خەبات: شڤان توڤی
شوڕشا 11ی ئەیلوولێ قوناغەكا نوی بوو د بزاڤا رزگاریی خازا مللەتێ كورد ب سەروكاتییا رێبەرێ دیروكییێ كوردستانی مەلامستەفا بارزانی. شوڕشا 11ی ئەیلوولێ مەزنترین و بەرفرەهترین شوڕشا ئازادی خازبوو د دیروكا خەباتا مللەتێ كورد و بەلكی د دەڤەرا روژهەلاتا ناڤیندا. هەروەسا شوڕشا ئەیلوولێ ب شێوە وپرەنسیپێن حزبیێن سەردەمان و لبن فەرمان و شیرەتێن مەلامستەفا بارزانی هاتە رێكخستن و بەرخودان. ئەڤجا مە لروژناما خەبات ب فەر زانی كو چاڤ پێكەفتنەكێ دگەل كەسەكێ شوڕشگێر بكەین، كو ئێكە ژ كادرێن دەسپێكا شوڕشا 11ی ئەیلوولێ و ئێكە ژپێشەنگێن رێكخەرێن رێكخستنێن پارتی دیموكراتی كوردستان ل دەڤەرا بەهدینا، ئەوژی مەلا تاهر رەشاڤەیییە. د ئەڤێ هەڤ دیتنێدا،تاهر رەشاڤەیی بڤی رەنگێ خارێ، دلێ خو بو روژناما خەبات ڤەكر.
پشتی هەرفتنا رژێما پاشایەتی ل عێراقێ و ڤگەریانا جەنابێ مەلامستەفا بارزانی و هەڤالێن وی ل ئێكەتیا سوڤیەت 1958 دەرفەتەك نوی بو دوزا كوردی هاتەپێش كو بەلكی؟! ب شێوەزەكێ ئاشتیانە و دانوستان دوزاكوردا ل عێراقێ بهێتە چارەسەر كردن و كورد بگەهنە مافێن خو. بەڵێ مخابن حكومەتا عێراقێ یا دل و نیاز راست نەبوو كو دوزا كوردا ئاشتیانە چارەسە بكەت. لەوما ل دەسپێكا ساڵا 1961 پەیوەندییێن حكوومەتا عێراقێ و سەركردایەتیا شوڕشێ مەلامستەفا بارزانی تێك چوو و مەلامستەفا ژ بەغدا زڤری ڤە كوردستانێ و دەستكر ب رێكئێخستنا شورەش گێری و چەكداری و كارگێڕی و كومەڵایەتی ل سەرانسەری كوردستانێ و ل ئەنجامدا شوڕشا 11ی ئەیلوولێ سەرهلدا و دەستپێكرا.
❊ مەلا تاهر رەشاڤەیی، كییە؟
ــ ئەز تاهر عومەر تاهر یێ بەرنیاس ب مەلا تاهر فەق عمر رەشاڤەیی ،ل سالا 1931 ل گوندێ رەشاڤا ل دەڤەرا نهێلێ هاتیمە سەر دنیایێ، من خاندنا خوە ل میسل ب دوماهیك ئینایە. ل سالا 1943 ئەز بومە پالێوراوێ حیزبا هیوا، لسالا 1947 ئەز بوومە ئەندامێ حیزبا پارتی پارتی دیموكراتی كوردستان، پاشدا ب بریارا مەكتەبا سیاسی ئەز بوومە كادرێ پارتی ل قەزایا ئامێدیێ ل سالا 1957.
❊ هەوە چەوا ل دەڤەرا بەهدینا رێخستنێن پارتی چێكرن و كی بوون رێكخەرێن دەسپێكا رێكخستنێن پارتی ل دەڤەرا بەهدینا و سنورێ چالاكیێن هەوە چوابوو؟
ــ ل سالا 1959 ب بریارا مەكتەبا سیاسیا پارتی، مە لیژنا شوڕش رێكئێخست و درستكر. ئەم وەكی رێكخەرێن رێخستنێ پارتی ل دەسپێكێ پێك هاتبووین ژ: 1- ئەز مەلا تاهر رەشاڤەی 2- یوسف محەمەد بێدوهی 3- مەلا عەبدلا ئاڤدەل باكرمانی، ئەم وەك دەستەكا كارگێڕییا وێ لیژنێ بووین و هەر ئێك ژ مە، سێ ئەندام بو شانا خو دیاركرن و رێك ئێخستن.
ئەڤجا مە دەست ب رێكخستنا حیزبێ كر.. یوسف محەمەد بێدوهی ل ناڤ بەرواریا دەست ب چالاكی و رێكخستنێن حزبێ كر. مەلا عەبدلا ئاڤدەل باكرمانی ل روژئاڤایێ ئامێدی و زێبارێ چالاكی و رێكخستنێن حزبێ برێڤە برن و ئەزژی مەلا تاهر رەشاڤەی ل روژهەلاتێ ئامێدیێ و بەروژی و نێروەیێ و نهێلێ و رێكانی و هێتوتی مە رێكخستنا پارتی درست كر و مە داخاز ژ رێكخستن و ئەندامێن خوە كر ئەوێ بشێن تڤەنگا بكڕن.
❊ كەنگی رێخستنێن پارتی ل دەڤەرا بەهدینا دەست ب شەڕ و شوڕشێ كر؟
ــ پشتی وەزعێ سیاسی ل عیراقێ تێك چووی ، حلفێ بغداد هاتە چێكرن ، هندەك مەزنێن كوردا هاتنە استغلال كرن. بەری 11 ئەیلوولێ شەڕی دەست پێكر، ل رێكان و زێباری ئەم وەك لێژنا شوڕش، ئەم چووینە بەروكێن شەڕی.
مەلا عەبدلا باكرمانی ل شەرێ زێبارێ هاتە شەهید كرن، هەروەسا سێ هەڤالێن مە ل سەر پرا كەلیا شەهید بوون، ئەوژی: 1- شەهید ئەمین ئیبراهیم رەشاڤەیی. 2- شەهید ئەحمو عەلی ئامێدی. 3- شەهید عەباس0 قوشیری. رژێما بەغدا وی وەختی فەوجەكا پیادە قوە السیارە هنارتبوو دەڤەرا رێكان و فەوجەك ژی بو حیمایا زێباریان ل گوندێ هلورا.
❊ رێكخستنێن هەوەیێن
پارتی چەوا، ب فەرمانا كێ ل مەها ئەیلوولێ 1961 شەڕ و شوڕش كرد؟
ــ هەلبەت هەمی ئەرك و چالاكیێن مەیێن پارتایەتی و پێشمەرگایەتی ب فەرمانێ مەلامستەفا بارزانی بوون، شورشا ئەیلوولێ ژی مە ب فەرمان و شیرەتێن بارزانیێ نەمر دەستپێكر. بەری 11 ئەیلوولێ ل 7 ئەیلوولێ كاغەزا رەسمی ب موهرا مەكتەبا سیاسی گەهشتە مە كو دەست ب شەڕی بكەین. ئەز ل دەڤەرا ئامێدیێ و یوسف ل دەڤەرا بەرواریا و ئەحمەد عەبێ ئامێدی دگەل سدقی ئامێدی دگەل بنەمالا حەجی شەعبان ل ئامێدیێ شەڕی بكەین. سنورێ پارێزگەها دهوكێ ژی بووە سنورێ چالاكیا دوسكیا و مزیریا ب سەرپرشتیا لقێ ئێك.
❊ دەسپێكا چالاكیا هەوە د شوڕشا 11 ئەیلوولێ چ بوو، چەوابوو؟
ــ ئەو فەوجا پیادە قوە سیار ل ناڤ رێكانیا، هاتە بانیا چەلكێ ل دەشتا زێ ،پشتی كو مەخفەرا پولیسا ل هێتیتێ و ل هاریكێ مە ستاندن ، ئەو فەوجا هاتییە بانیا جەلكێ مە دورپێچ كرد خودێ ژێ رازی شێخێ بارزان. شێخ أحمد بارزانی 200 پێشمەرگە ل هەوارا مە هنارتن كو ل دۆسكی ژوری و هەركی بنەجهبوون.
چەكدارێن زێباریان د گەل فەوجا حوكمەتێ ل هلورا دبن سیبەرا فروكا. ئەو فەوجە ژدەستێ مە خلاس كر و برنە زێبارێ. هەروەسا یوسف بەرواری ژی دەڤەرا خۆ ئازاد كرد. پشتی هنگی ئەم چووینە بەرواری ژێریا، چار مروڤێت مە ل وێرێ ژی هاتنە شەهید كرن ،هەروەسا هەڤالێ مە مەلا خالد كوكەری ل شەرێ رێكانیا هاتە شەهید كرن.
❊ تو. وەكی مەلا تاهر رەشاڤەیی رولێ تە د شوڕشا ئەیلوولێ چ بوو، تە بەشدارییا چ شەڕا كرییە؟
ــ شورەشا مەزنا ئەیلوولێ دەست پێكر ل 11 ئەیلولێ 1961، ل وان هەمی شەر و داستانێت هاتینە كرن من بەشداری تێدا كرییە. ناهێتە حساب كرن. ب تایبەتی ل دەستپێكا شورەشێ، مە ل سەر حسێبا خوە شورش كرییە حەتا ئەڤرو، ب درێژاهیا هەردوو شورەشان ئەیلول و گوڵانێ . من بەشدارییا دەهان شەڕا كرییە ل دەڤەرا بەهدینا كو ناهێتە حسێب كردن. بەلێ شەرێن مەزن ژوانا.. شەرێ زاویتە، شەڕێ سیارەتووكا و.. دەهان شەرێن دی.
❊ ناڤێ پێشمەرگ چەوا خویا بوویە؟
ــ دەربارەی ناڤێ پیروزێ پێشمەرگەی بارزانیێ نەمر ئەڤ ناڤە لێناییە ،سەروك بارزانی دوو ناڤ پێشمەرگە و جاش ناڤ كریینە، ناڤێ پێشمەرگە بوو وان كەسایە كو خو بەخش بەرەڤانیێ ل وەڵاتێ خو دكەن و روحا خو فیدا دكەت، بەلێ ناڤێ دیجاش بوو وان كەسایە كو چەكێ دوژمنی هەلگرتی و دژی شورەشێ شەڕ كرییە.
❊ ژیانا هەوە د شوڕشا ئەلوولێ چەوابوو؟
ــ یانا شورەشێ ل سەر مللەتی بوو، مللەت هاریكار بوو ب هەمی رەنگەكا، شورەشا مللی بوو و هەمی چین و تەخێن میللەتی بەشداری شورشێ بوون و هاریكارییا شوڕشێ دكر.
❊ تە چ بیرەوەی هەنە دگەل بارزانیێ نەمر؟
ــ بیرەوەریێت مە زۆڕن دگەل بارزانیێ نەمر، ئێك ژوان بیرەوەرییا: ل ناڤ بەروارییا بارزانی گوتە من ئەز و تو ژی دێ چینە شەڕی، دێ تڤەنگا پەیدا كەم، ژبلی وان سەد تڤەنگێت من دایینە تە بۆ هێتیتیا و سەدێت نهێلیا.
❊ ل دەسپێكا شوڕشێ هەوە چ قوربانی دانە؟
ــ مە نهێلیا تەنێ ل دەستپێكا شورەشێ، مە چل شەهید دان.
❊ تە چەوا كەساتییا بارزانیێ نەمر دیتییە؟
ــ بارزانیێ نەمر مروڤەكێ چاڤ نەترس و ب بڕیار و حەكیم و دادپەروەر و ب ڕەحم و ئیماندار و خودێ نیاس بوو، سیاسەت مەدار و عەسكەرییەكێ شەهرەزا و دیپلۆماتكارەكێ خودان شیان و كاریزمایەكا تایبەت بوو، شوڕڤانەكێ شەهرەزا و ب ئەزموون بوو. مەلامستەفا بارزانی مروڤەكی جڤاكی بوو، خوشتڤیێ هەمیی چین و تەخێن میللەتێ كورد و تەڤایا خەڵكی كوردستانێ بوو بهەمی نەتەوە و ئایناڤە. بارزانیێ نەمر هەمیی ژیانا خو كرە قوربانی ژبو ژیانا میللەتێ كورد و ئازادی و سەرفەرازییا هەمی خەڵكی كوردستانێ. لەوما هەتا نوكەژی مەلامستەفا بارزانی د دلێ هەمی خەڵكەكێدایە و هەر ب ڕێبەر و بابێ میللەتی كورد دێ مینیت و نەمرە.
