ئاماده‌كردنی: خەبات
گرژی و ئاڵۆزییەكانی نێوان ئێران و ئەمەریكا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەگشتی پێیناوەتە قۆناغێكی ئاڵۆزتر و بەشێك لە سەرۆك و سەركردەكانی وڵاتانی جیهان بەبەردەوامی لە پەیوەندیدان بۆ هێوركردنەوەی ئەو بارودۆخەی كە ئەگەری هەڵگیرسانی شەڕێكی ماڵوێرانكەری هەیە لە روودانیدا، بەتایبەتیش بۆ ئێران و وڵاتانی دراوسێ و ئەو وڵاتانەیش كە دەكەونە سەر كەنداوی عەرەبی.
سەركۆماری ئێران، حەسەن رۆحانی لە پەیوەست بەم بارودۆخەی لە ئێستادا لەناوچەكە لەئارادایە و وەك كاردانەوەیەك بۆ هەڕەشە بەردەوامەكانی ئەمەریكا لە وڵاتەكەی دەڵێت: ئەمەریكا نەیتوانی لەبارەی رێككەوتننامەی ئەتۆمی هیچ كەسێك بخاتە پاڵ خۆی و ئەم پیلانگێڕییە مایەپووچ بوو.
سەرۆك كۆماری ئێران، حەسەن رۆحانی ئاماژەی بەوەكرد ئەمریكا لە بارەی رێككەوتننامەی ئەتۆمییەوە بە تەنها ماوەتەوە و جەختی لەوەكردەوە ئێران هەمیشە لەبەرانبەر كاربەدەستانی كۆشكی سپیدا سەركەوتنی بەدەستهێناوە. رۆحانی گوتیشی: لە كۆتایی رێگاكەدا ئەمەریكا ناچار بوو بە كشانەوە لە رێككەوتننامەكە و شكاندنی بەڵێنەكەی، ئەوەش سەرچاوەی شانازیی مێژوویی ئێرانە و ئێران هەمیشە لەبەرانبەر كاربەدەستانی كۆشكی سپیدا سەركەوتنی بەدەستهێناوە.
حەسەن رۆحانی لە شارۆچكەی ماكو لە پارێزگای ئازەربایجانی خۆرئاوا، لەبارەی سزاكانی ئەمەریكا لەسەر وڵاتەكەی دواو تیشكی خستەسەر ئەوەی كاربەدەستانی كۆشكی ویستوویانە بابەتی رێككەوتننامەی ئەتۆمیی ببەنە ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەكگرتووەكان و سزای نێودەوڵەتی لە دژی ئێران بخەنە واری جێبەجێكردنەوە، بەڵام بەهۆی ئەوەی وڵاتەكەی لە رێككەوتننامەكە نەكشاوەتەوە، ئەم پلانە شكستیهێناوە.
سەرۆك كۆماری ئێران باسی لەوەشكردووە پلانێكی دیكەی ئەمەریكا ئەوە بووە لایەنەكانی دیكە هانبدرێن لە رێككەوتننامەكە بێنە دەرەوە و لەمبارەیەوەش رۆحانی گوتی: ئەمەریكا نەیتوانی لەبارەی رێككەوتننامەی ئەتۆمی هیچ كەسێك بخاتە پاڵ خۆی و ئەم پیلانگێڕییە مایەپووچ بوو. لە كۆتایی رێگاكەدا ئەمەریكا ناچار بوو بە كشانەوە لە رێككەوتننامەكە و شكاندنی بەڵێنەكەی. ئەوەش سەرچاوەی شانازیی مێژوویی ئێرانە و ئێران هەمیشە لەبەرانبەر كاربەدەستانی كۆشكی سپیدا سەركەوتنی بەدەستهێناوە.
رۆحانی جەختی لەوەش كردووەتەوە كە ئەمەریكا گەمارۆی خستووەتە سەر دەرمان و خۆراك و رێگریی لە چارەسەری پزیشكیی نەخۆشەكان كردووە و رایگەیاندووە: ئیسرائیل، لایەنگرانی توندئاژۆیی لە ئەمەریكا، وڵاتە دواكەوتووەكانی ناوچەكە و گرووپە نەیارەكانی ئێران، بەمەبەستی گەیشتن بە ئامانجەكانیان كاربەدەستانی كۆشكی سپی هەڵدەخەڵەتێنن. ئەمەریكا وایدەزانی دۆلارێك دەگاتە 50 هەزار تمەن، بەڵام ئەم پیلانگێڕییەش شكستی خوارد.
سعودیە: رێگە نادەین هیچ جەنگێك لە ناوچەكە هەڵبگیرسێت
هاوكات هەر سەبارەت بەم گرژی و ئاڵۆزییانەی لەناوچەكە هەن، شانشینی عەرەبی سعودی هەڵوێستی خۆی راگەیاندووەو لە كۆبوونەوەی ئەنجوومەنی وەزیرانی سعوودیە كە بەسەرپەرشتی شا سەلمان بن عەبدولعەزیز سازكرا چەند مژارێكی گرنگ تاوتوێكراوە لەنێویاندا دوایین پێشهاتەكانی ناوچەكە و جیهان.
ئاژانسی هەواڵیی فەرمی سعوودیە بڵاویكردەوە كە لە كۆبوونەوەكەدا تیشك خراوەتە سەر ئەو دوو لووتكەیەی كە بڕیارە لە كۆتایی ئەم مانگەدا لەسەر ئاستی كەنداوی عەرەبی لە شاری مەككە ساز بكرێن.
لە كۆبوونەوەكەدا جەختكراوەتەوە لەسەر بەدیهێنانی ئاشتی لە ناوچەكە و لەوبارەوە راگەیەندراوە، كە سعوودیە هەموو هەوڵێك دەدات بۆ ئەوەی هیچ جەنگێك لە ناوچەكەدا هەڵنەگیرسێت.
لە كۆبوونەوەكەدا باس لەوەش كراوە كە سەرجەم گەلانی ناوچەكە لەنێویشیاندا گەلی ئێران مافی ئەوەی هەیە بە ئاشتی و سەقامگیری لە ناوچەكەدا ژیان بەسەربەرێت.
لە كۆتایی كۆبوونەوەكەدا بانگەواز لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی كراوە كە رێوشوێنی توند لە هەمبەر ئێران بگرێتەبەر.
سەبارەت بە پرسی ئێران و سوریا پوتین پەیوەندی بە ماكرۆن و مێركڵ دەكات
لە راگەیەندراوێكدا كە لەلایەن ناوەندی راگەیاندنی كۆشكی كرملینەوە بڵاوكراوەتەوە، ئاماژە بەوەكراوە كە ڤلادیمیر پوتین سەبارەت بە سووریا، ئۆكراینا و ئێران پەیوەندی تەلەفۆنی لەگەڵ هەریەك لە ئیمانوێل ماكرۆن و ئەنگێلا مێركڵ ئەنجامداوە.
لە راگەیەندراوەكەدا هەروەها ئاماژە بەوەكراوە كە لە پەیوەندییەكاندا كێشەی سووریا تاوتوێكراوە و تێیدا هاتووە، پوتین زانیاریی سەبارەت بە سەقامگیركردنی دۆخی باكووری خۆرئاوای سووریا، پارێزگارییكردن لە هاووڵاتییانی سڤیل و لەناوبردنی هەڕەشەی تیرۆر لەرێگەی ئەو رێكارانەی هاوبەشی لەگەڵ توركیادا گیراونەتە بەر، خستووەتەڕوو. باس لەوەشكراوە كە لە پەیوەندییە تەلەفۆنییەكاندا پوتین جەختی لە چارەسەركردنی قەیرانی ئۆكراینا لەچوارچێوەی رێككەوتننامەكانی مینسكدا كردووەتەوە و جەخت لە بەردەوامییدان بە رێككەوتننامەی ئەتۆمیی لەگەڵ ئێراندا كراوەتەوە و لە راگەیەنراوەكەدا هاتووە: هەریەك لە رووسیا، فەڕەنسا و ئەڵمانیا دووپاتی پابەندیی خۆیان بە هاریكاریی ئابووریی و بازرگانیی لەگەڵ ئێراندا، كردووەتەوە.
عێراق نێوەندگیریی نێوان ئەمەریكا و ئێران دەكات
سەرۆك وەزیرانی عیراق، عادل عەبدولمەهدی وێڕای ئاماژەدان بەوەی كە بەمەبەستی خاوكردنەوەی گرژییەكانی نێوان ئەمەریكا و ئێران لە ئایندەیەكی نزیكدا شاند رەوانەی هەردوو وڵات دەكەن، داوای هێمنی و پابەندبوون بە ستانداردە نێودەوڵەتییەكانی هەریەك لە تاران و واشنتۆن كرد.
سەرۆك وەزیرانی عیراق، عادل عەبدولمەهدی وێڕای ئاماژەدان بەوەی كە بەمەبەستی خاوكردنەوەی گرژییەكانی نێوان ئەمەریكا و ئێران لە ئایندەیەكی نزیكدا شاند رەوانەی هەردوو وڵات دەكەن، داوای هێمنی و پابەندبوون بە ستانداردە نێودەوڵەتییەكانی لە هەریەك لە تاران و واشنتۆن كرد.
لە كۆنگرەی هەفتانەی خۆیدا لە بەغدای پایتەختی عێراق، عادل عەبدولمەهدی ئاماژەی بەوەكرد وڵاتەكەی لە پێگەیەكدایە كە كاریگەریی گرژییەكانی نێوان ئەمریكا و ئێرانی دەكەوێتە سەر و رایگەیاند: عیراق وڵاتێكە كە كاریگەری راستەوخۆی دەكەوێتە سەر لە رێككەوتن یان گرژیی نێوان ئەمریكا و ئێران. لەپێناو كەمكردنەوەی گرژیی و ئاڵۆزییەكان، لەگەڵ وڵاتە گرنگەكانی ئەورووپا لە كۆبوونەوەداین. خاوەنی دیدگا و تێڕوانینی هاوشێوەین لەگەڵ ئەورووپادا لەوبارەیەوە.
راشیگەیاند: بەمەبەستی خاوكردنەوەی گرژییەكانی نێوان ئەمریكا و ئێران لە ئایندەیەكی نزیكدا شاند رەوانەی هەردوو وڵات دەكەین. داوا لەسەرجەم لایەنەكان دەكەین هێمن بن و بەمەبەستی خۆ بە دوورگرتن لە مەترسیی، پابەندی ستانداردە نێودەوڵەتییەكان بن.
عەبدولمەهدی جەختی لەوەكردەوە كە ژمارەیەك لایەن لە عێراق، ئێران، ئەمریكا و ئیسرائیل هەوڵی هەڵگیرساندنی پێكدادان یان جەنگ لەنێوان ئەمریكا و ئێراندا دەدەن و رایگەیاند: ئامانجی ئەمانە، هێنانە ئاراوەی جیاكاریی و دابەشبوونە لە ناوچەكە و لەنێو وڵاتاندا.
محەمەد جەواد زەریف هۆشداری دەداتە ئەمەریكا
وەزیری دەرەوەی ئێران، محەمەد جەواد زەریف هۆشداریی لە كەوتنەوەی رووداو لە كەنداوی بەسڕە دەداتە ئەمەریكا.
محەمەد جەواد زەریف هۆشداریی دا لەوەی زیادكردنی هێزە سەربازییەكانی ئەمەریكا لە كەنداوی بەسڕە، رەنگە ببێتە هۆی كەوتنەوەی رووداو. لە لێدوانێكدا بۆ كەناڵی سی ئێن ئێنی ئەمەریكی، جەواد زەریف روونكردنەوەی لەبارەی گرژییەكانی نێوان وڵاتەكەی و ئەمریكا دا.
سەبارەت بەوەی كە ئەمەریكا بە بیانووی ئەو هەڕەشانەی لە ئێرانەوە سەرچاوە دەگرن، هێزە سەربازییەكانی خۆی لە كەنداوی بەسڕە زیادكردووە، زەریف رایگەیاند: جێگیركردنی هێزێكی سەربازیی ئەوەندە زۆر لە رووبەرێكی بچووكدا، رەنگە هەر لە خۆیەوە ببێتە هۆی كەوتنەوەی رووداوگەلێك.
وەزیری دەرەوەی ئێران جەختی لەوەكردەوە كە لە نێو ئیدارەی ئەمریكادا كەسانێك هەن نایانەوێت ئەم جۆرە رووداوانە بكەوێتەوە و رایگەیاند: بۆ ئەوەی رووداوێك روونەدات وریایی تا ئەوپەڕی پێویستەو ئەمەریكا یارییەكی زۆر مەترسیدار دەكات.
لەبارەی روونكردنەوەكەی سەرۆكی ئەمەریكا، دۆناڵد ترەمپ كە رایگەیاندبوو وڵاتەكەی لەدوای كشانەوە لە رێككەوتننامە ئەتۆمییەكە، ئامادەیە بۆ دانوستان لەگەڵ ئێراندا لەپێناو رێككەوتنێكی نوێدا، محەمەد جەواد زەریف رایگەیاند: ئارەزوومەند نین لەگەڵ كەسانێك قسە بكەین، كە لە بەڵێنەكانیان پاشگەزبوونەتەوە، ناتوانێت لەرێگەی هەڕەشەكردن لە هیچ ئێرانییەك بگەیتە هیچ شوێنێك، رێگای دانوستان بە رێزدا تێدەپەڕێت، نەك بە هەڕەشەدا.
هەروەهاش سەرۆكی لیژنەی سیاسەتی دەرەكی و ئاسایشی نیشتمانی لە پەرلەمانی ئێران، حیشمەتوڵڵا فەلاحەت-پیشە ئاماژەی بەوە كرد كە لەگەڵ ئەمەریكادا ناچنە هیچ جەنگێكەوە، بە جەنگی بە وەكالەتیشەوە.
لە لێدوانێكیدا بۆ ئاژانسی هەواڵیی كرێكارانی ئێرانیILNA فەلاحەت-پیشە باسی لە گرژی نێوان تاران و واشنتۆن كرد كە لەم رۆژانەی دواییدا بە لێدوانی بەرانبەری رووی لە زیادبوون كرد.
سەرۆكی لیژنەی سیاسەتی دەرەكی و ئاسایشی نیشتمانی لە پەرلەمانی ئێران لە وەڵامی پرسیارێكدا لەبارەی ئەو لێدوانانەوەی باس لەوە دەكەن كە ئێران لە رێگەی ئەو گرووپە چەكدارانەی لە ناوچەكەدا لەژێر كۆنترۆڵیدان لەبری جەنگی راستەوخۆ دژبە ئەمەریكا دەچێتە جەنگی بە وەكالەتەوە؟ رایگەیاند “بەهیچ شێوەیەك ناچینە هیچ جۆرە جەنگێكەوە. ناتواندرێت ئەوە بەیان بكرێت كە هیچ گرووپێك لە لایەن ئێرانەوە چووەتە جەنگی بەوەكالەتەوە. فەلاحەت-پیشە ئەوەیشی خستەڕوو كە هەندێك كاراكتەری ناوچەكە خوازیارن لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست ئەمەریكا رابكێشنە جەنگەوە.
