خەبات‮: ‬شڤان توڤی
شوڕشا‮ ‬11ی‮ ‬ئەیلوولێ قوناغەكا نوی‮ ‬بوو د بزاڤا رزگاریی‮ ‬خازا مللەتێ كورد ب سەروكاتییا رێبەرێ دیروكییێ كوردستانی‮ ‬مەلامستەفا بارزانی‮. ‬شوڕشا‮ ‬11ی‮ ‬ئەیلوولێ‮ ‬مەزنترین و بەرفرەهترین شوڕشا ئازادی‮ ‬خازبوو د دیروكا خەباتا مللەتێ كورد و بەلكی‮ ‬د دەڤەرا روژهەلاتا ناڤیندا‮. ‬هەروەسا شوڕشا ئەیلوولێ ب شێوە وپرەنسیپێن حزبیێن سەردەمان و لبن فەرمان و شیرەتێن مەلامستەفا بارزانی‮ ‬هاتە رێكخستن و بەرخودان‮. ‬ئەڤجا مە لروژناما خەبات‮ ‬ب فەر زانی‮ ‬كو چاڤ پێكەفتنەكێ دگەل كەسەكێ شوڕشگێر بكەین،‮ ‬كو ئێكە ژ كادرێن دەسپێكا شوڕشا‮ ‬11ی‮ ‬ئەیلوولێ و ئێكە ژپێشەنگێن‮ ‬رێكخەرێن رێكخستنێن پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستان ل دەڤەرا بەهدینا،‮ ‬ئەوژی‮ ‬مەلا تاهر رەشاڤەیی‮‬یە‮. ‬د ئەڤێ هەڤ دیتنێدا،‮‬تاهر رەشاڤەیی‮ ‬بڤی‮ ‬رەنگێ خارێ،‮ ‬دلێ خو بو‮ ‬روژناما خەبات‮ ‬ڤەكر‮.

پشتی‮ ‬هەرفتنا رژێما پاشایەتی‮ ‬ل عێراقێ و ڤگەریانا جەنابێ مەلامستەفا بارزانی‮ ‬و هەڤالێن وی‮ ‬ل ئێكەتیا سوڤیەت‮ ‬1958‮‬ دەرفەتەك نوی‮ ‬بو دوزا كوردی‮ ‬هاتەپێش كو‮ ‬بەلكی‮‬؟‮! ‬ب شێوەزەكێ ئاشتیانە و دانوستان دوزاكوردا ل عێراقێ بهێتە چارەسەر كردن و كورد بگەهنە مافێن خو‮. ‬بەڵێ مخابن حكومەتا عێراقێ‮ ‬یا دل و نیاز راست نەبوو كو دوزا كوردا ئاشتیانە چارەسە بكەت‮. ‬لەوما ل دەسپێكا ساڵا‮ ‬1961 پەیوەندییێن حكوومەتا عێراقێ و سەركردایەتیا شوڕشێ‮ ‬مەلامستەفا بارزانی‮ ‬تێك چوو و مەلامستەفا ژ بەغدا زڤری‮ ‬ڤە كوردستانێ و دەستكر ب رێكئێخستنا شورەش گێری‮ ‬و چەكداری‮ ‬و كارگێڕی‮ ‬و كومەڵایەتی‮ ‬ل سەرانسەری‮ ‬كوردستانێ و ل ئەنجامدا شوڕشا‮ ‬11ی‮ ‬ئەیلوولێ سەرهلدا و دەستپێكرا‮.‬

‮❊ ‬مەلا تاهر رەشاڤەیی،‮ ‬كییە؟‮
ــ‮ ‬ئەز تاهر عومەر تاهر‮ ‬یێ بەرنیاس ب‮ ‬مەلا تاهر فەق عمر رەشاڤەیی‮ ‬،ل سالا‮ ‬1931 ل گوندێ رەشاڤا ل دەڤەرا نهێلێ هاتیمە سەر دنیایێ،‮ ‬من خاندنا خوە ل میسل ب دوماهیك ئینایە‮. ‬ل سالا‮ ‬1943 ئەز بومە پالێوراوێ حیزبا‮ ‬هیوا‮‬،‮ ‬لسالا‮ ‬1947 ئەز بوومە ئەندامێ حیزبا پارتی‮ ‬پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستان‮‬،‮ ‬پاشدا ب بریارا مەكتەبا سیاسی‮ ‬ئەز بوومە كادرێ پارتی‮ ‬ل قەزایا ئامێدیێ ل سالا‮ ‬1957.

‮❊ ‬هەوە چەوا ل دەڤەرا بەهدینا رێخستنێن پارتی‮ ‬چێكرن و كی‮ ‬بوون رێكخەرێن دەسپێكا رێكخستنێن پارتی‮ ‬ل دەڤەرا بەهدینا و سنورێ چالاكیێن هەوە چوابوو؟‮‬
ــ‮ ‬ل سالا‮ ‬1959 ب بریارا مەكتەبا سیاسیا پارتی،‮ ‬مە‮ ‬لیژنا‮ ‬شوڕش‮ ‬رێكئێخست و درستكر‮. ‬ئەم وەكی‮ ‬رێكخەرێن رێخستنێ پارتی‮ ‬ل دەسپێكێ پێك هاتبووین ژ‮: ‬1‮-‬ ئەز مەلا تاهر رەشاڤەی‮ ‬2- یوسف محەمەد بێدوهی‮ ‬3- مەلا عەبدلا ئاڤدەل باكرمانی،‮ ‬ئەم وەك دەستەكا كارگێڕییا وێ لیژنێ بووین‮ ‬و هەر ئێك ژ مە،‮ ‬سێ ئەندام‮ ‬بو شانا خو دیاركرن و رێك ئێخستن‮.‬
ئەڤجا مە دەست ب رێكخستنا‮ ‬حیزبێ كر‮.. ‬یوسف محەمەد بێدوهی‮ ‬ل ناڤ بەرواریا دەست ب چالاكی‮ ‬و رێكخستنێن حزبێ كر‮. ‬مەلا عەبدلا ئاڤدەل باكرمانی‮ ‬ل روژئاڤایێ‮ ‬ئامێدی‮ ‬و زێبارێ چالاكی‮ ‬و رێكخستنێن حزبێ برێڤە برن و ئەزژی‮ ‬مەلا تاهر رەشاڤەی‮ ‬ل روژهەلاتێ ئامێدیێ و بەروژی‮ ‬و نێروەیێ و نهێلێ و رێكانی‮ ‬و هێتوتی‮ ‬مە رێكخستنا پارتی‮ ‬درست كر و مە داخاز ژ رێكخستن و ئەندامێن خوە كر ئەوێ بشێن تڤەنگا بكڕن‮.‬

‮❊ ‬كەنگی‮ ‬رێخستنێن پارتی‮ ‬ل دەڤەرا بەهدینا دەست ب شەڕ‮ ‬و شوڕشێ كر؟
ــ‮ ‬پشتی‮ ‬وەزعێ سیاسی‮ ‬ل عیراقێ تێك چووی‮ ‬،‮ ‬حلفێ بغداد‮ ‬هاتە چێكرن‮ ‬،‮ ‬هندەك مەزنێن كوردا هاتنە‮ ‬استغلال كرن‮. ‬بەری‮ ‬11 ئەیلوولێ شەڕی‮ ‬دەست پێكر،‮ ‬ل رێكان و زێباری‮ ‬ئەم وەك لێژنا شوڕش،‮ ‬ئەم چووینە بەروكێن شەڕی‮.‬

مەلا عەبدلا باكرمانی‮ ‬ل شەرێ زێبارێ هاتە شەهید كرن،‮ ‬هەروەسا سێ هەڤالێن مە ل سەر پرا‮ ‬كەلیا‮ ‬شەهید بوون،‮ ‬ئەوژی‮: ‬1- شەهید ئەمین ئیبراهیم رەشاڤەیی‮. ‬2‮-‬ شەهید ئەحمو عەلی‮ ‬ئامێدی‮. ‬3- شەهید عەباس0‮ ‬قوشیری‮. ‬رژێما بەغدا وی‮ ‬وەختی‮ ‬فەوجەكا پیادە‮ ‬قوە السیارە‮ ‬هنارتبوو دەڤەرا رێكان و فەوجەك ژی‮ ‬بو حیمایا زێباریان ل گوندێ هلورا‮.‬

به‌ڕێز مەلا تاهر رەشاڤەیی بۆ خه‌بات ده‌دوێ

❊ ‬رێكخستنێن هەوەیێن
پارتی‮ ‬چەوا،‮ ‬ب فەرمانا كێ ل مەها ئەیلوولێ‮ ‬1961 شەڕ‮ ‬و شوڕش كرد؟‮
ــ‮ ‬هەلبەت هەمی‮ ‬ئەرك و چالاكیێن مەیێن پارتایەتی‮ ‬و پێشمەرگایەتی‮ ‬ب فەرمانێ مەلامستەفا بارزانی‮ ‬بوون،‮ ‬شورشا ئەیلوولێ ژی‮ ‬مە ب فەرمان و شیرەتێن بارزانیێ نەمر دەستپێكر‮. ‬بەری‮ ‬11 ئەیلوولێ ل‮ ‬7 ئەیلوولێ كاغەزا رەسمی‮ ‬ب موهرا مەكتەبا سیاسی‮ ‬گەهشتە مە كو دەست ب شەڕی‮ ‬بكەین‮. ‬ئەز ل دەڤەرا ئامێدیێ و‮ ‬یوسف ل دەڤەرا بەرواریا و ئەحمەد عەبێ ئامێدی‮ ‬دگەل سدقی‮ ‬ئامێدی‮ ‬دگەل بنەمالا حەجی‮ ‬شەعبان ل ئامێدیێ شەڕی‮ ‬بكەین‮. ‬سنورێ پارێزگەها دهوكێ ژی‮ ‬بووە سنورێ چالاكیا‮ ‬دوسكیا و مزیریا ب سەرپرشتیا لقێ ئێك‮.‬

❊ ‬دەسپێكا چالاكیا هەوە د شوڕشا‮ ‬11 ئەیلوولێ چ بوو،‮ ‬چەوابوو؟‮
ــ‮ ‬ئەو فەوجا پیادە‮ ‬قوە سیار‮ ‬ل ناڤ رێكانیا،‮ ‬هاتە‮ ‬بانیا چەلكێ‮ ‬ل دەشتا زێ‮ ‬،پشتی‮ ‬كو مەخفەرا پولیسا‮ ‬ل‮ ‬هێتیتێ‮ ‬و ل‮ ‬هاریكێ‮ ‬مە ستاندن‮ ‬،‮ ‬ئەو فەوجا هاتییە‮ ‬بانیا جەلكێ‮ ‬مە دورپێچ كرد‮ ‬خودێ ژێ رازی‮ ‬شێخێ بارزان‮. ‬شێخ أحمد بارزانی‮ ‬200 پێشمەرگە ل هەوارا مە هنارتن كو ل دۆسكی‮ ‬ژوری‮ ‬و هەركی‮ ‬بنەجهبوون‮.‬

چەكدارێن زێباریان د گەل فەوجا حوكمەتێ ل‮ ‬هلورا‮ ‬دبن سیبەرا فروكا‮. ‬ئەو فەوجە ژدەستێ مە خلاس كر و برنە زێبارێ‮. ‬هەروەسا‮ ‬یوسف بەرواری‮ ‬ژی‮ ‬دەڤەرا خۆ ئازاد كرد‮. ‬پشتی‮ ‬هنگی‮ ‬ئەم چووینە بەرواری‮ ‬ژێریا،‮ ‬چار مروڤێت مە ل وێرێ ژی‮ ‬هاتنە شەهید كرن‮ ‬،هەروەسا هەڤالێ مە‮ ‬مەلا خالد كوكەری‮ ‬ل شەرێ رێكانیا هاتە شەهید كرن‮.‬

‮❊ ‬تو‮. ‬وەكی‮ ‬مەلا تاهر رەشاڤەیی‮ ‬رولێ تە د شوڕشا ئەیلوولێ چ بوو،‮ ‬تە بەشدارییا چ شەڕا كرییە؟‮
ــ‮ ‬شورەشا مەزنا ئەیلوولێ دەست پێكر ل‮ ‬11 ئەیلولێ‮ ‬1961، ل وان هەمی‮ ‬شەر و داستانێت هاتینە كرن من بەشداری‮ ‬تێدا كرییە‮. ‬ناهێتە حساب كرن‮. ‬ب تایبەتی‮ ‬ل دەستپێكا شورەشێ،‮ ‬مە ل سەر حسێبا خوە شورش كرییە حەتا ئەڤرو،‮ ‬ب درێژاهیا هەردوو شورەشان ئەیلول و گوڵانێ‮ . ‬من بەشدارییا دەهان شەڕا كرییە ل دەڤەرا بەهدینا كو ناهێتە حسێب كردن‮. ‬بەلێ‮ ‬شەرێن مەزن‮ ‬ژوانا‮.. ‬شەرێ زاویتە،‮ ‬شەڕێ سیارەتووكا و‮.. ‬دەهان شەرێن دی‮.‬

‮❊ ‬ناڤێ‮ ‬پێشمەرگ‮ ‬چەوا خویا بوویە؟‮
ــ‮ ‬دەربارەی‮ ‬ناڤێ پیروزێ‮ ‬پێشمەرگە‮‬ی‮ ‬بارزانیێ نەمر ئەڤ ناڤە لێناییە‮ ‬،سەروك‮ ‬بارزانی‮ ‬دوو ناڤ‮ ‬پێشمەرگە‮ ‬و‮ ‬جاش‮ ‬ناڤ كریینە،‮ ‬ناڤێ‮ ‬پێشمەرگە‮ ‬بوو وان كەسایە كو خو بەخش بەرەڤانیێ ل وەڵاتێ خو دكەن و روحا خو فیدا دكەت،‮ ‬بەلێ ناڤێ دی‮‬جاش‮ ‬بوو وان كەسایە كو چەكێ دوژمنی‮ ‬هەلگرتی‮ ‬و دژی‮ ‬شورەشێ شەڕ‮ ‬كرییە‮.‬

‮❊ ‬ژیانا هەوە د شوڕشا ئەلوولێ چەوابوو؟‮
ــ‮ ‬یانا شورەشێ ل سەر مللەتی‮ ‬بوو،‮ ‬مللەت هاریكار بوو ب هەمی‮ ‬رەنگەكا،‮ ‬شورەشا مللی‮ ‬بوو و هەمی‮ ‬چین و تەخێن میللەتی‮ ‬بەشداری‮ ‬شورشێ بوون و هاریكارییا شوڕشێ دكر‮.‬

‮❊ ‬تە چ بیرەوەی‮ ‬هەنە دگەل بارزانیێ نەمر؟‬

ــ‮ ‬بیرەوەریێت مە زۆڕن دگەل بارزانیێ نەمر،‮ ‬ئێك ژوان بیرەوەرییا‮: ‬ل ناڤ بەروارییا بارزانی‮ ‬گوتە من‮ ‬ئەز و تو ژی‮ ‬دێ چینە شەڕی،‮ ‬دێ تڤەنگا‮ ‬پەیدا كەم،‮ ‬ژبلی‮ ‬وان سەد تڤەنگێت من دایینە تە بۆ هێتیتیا و سەدێت نهێلیا‮.

‮❊ ‬ل دەسپێكا شوڕشێ هەوە چ قوربانی‮ ‬دانە؟‮
ــ‮ ‬مە‮ ‬نهێلیا‮ ‬تەنێ ل دەستپێكا شورەشێ،‮ ‬مە چل شەهید دان‮.‬

‮❊ ‬تە چەوا كەساتییا بارزانیێ نەمر دیتییە؟‮
ــ‮ ‬بارزانیێ نەمر مروڤەكێ چاڤ نەترس و ب بڕیار و حەكیم و دادپەروەر و ب‮ ‬ڕەحم و ئیماندار و خودێ نیاس بوو،‮ ‬سیاسەت مەدار و عەسكەرییەكێ شەهرەزا و دیپلۆماتكارەكێ خودان شیان و كاریزمایەكا تایبەت بوو،‮ ‬شوڕڤانەكێ شەهرەزا و ب ئەزموون بوو‮. ‬مەلامستەفا بارزانی‮ ‬مروڤەكی‮ ‬جڤاكی‮ ‬بوو،‮ ‬خوشتڤیێ هەمیی‮ ‬چین و تەخێن میللەتێ كورد و تەڤایا خەڵكی‮ ‬كوردستانێ بوو بهەمی‮ ‬نەتەوە و ئایناڤە‮. ‬بارزانیێ نەمر هەمیی‮ ‬ژیانا خو كرە قوربانی‮ ‬ژبو ژیانا میللەتێ كورد و ئازادی‮ ‬و سەرفەرازییا هەمی‮ ‬خەڵكی‮ ‬كوردستانێ‮. ‬لەوما هەتا نوكەژی‮ ‬مەلامستەفا بارزانی‮ ‬د دلێ هەمی‮ ‬خەڵكەكێدایە و هەر ب‮ ‬ڕێبەر و بابێ میللەتی‮ ‬كورد دێ مینیت و نەمرە‮.‬