچە پارچە ببوو لەسەر رووبار شوشت، هەروەها لەو كاتەدا شەهید ئیدریسی هەمیشە زیندوو و جەنابی سەرۆك مسعود بارزانی لە شوێنی رووداوەكە ئامادەبوون و هاوكاری كەس و كاری شەهیدانیان دەكرد و یەكە بەیەكەی بریندارەكانیان لە نەخۆشخانە بەسەردەكردەوە، لەبیرمە لەو كاتەدا هەردوكیان ئەم وتە بەنرخەیان دووپات دەكردەوە: ئەم كارەساتە یەكەم كارەسات نییە و دوایین كارەساتیش نابێت و ئەوەی شۆڕش بكات دەبێ قوربانیش بدات. كە ورەیەكی زۆری دایە ئێمەی كەسوكاری شەهیدەكانی زێوەو هەستی بڕوا بە خۆ بوونی لامان بەرزكردەوە، ئامۆژگارییەكانی شەهیدی هەمیشە لە یاد ئیدریس بارزانی و سەرۆك مسعود بارزانی لە هەموو رویەكەوە كاریگەری لە سەر خەڵكی ئۆردوگای زێوەی قوربانی بەخش دادەن و ئامادەبوون و قسەكانی ئەو دوو سەركردە دڵسۆزە سەبوری بوون بۆ ئێمە. دایكیشم زولێخا بە جەنابی سەرۆك مسعود بارزانی گوت: ئەو شەهیدانە و چەندینی تریش لە پێناو كوردستان قوربانی دەدەم.
دواتر پورە عیسا كە كوڕ و كچێكی شەهید ببوون بۆ ئەو یادە گوتی: هەریەك لە خانەوادەی شەهیدەكان تەرمەكانیان بردە سەر رووبار و هەتا هەندێك خانەوادەی شەهید هەبوون كە شەهیدەكانیان تێكەڵ بوون و من شەوقی كوری شەهید وداریای كچی شەهیدم و جیرانەكانم كە ماڵی غەفور زینی خێزانی و خەلمەت و سیروان و سەروان شەهید ببوون لە ناو شەهیدەكان لە سەر رووبار بوون و خوالێخۆشبوو دایكە ستی بیرۆخی كوڕ و كچی من كە لە گەڵ ئافرەتەكانی تر شەهیدەكانمان لەسەر رووبار شووشت و من جەل و بەرگی كوڕەكەمم بەخوێنەوە لای خۆ هەڵگرن، رژێمی دڕندی بەعسی وایدەزانی كە ورەمان دەڕووخێت، كە چی بە پێچەوانە خۆڕاگر بووین هەروەها لەو كاتەدا جەنابی سەرۆك مسعود بارزانی لە شوێنی رووداوەكە ئامادەبون و هاوكاری كەس و كاری شەهیدانیان دەكردو یەكەبەیەكەی بریندارەكانیان لە نەخۆشخانە بەسەردەكرد، و هەروەها جەنابی سەرۆك مسعود بارزانی فەرمووی: ئەم كارەساتە یەكەم كارەسات نییە و دوایین كارەساتیش نابێت، ئەوەی شۆڕش بكات دەبێ قوربانیش بدات. لێرەدا بە پێویست دەزانم جەخت لەوە بكەمەوە كە هەرگیز نابی چاكەی خەڵكی گوندەكانی دراوسێمان لە لای تەرگەوەڕ و مەرگەوەڕ لە بیر بكەین، چونكە هەڵوێستیان زۆر جوامێرانە هەبوو بەرامبەر ئێمە و زۆر هاوكارییان كردین، بۆیە هەردەم جێگای ستایشن و هەتا لێژنەی ناوچەی ئازادی پارتی دیموكراتی كوردستان زۆر دەورێكی ئەساسییان هەبووە كە جێگای دەستخۆشی و پێزانینن. هیچ كاتێك ئەوانە لە یادمان ناچێت ، سوپاس بۆ خوای گەورە لە سەر شاشەی دەزگاكانی راگەیاندەن بینیمان كە سەدامی دیكتاتۆر و دارودەستەكەی چۆن چۆنی بە سزای تاوانی خۆیان گەیشتن.
لەو یادە پێویستە هەموو ساڵێك یادی ئەم رۆژە بكەینەوەو بۆ نەوەكانی ئەمڕۆ و سبەینێمانی بگێڕینەوە، تا بزانن كە بە سەدان كارەسات، وەك ئەم كارەساتە دڵتەزێنە بووەتە بەدیهێنەری ئەم ئازادیەی ئێستامان. پێویستە لێرە ئەم رۆژانە قەت لە بێر نەكرێت، چونكە ئەو ئەزمونەی ئێستایە كە ئێمە تێداینە خاوەن حكومەت و ئاڵای كوردستان و سەرۆك مسعود بارزانیینە كە هەردەم خەبات دەكات بۆ ئارامی و تەبایی كوردستانێكی ئاشتی و تەبایی، هەمووی لە سایەی ئەو قوربانیانە وخوێنی گەشەی هەزاران پێشمەرگە و گیانفیدای كوردستان هاتۆتەدی. دواجار داواكاریم لە حكومەتی كوردستان ئەوەیە كە وەزعی ئەو پەنابەرانە لە گەڵ دەسەڵاتی حكوومەتی ئێراقی فیدرالی تاوتوو بكات هاوكاری و قەرەبوویان بۆ بكاتەوە لە رووی ژیان و گوزەڕانیاندا. لە یادی 34 ساڵەی كارەساتی زێوەی سەرەخۆشی خۆم لە كەسوكاری هەموو شەهیدەكانی زێوەو ئەنفال و كیمیاباران و گشت گەلی كورد دەكەم.
