غازی حەسەن
دۆناڵد ترەمپ بە كەناڵی فۆكس نیوزی ڕاگەیاندووە، نیكۆڵاس مادۆرۆی سەرۆكی ڤەنزوێلا دەسەڵاتی وڵاتەكەی لەدەست دەدات. بێ هیچ پێشەكی و شیكردنەوەیەكی دۆخەكە لە بروسكە گوتارێكدا ڕایگەیاند هەفتەی داهاتوو زۆر شتی گەورە و نوێ لە ڤەنزوێلا ڕوودەدات. جەختی لەوە كردەوە وڵاتەكەی كۆمەڵێك بژاردەی بۆ هەڵسوكەوت لەگەڵ كێشەكانی ڤەنزوێلا لەبەردەستە. پتر لەسێ مانگە لە ڤەنزوێلا خۆپیشاندان و ناكۆكی سیاسی و دەركەوتنی هێزێكی بەرهەڵستكاری بەهێز، شەقامی سیاسی هەژاندووە. ململانێی سیاسی جۆرێك لە ناكۆكی و ركابەری دیبلۆماسی و سیاسیشی لەنێوان وڵاتە گەورەكانی جیهان بەدوای خۆیدا هێناوە. بەجۆرێك لە كۆتایی هەفتەی ڕابردوو بەرپرسانی ئەمەریكا و روسیا بەئاشكرا و ڕاشكاوانە باسیان لە بۆچوون و هەڵوێستی دژ بەیەك لە بارەی دوارۆژی سیاسی ئەم وڵاتە كرد. مادۆرۆ لە ساڵی 2013ەوە دوای نەمانی هۆگۆ چاڤێز دەسەڵاتی بەدەستەوە گرتووە.
لەگەڵ پەرەسەندنی ناكۆكییەكانی نێوان ئەمەریكا و روسیا سەبارەت بە چارەسەری كێشەكانی ئەم وڵاتە، خۆپیشاندەران بە شێوەیەكی كارا و فراوانتر لە شەقامەكاندا درێژەیان بە ناڕەزایەتی دژی دەسەڵات داوە. ڕابەری ئۆپۆزسیۆن خوان گوایدۆ داوای لە هاووڵاتیان كرد گەورەترین خۆپیشاندان لە مێژووی ڤەنزوێلادا دژی مادۆرۆ ئەنجام بدەن، بەپێی زانیارییەكان لە چەند ڕۆژی چوویی بەشێك لە سوپا وەكو هاوكار و پاڵپشتی خەڵك لەگەڵ سەرۆكی ئۆپۆزسیۆن دەركەوتن. تەنیا هەواڵی ئەوەش بڵاوكرایەوە، كە مادۆرۆ نیازی بەجێ هێشتنی وڵاتی بەرەو كوبا هەیە. خۆپیشاندەران دروشمی ئازادیان بەرزكرۆدتەوە. لە سەرینی داتەپینی دارایی و سیستەمی بەڕێوەبردنی وڵات و گەندەڵی لەلایەن سۆسیالیستە چەپڕەوەكان، هێزە بەرهەڵستكارەكان گەرەكیانە بەخۆپیشاندان گۆڕانكاری بكەن. دوور نییە بۆ دروستكردنی گوشاری پتر دژی دەسەڵات، كەرتی گشتی بەهاوكاری كرێكاران سەرجەم كاروباری وڵات ڕابگرن. گەلێك جار خۆپیشاندانەكانی خەڵك دژی مادۆرۆ بێ ئاكام بووە، بەڵام پێ دەچێت ئەم جارە بەهۆی پاڵپشتی بەهێز و ئاشكرای ژمارەیەكی زۆری وڵاتانی دونیا ئاكامێك بەدەست بهێنێت، هەروەها باری دارایی و ئابووری لە دۆخێكی كەم وێنەی خراپ دایە.
ناكۆكی بە كردەوەی روسیا و ئەمەریكا لەبارەی كێشەكانی ڤەنزوێلا گەیشتە نێو ڕاگەیاندنەكان. ڕۆژی چوارشەممە واشنتن داوای لە مۆسكۆ كرد لە دەرەوەی نیوە گۆی زەوی ئەواندا بمێنێتەوە و لەلای خۆشیەوە كرێملن هۆشداری دا و گوتی پێویستە ئەمەریكا خۆی لەهەر كردارێكی دوژمنكارانە دژی مادۆرۆی هاوپەیمانیان بەدووربگرێت. ئەمەریكا و بەشێكی ئەوروپا پاڵپشتی ئۆپۆزسیۆن دەكەن و روسیا و چین و كوبا و ئێرانیش پشتیوانی لە مادۆرۆ دەكەن.مادۆرۆ سەرۆكی ئۆپۆزسیۆن گوایدۆ بە “بوكەڵەی دەستی ئەمەریكا ناو دەبات و بە كودەتاچی تاوانباری دەكات”. سێرگی لاڤرۆڤ بە مایك پەمپیۆی گوتووە “گرتنەبەری هەنگاوی زیاتری دوژمنكاری لە ڤەنزوێلا دەرەنجامی خراپی لێدەكەوێتەوە.” پێی وایە ئەوە پێشێلكردنی یاسای نێودەوڵەتییە و دەبێت هێزە سیاسییەكان لە ڤەنزوێلا گفتوگۆ بكەن و خەڵك چارەنووسی خۆیان دیاریی بكەن، ئەمەریكاش مۆسكۆی بە”دەستخستنە ناو كاروباری ڤەنزوێلا” تۆمەتبار كردووە. بەپێی زانیارییەكان روسیا سەرۆكی ڤەنزوێلای لەبەجێ هێشتنی دەسەڵات پەشیمان كردۆتەوە. جۆن بۆلتنی ڕاوێژكاری ئاسایشی نیشتیمانی ئەمەریكا گوتیەتی “دەست تێخستنی روسیا لە ڤەنزوێلا كارێكی پێشوازی لێ نەكراوە، ئەمە نیوەگۆی زەوی ئێمەیە. ئەمە شوێنێك نییە روسیا بتوانێت دەستتێخستنی تێدا بكات.”.
لە كۆتایی هەفتەی ڕابردوو بەشێك لە ئەندامانی سوپا دژی سەرۆكی وڵاتەكەیان لەگەڵ سەرۆكی ئۆپۆزسیۆن دەركەوتن، ئەمەش بە سەرەتایەكی دیكەی نوێی هەنگاونان بەرەو دوورخستنەوەی مادۆرۆ دادەنرێت. دوور نییە بیانەوێت ئەزموونی سودان و شێوە هەنگاوەكانی جەزائیر لە ڤەنزوێلاش تاقی بكەنەوە. ئەزموونی هاوبەشی خۆپیشاندان و بەشداری سوپا لە ڕۆژهەڵات و بەشێكی ئەفریقیا بەرەو ئەمەریكای لاتینیش بگوازنەوە، بەتایبەتی ئەو وڵاتانەی تاكو ئێستاش سیاسەتی چەپڕەوانەی سۆسیالسیتان هەیە، لەوانە پۆلیڤا و كوبا و سلڤادۆر و نیكارگوا و ئۆرۆگوای.روسیا بە توندی دژی كردەی سەربازییە لەم وڵاتەدا، لە هەمان گاڤیشدا خۆشی پشكداری سەربازی دەسەڵات دەكات، بۆ هەمان مەبەستیش چین و ئێران و ئەو وڵاتانەی ناومان بردن، پاڵپشتی بەرەی روسیا دژی ئەمەریكا و هاوپەیمانەكانی دەكەن. دووریش نییە ئەمەریكا ئالیكاری سەربازی ئۆپۆزسیۆن بكات، یان زەمینەی كودەتای سەربازی بە هاوكاری و پاڵپشتی خۆپیشاندەران ئەنجام بدرێت. بەپێی زانیارییەكان روسیا هێزێكی سەربازی ڕەوانەی كاراكاس كردووە، هەرچەندە ئەمە ڕەت دەكەنەوە، بەڵام دەبێت ئەوە بزانین روسیا لە ڕێگەی داكۆكی لەو وڵاتانەی سیستەمی سۆسیالستیان هەیە، دەیەوێت پێگە و باڵادەستی خۆی و هاوسەنگی هێز بگێڕێتەوە و هەمان سیاسەتی سەردەمی سۆڤیەتی كۆن بەڕێوەببات. ئەمەش بۆ ئەمەریكا جێگەی نیگەرانیە و قبوڵ ناكرێت. گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی روسیا بەتۆڕی سی ئێن ئێنی ڕاگەیاندووە “واشنتن هەموو كۆششێك دەكات بۆ بێ بەهاكردن و دابەزاندنی ورەی سوپای ڤەنزوێلا و بەرهەمهێنراوی دەستكردیش وەكو شەڕی زانیاری بەكار دەهێنێت”. ئەوە ئاماژەی ڕووداوی نوێن لەم دەڤەرەدا.
مادۆرۆ ئەمەریكا بەوە تاوانبار دەكات، كە كار بۆ لادانی هێز و حكوومەتە چەپەكانی ئەمەریكا لاتینی دەكات، لە ساڵی 2002 دوای كودەتا دژی هۆگۆ شاڤیز دژایەتی پارتی سۆسیالیستی فەرمانڕەوا دەكات، ئەمەش سیاسەتی ئەمەریكا دژی هەموو هێزە سیاسییە چەپەكانی ئەمەریكا لاتینی دەگرێتەوە.هەر لەم ڕوانگەیەشەوە روسیا و كوبا و چین و ئێران داكۆكی لەسەرۆكی ڤەنزوێلا دەكەن، دەیانەوێت لەدەسەڵات بمێنێتەوە. روسیا لەزۆر شوێنی دیكە پاڵپشتی ئەو حكوومەت و وڵاتانە دەكات، كە ئەمەریكا دەیەوێت بیانگۆڕێت، یان خەڵكی وڵاتەكە لەڕێگەی خۆپیشاندانی جەماوەری دەخوازن سیستەمی حوكمڕانی وڵاتەكانیان بگۆڕن. ئەمەش وەكو بەشێك لە دەركەوتنەوەی شەڕی سارد و ناكۆكی نێودەوڵەتی لەنێوان دوو هێزی گەورەی دونیا سەیر دەكرێت.
ئەم وڵاتەش وەكو بەشێك لە گۆڕانكارییە بەرچاوەكانی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بەرەو گۆڕانكاری دەچێت. روسیا خۆی بە دۆستی ئایدیۆلۆژی چەپڕەوانەی دەسەڵاتی ڤەنزوێلا دادەنێت، لەكاتێكدا مەبەستی بەكارهێنانی ئەو وڵاتەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی سیاسەتی ئەمەریكا، واتە دۆستێكی دوژمنكارانە دەبێت. روسیا داوا دەكات ئەمەریكا كاری دوژمنكارانە لە ڤەنزوێلا ئەنجام نەدات، لەهەمان كاتدا ئەمەریكا خۆی بە دۆستی ئۆپۆزسیۆن دەزانێت و كار بۆ گۆڕینی دەسەڵاتی ئەو وڵاتە دەكات.گۆڕانكاری ڕوودەدات، چونكە خەڵك داوای بەدیهێنانی سیستەمێكی نوێی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی دەكەن، پێویستە بزانین هیچ دوور نییە ئەو وڵاتەش وەكو شوێنەكانی دیكە لەئەنجامی پێداگری خراپی دۆست و دوژمنكارەكان!! بەرەو نائارامی و شلەژان و ئاژاوەی سیاسی ببرێت. لای ئەمەریكا دەرفەتێكی گونجاو و زێڕین هاتۆتە ئاراوە بۆ ئەوەی وڵاتێكی ئایدیۆلۆژیای سۆسیالیستی و چەپڕەو بگۆڕێت. بۆ روسیاش گرنگە ئەو وڵاتە وەكو بنكەیەكی سەربازی بۆ هەڕەشەكردن لە ئاسایشی “نیوەگۆی زەوی و كیشوەری ئەمەریكا” بەكاربهێنێت. وەكو چۆن لە شەستەكان كوبای بۆ ترساندن و وەستاندنی ئەمەریكا بەكاردەهێنا.
ڕووداوەكان مەزەندەی ئەوەمان بۆ دەكەن ململانێ و جیاوازییە نێودەوڵەتییەكان بەرەو گرژی و قسەی توند و هوشداری گەرمی دژی بەیەكتر دەچن. هەرچەندە نابێت بەدووری بزانین ئەم جارەش سازشێكی نوێ ڕووبدات، وەكو چۆن كوبا لە شەشتەكاندا یەكێك بوو لە كارتەكانی گوشار. كێ دەڵێت ڤەنزوێڵا بۆ ئەمەریكا و سوریا بۆ روسیا سازش و ڕێكەوتنێكی لەبارەوە ناكرێت.
