فارس قادر فەقێ عەبدوڵڵا❊
بەر لەوەی بچمە ناو بابەتەكەم بە باشی دەزانم بە كورتی باسی بابەتی “هێلكە و پیاز” بكەم، لە یادمە كە منداڵ بووم دونیا دونیای ئێستا نەبوو بەم شێوازە دەواجنی پەلەوەر هەبێ و هێلكە بە تەبەقە و بە كارتۆن لە بازاڕ بفرۆشرێ.
ئەو كاتە تەنها هێلكەی خۆماڵی هەبوو كە لە گوندەكانی دەوروپشتی هەولێر دەهێنرا بۆ ناو بازاڕ و زۆر كەمیش بوو، لە هەمان كاتیشدا زۆربەی زۆری خەڵكی شاریش لە ماڵ مریشكیان بە خێو دەكرد و ئەو هێلكەیەی كە كۆدەكرایەوە لە نێوان چەند رۆژێك، دەبوو بە بەشێك لە خواردنی خانەوادەیەك بۆ جەمێك لە ژەمەكان، جا ئەو مریشكانە لەبەر ئەوەی لە دەرەوە بەڕەڵابوون و بەخێودەكران و لە كۆڵان دەگەڕان، زۆر جار مریشكی وا هەبوو دەچووە ماڵی جیرانان هێلكەی دەكرد، یان لە كۆڵان شوێنێكی دەدۆزییەوە وەك پەنایەك، بۆیە پێی دەگوترا ئەو مریشكە فێرە هێلكە دەدۆڕێنی! بەهەرحاڵ وەك مەسەلە كوردیەكە گوتەنی، وای لێدەهات هێلكەی بۆ خەڵك و جیقنەی بۆ خاوەن ماڵ بوو! هەندێكیش لەو مریشكانە كە وایاندەكرد باركە بوون یەعنی ساڵی یەكەمیان بوو بە هێلكە دەهاتن و زۆربەی كاتەكان بەهۆی گۆڕانی دەنگیان لە جوجكەوە بۆ مریشك و قڕەقڕیان یان گەڕان بەولا و بەولا و بزربوونیان بۆ ماوەیەكی زۆر! خاوەن مریشك دەیانزانی كە مریشكەكەی هێلكەی هەیە، جا بۆ ئەوەی هێلكەكە لە ماڵ بكەن و نەچنە ئەولا و ئەولا و هێلكە نەدۆڕێنن “پیازێكی سپییان” دەهێنا لە شوێنێكی لابەلاو دوورە دەستیان دادەنا، بۆ ئەوەی رێنمایی مریشكەكان بكەن تا بچن لە سەر پیازەكە بنیشن هێلكەكانیان بكەن و هێلكەكانیان نەدۆڕێنن و رەنج بە خەسار نەبن وەك خاوەن مریشك و ماڵ، چونكە مریشك جیاوازی لە نێوان هێلكە و پیاز ناكات، لەبەر ئەوەی پیازیش هەیە خڕ و سپیە دەكرێ هێلكەبێ بە نەزەری مریشك.
ئەوەی من مەبەستمە لەو چیرۆكە بە داخەوە كەسانێك لە ناو خۆمان هەن وەك مریشك بە پیاز فریودەخۆن! زۆر بەداخەوە هێلكەكانیان لە سەر پیاز دەكەن و لە هەر شوێنێك پێیان بڵێن هێلكە بكەن دەیكەن، زۆر بە داخەوە بوونە بە مریشكی كۆڵانان و ناسراون لە مێژوو كە هەردەم دۆڕاون، هەر جیقنەیان بۆ میللەتە، هەشە وەك مریشكی باڕكە و كەم تەجروبەكان لە هەر شوێنێك پیازێكیان بۆ دابنێن لە سەری دەخەون و خۆیان دەدۆڕێنن! زۆر جار خاوەن ماڵ لەو سەردەم لەبەر ئەوەی مریشكەكانی خۆی دەناسی كە چ ئەخلاقێكیان هەیە و دەیگوت فلان مریشك نابێ بەڕەڵا بكرێ، چونكە فێرە هێلكەی خۆی دەدۆڕێنێ یان هەروەك باسمانكرد دەیگوت ئەم مریشكە تازە باركەیە لە دەنگ و گەڕانی ئەولا و ئەولای دیارە هێلكەی پێیە با دەرگای لە سەر دابخەین و شوێنێكی بۆ دیار بكەین تا فێربێ لە ماڵ هێلكە بكات و نەچێتە سەر سفرەی خەڵك.
بە هەرحاڵ زۆر بە داخەوە بۆ نەگبەتی كورد لە مێژوو هەر هێلكەی دۆڕاوی نەبووە، بەڵكو خەباتی دۆڕاویشی هەبووە، لە لایەن كەسانێك كە خوڕەوشتی ئەو مریشكە دۆڕاوانەیان هەبووە و بە پیازی دوژمن و نەیاران فریویان خواردووە! یان وەك پیشە هێلكەكانیان بۆ بێگانە بووە و كون و كەلێن و كۆڵان جێگای رابواردن و زەماوەندیان بووە و وەك مریشك دۆڕاوبوونە و خزمەتكاری بێگانە بوونە و لە كاتی سەرما و سۆڵ و برسییەتیش ئەرك و بارگرانی سەرشانی خانەوادەكەیان بوونە و لە واقیعیشدا هێلكەیان بۆ خەڵك و جیقنەشیان بۆ خاوەن ماڵ و خانەوادە بووە.
جا با چیتر وەك مریشكی سەردەمی كۆن و دەواجنی ئێستا نەبین، با خزمەتكاری ماڵی خۆمان بین، چونكە گەر وەك ئەو مریشكانە بووین قۆناغی دوای هێلكە (كوشتارگە) مەجزەرەش چاوەڕوانمانە و گۆشتخۆرەكانیش وەك گورگ و چەقەڵ و چەتە و رێگر لە بەردەممان دەبن، ئەگەر هەربووین بە خزمەتكاریش! با خزمەتكاری میللەتی خۆمان بین، كورد گوتەنی گەر گۆشتیشمان بخۆن ئێسقانمان ناشكێنن، بەڵێ خۆفرۆشان لە مێژوو گەر بەراوردیان بكەین وەك مریشكن و دوژمنان هەندێ كات بە مەلعەنەت دانەوێلەو دانیان پێداون و هەندێ جار لە قەفەزی زێڕین بە خێویان كردوون، بەڵام بۆ بەرژەوەندی خۆیان هێلكەیان پێكردوون و لە كاتی نەمانی هێلكەشیان یان سەریان بڕیون یان گەر گۆشتیشیان نەخورابێ تەسلیمی گورگ و رێوییان كردوون. بۆیە دەبێ باش بزانین ئەوەی خزمەت بە بێگانە بكات هیچ جیاوازی نییە لەگەڵ ئەو مریشكە هێلكە دۆڕاوانە، حەیفە كەسانێك هەبن چ بەئاگا و چ بێ ئاگا، دوژمن وەك مریشك رەفتاریان لەگەڵ بكات و چ بەخەبەر یان بێ خەبەر، بەم نازناوەش رازی بن وەك مریشك بن! سەیریش ئەوەیە میللەت بزانێ كە مریشكن و دۆڕاون بەڵام ئەوان ئاگایان لە خۆیان نەبێ كە دۆڕاون. مێژوو روحم بە كەس ناكات، مرۆڤ مرۆڤە و مریشك نییە، گەر رەفتاریشی وەك مریشك بوو شایستەی ژیان نییە، چونكە مریشك بۆ خۆراكە، چ گۆشتەگەشی بێ یان هێلكەكەی وە تا دەگاتە تووك و ئێسقانەكەی، مریشك چ لەگەڵت بێت لە دەسەڵات و چ دژت بێت هەر بۆت ماڵ نین و بە هەردوولا خەتەرن، چونكە گەر هێلكە بۆ تۆش بكات بۆ دوژمنانیشی دەكات، بۆیە دەبێ تا پێمان دەكرێ رێگا نەدەین ئەخلاقی مریشكەكان خاوەن بڕیاربن! ئەوەی ئەخلاقی مریشكە بۆ خۆشمان بە خێوی نەكەین، چونكە مریشك “سەری لە تاجی زێڕ بنێی، بەڵام لە ئەنجامدا هەر دندوكی لە پیسایی دەدات” ئەمە مەسەلەیەكی كوردییە و حیكمەتی خۆی تێدایە و دووبارە دەیڵێینەوە بەڵێ خائین و خۆفرۆشان لە روانگەی دوژمنان ئەو مریشكانەن كە خۆراكی دوژمنانن، بەڵام دوژمنی گەلەكەیانن، چونكە دز و درۆزنن، پەروەردە و خزمەتكاری سفرەی دوژمنانن و نانی زەلیلی و ژێردەستییان خواردووەو چاوشۆڕن! بۆیە خزمەتكاری بێگانەن. كورد لە پەندێكی پێشینان پێیان دەڵێت “سەد ساڵ بكەی نۆكەری، هەر دێنی سەرشۆڕی” یان “سەد ساڵ بكەی بێگانە پەرستی هەر دێنی نوشستی” ئەگەرچی ئەوان رازین مریشك بن و سەرشۆڕبن، دەبێ ئێمە رازی نەبین ئەوان حاكم و چاوساغ و بڕیاردەرمان بن، نەك هەر بەخێویان نەكەین، بەڵكو دەبێ پاكسازی و چاكسازیش لەم جۆرە رەوشت و ئەخلاقە بكەین و بە زۆری ژمارەی مریشك و ژمارەی دەواجن فریو نەخۆین و بازێكی مەرد لە قەفەزدا ئازاد بكەین دونیایێك دەواجنی بۆگەن لەناو دەبەین و مریشكەكانیشمان رێكدەخەین.
❊ ئەندامی ئەنجومەنی سەركردایەتی پارێزگای هەولێر (پ.د.ك)
