فاخر محەمەد فەقێ ئێدلبی
هەر شۆڕش و سەرهەڵدانێك پێویستی بە ئامادەكاری و هەندێ بنەمای تایبەت هەیە بۆ ئەوەی سەركەوتوو بێت لەوانەش هێزی جەماوەر و فیداكار و كات و شوێنی گونجاو لەگەڵ هەبوونی سەركردە و سەركردایەتیە كی بوێر و دڵسۆز.
شۆڕشی پێشكەوتن خوازی گۆلان لە كات و ساتێكی هەستیار دەستی پێكرد كە گەلی كورد توشی كارەساتێكی گەورەی سیاسی و عەسكەری هاتبوو. بەڵام بە هیمەت و فیداكاری و خوراگری پێشمەرگە و دڵسۆزیی جەماوەر بۆ رێبازەكەیان لە ماوەیەكی كورتدا شۆرش دەستی پێكردەوە. بە ڕێنمایی و ئامۆژگارییەكانی باوكی نەتەوەی كورد مستەفا بارزانی و لێهاتوویی و پێزانینی شەهیدی جوانە مەرگئیدریس بارزانی و جەنابی سەرۆك مسعود بارزانی و هەڤاڵانی تری ئەو كاتی سەركردایەتی لە ماوەیەكی كورتدا شۆرش پەرەی سەند و سەرانسەری كوردستانی باشووری گرتەوە بە هیمەتی پێشمەرگە و پشت ئەستوور بوون بە جەماوەری دڵسۆزی شار و شارۆچكەكان و بە تایبەتی گوندە سنوورییەكان توانرا ناوچەیەكی فراوان ئازاد بكرێت و پێشمەرگە بارەگای خۆیان جێگیر كرد و جەماوەرێكی زۆر لەگەڵ خێزانەكانیان پەیوەندییان بەو ناوچانەوە كرد.
بەڵام وا هەست دەكرێت دوای ڕاپەرین و تاكو ئێستا وەكو پێویست گرنگی بەم رۆلەی ناوچە ئازادكراوەكان نەدراوە لە لایەن دام و دەزگا پەیوەندیدارەكان و دەزگاكانی راگەیاندن. زۆر جار باسی خزمەت و ساڵانی پێشمەرگایەتی و ئاوارەیی دەكرێت، تەنیا ئەو ساڵانە حساب دەكران كە ئاوارەی ئێران و توركیا ببوون.
باسی ئەو ساڵانەی ئەو پێشمەرگە و بەرگری میللی و جەماوەری ناوچە ئازادكراوەكان نەكراوە كە لە سەرەتای شۆرشی گۆلان بەشدار بوونە و خزمەتێكی زۆریان كردووە. وەكو هەستم كرد بەم كەلێنە هەرچەند درەنگیشە بەڵام بە پێویستم زانی بیخەمە بەردەم لایەنە پەیوەندیدارەكان و دەزگای راگەیاندنەكان بۆ زیاتر گرنگی پێدان و دیاریكردنی رۆڵ و بایەخی ئەم ناوچانە، سەرەڕای زەحمەت و ماندوو بونی زۆری ئەو پێشمەرگە و جەماوەر، كە بێ بەش ببوون لە سادەترین پێویستی ژیان لە هەموو روویەكەوە.
زۆری نەخایاند رۆژانە لە شار و شارۆچكە و گوندە نزیكەكان گەنج و لاوی خوێن گەرم روویان لە شۆرش كرد. رۆژ لە دوای رۆژ ئاوەدان كردنەوەی ناوچەكان گەشەی كرد و بەرەو فراوانی هەنگاوی ناو، هاووڵاتیان لە ناوخۆ روویان لەو ناوچانە كرد و لە دەست ستەم و زۆلمی رژێم هەڵدەهاتن، ئەمەش بۆ پێشمەرگە و شۆرش پشت و پەنای بەهێز بوون، كاریگەری زۆری كردە سەر گەشەی شۆڕش و هێزێكی زۆری پێدا و پەیوەندییەكی توند لە نێوان پێشمەرگە و جەماوەر پەیدا بوو، كاریگەری لەسەر ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی رژێمیش كرد كە نەتوانن بە ئاسانی زوڵم و ستەم لە هاووڵاتیان بكەن لە ترسی پێشمەرگە و رێكخستنەكانی ناوخۆی رژێم.
ئەمە بە شێوەیەكی گشتی لە سەرانسەری سنورەكانی نێوان ئێران و تۆركیا لەگەڵ كوردستان، ئەوەی من لە نزیكەوە ئاگادار بووم و لە ناو باسەكان بوم وەكو شایەد حاڵێك بە تایبەتی لە دوای جینۆسایدی بارزانییەكان لە ساڵی 1983 جەماوەرێكی زیاتر رووی لە ناوچە ئازادكراوەكانی شۆرش كرد بە خێزانەوە بۆ نموونە گوندەكەمان ئەو كات دەوروبەری 300 خێزان بوون 95% ی ئەم خێزانانە روویان لەو ناوچانە كرد. لە سنووری ناوچەی مێرگەسور و قوەتی بارزان.
لەو كاتە چەند كەسێك بە نوێنەرایەتی جەماوەری تازە پەیوەندی كردوە و لە دەست رژێم هەلاتوون سەردانی بەرێز د.سەعید بارزانی كرد لە قوەتی بارزان ئەوانیش بە ناوی ئەو جەماوەرەوە پەیوەندی بە جەنابی سەرۆك مسعود بارزانی كرد. وەڵامی جەنابیان ئەوە بوو فەرمووی دوای بەخێرهاتنیان رای سپاردن كە روو لە ناوچە رزگاركراوەكان بكەن و روو لە وڵاتانی دەوروبەر نەكەن بۆ ئەوەی سەربەرزتر بن و زیاتر خزمەت بە شۆرش و خاكەكەیان بكەن.
لەسەر راسپاردەی جەنابی سەرۆك ئەم خەڵكە بە هەستێكی نیشتمانی و حەماسەتێكی گەرمەوە پێشوازی لێكرد و روویان لە ناوچە رزگاركراوەكان كرد. بە ورەیەكی بەرز و هەستێكی نیشتمان پەروەرانەی بە هێزەوە دەستیان بە كار و كاسبی و ئاوەدان كردنەوەی گوندو دێهاتەكانیان كرد، لەگەل ئەوەشدا شان بە شانی برا پێشمەرگەكانیان وەكو بەرگری میللی بەشدارییان لە پاراستنی ناوچەكانیان دەكرد لە نێوان سنووری دوو یان سێ دەوڵەتی ناوچەكە. لەگەل ئەمەشدا خێزانی پێشمەرگەكانیش لەو ناوچانە جێگر بوون و هاوكاری رۆڵەكانیان دەكرد.
سەرەرای ئەوەی زۆربەی ئەو گەنج و لاو و هاوولاتیانە كە لە شارو شارۆچكەكان لە ژیانێكی شارستانی و بوونی هەموو پێداویستییەكانی ژیان تەنیا لەبەر نەبوونی ئازادی و مافی كورد روویان لە ناوچە ئازاد كراوەكان دەكرد كە بێ بەش بوون لە هەموو خزمەتگوزاری گشتی وەكو قوتابخانە و نەخوشخانە و هەموو پێداویستییەكانی تری ژیان. بەڵام خوراگر بوون بەرامبەر پاڵەپەستۆكانی رژێم و هەموو ئەو گیروگرفتانەی دەهاتنە رێ یان لە هێرشی بەردەوامی دوژمن لە فرۆكە و تۆپ باران و شتی تر.
هەستی شۆرشگێری و كوردایەتی خەڵكەكەی زیاتر هان دەدا خوراگرتربن بەرامبەر هەموو ئەو گیروگرفتانە، لە ساڵی 6891 جەنابی سەرۆك مسعود بارزانی لە رێگای سەردانی بۆ دەڤەری بادینان بە ناوچەكەمان دا تێپەری ئێمەش لەگەڵ دەستەیەك لە هەڤاڵان دەرفەتمان بۆ هەڵكەوت بە خزمەتی بگەین بە زارەكی و نوسراو وزعی ناوچەكەمان بۆ رون كردنەوە لە هەموو رویەكەوە. جەنابیان دڵخۆشی خۆشی بە ئێمە راگەیاند و فەرموی سوپاسی خوراگری خەڵكی ناوچەكە دەكەم بۆ ئەو هەستە شورشگێریە و پر حەماسەتە لە دوای ئامۆژگاری و رێنمای یەكانی بەلێنی پێداین كە هەرچی لە توانای دایە هاوكاریمان بكات لە رووی مەعنەوی و رێكخستنەوە وەكو هێزێكی رێكخراو لە ناوچەكە. جەنابیان دووبارە پێ داگیری كرد لەسەر مانەوەمان لەو ناوچانە و پاراستنیان و فەرمووی روو لە هەندەران مەكەن و زۆرجار ناحەزانی خۆمان بەم ناوچانە دەشكێنم و پێیان دەڵێم ئەگەر گرفت بۆ ئێمە دروست بكەن هەموومان روو لە ناوچە رزگار كراوەكانی خۆمان دەكەین و منەتمان بە كەس نیە.
سەرەرای بوونی ئەم هەموو گرفتانەی ناوچەكە و قەتیس ماوە لە نێوان سنووری دوو دەوڵەتی دوژمن بە كورد و بێ بەش بونی هەزاران قوتابی و مندالی ئەم خەلكە لە خوێندن و پەروەردە و سادەترین پێویستی ژیان و بومباران و توپ باران و هێرشی درندەكانی ئەم دوژمنە زالمانە، بەڵام هەر بەردەوام بوون لە خوراگری بۆ نموونە لەو كاتەی جەنابی سەرۆك لە ناوچەكەمان بوو دەنگی توپی دەهات فەرمووی ئەم توپ بارانە لە كوێوە دەكرێت هەندێ لە خەڵكی ناوچەكە وتیان لە فلانە شوێن بۆ فلانە شوێن هاوێژرا، جەنابی سەرۆك فەرمووی وادیارە خەڵكی ئەم ناوچانە وا راهاتوون لە دەنگی تۆپ و فرۆكە دەتوانن ئاراستەی هاوشتنەكەی بزانن، بەڵام بەداخەوە سەرەرای ئەم ژیانە سەختە و خوراگرییە بە هێزی خەڵكی ناوچە رزگار كراوەكان لە ساڵی 1988 رژێمی بەعس لە دوای تەواو بوونی لە شەری ئێران بە هێزێكی زۆرەوە هێرشێكی دڕندانە و بێ ویژدانانە بە هەموو چەكێكی قورس و قەدەغەكراو رووی لەو ناوچانە كرد، سەرەتا لە پارێزگای سلێمانی و گەرمیان دواتر بۆ هەولێر و دهۆك.
لە ئەنجامی ئەم هێرشانە پێشمەرگە و جەماوەری ناوچە رزگاركراوەكان ناچار بوون بە خێزانەكانیانەوە لە دوای زەحمەت و ماندوو بوونێكی سەخت و كارەساتی دلتەزێن روو لە سنوورەكانی توركیا و ئێران بكەن. ژمارەیەكی زۆریش كەوتنە دەست ئەم دوژمنە درندەیە و زۆریان قەتل و عام و ئەنفال كران و ئەوانی تریش خرانە ئوردوگا زۆر میللەكان.
باس و خواسی ژیان و بەسەرهاتی خەڵكی ناوچە رزگاركراوەكان بە چەندین كتێب وەكو خۆی ناگەینرێ.
