خه‌بات: ‬ڕۆشنا عەلی‮
كۆچەر بیركار ئەو گەنجە كوردەی‮ ‬لە‮ ‬1/8/2018 یەكەم كورد بوو كە خەڵاتی‮ ‬فێڵدزی‮ ‬لە بواری‮ ‬بیركاریدا وەرگرت،‮ ‬ئەم خەڵاتە هاوتایە لەگەڵ خەڵاتی‮ ‬نۆبڵی‮ ‬بیركاری‮ ‬و بەم خەڵاتەی‮ ‬هیوای‮ ‬خواست چل ملیۆن كورد دڵخۆش بكات،‮ ‬بیركار ناوی‮ ‬فەرەیدوون درەخشانییە لە ساڵی‮ ‬1978 لە گوندی‮ ‬نێ لە شاری‮ ‬مەریوان لە دایك بووەو وەك خۆی‮ ‬وتی‮ ” ‬ژیان و خوێندنیشم هەر لەوێ بووە تا قۆناغی‮ ‬دوا ناوەندی‮ ‬،‮ ‬لە قۆناغی‮ ‬دوا ناوەندی‮ ‬چومەتە شاری‮ ‬مەریوان دوای‮ ‬ئەویش چومەتە زانكۆی‮ ‬تاران و‮ ‬لەساڵی‮ ‬2000چوومە وڵاتی‮ ‬بەریتانیا دوای‮ ‬ماوەی‮ ‬یەك ساڵ مافی‮ ‬پەنابەرێتیم پێدرا‮ ‬،‮ ‬بیركار لە ئێستادا پڕۆفیسۆرە لە زانكۆی‮ ‬كامبرێجی‮ ‬بەریتانیا‮ ‬،‮ ‬لاپەڕەی‮ ‬پەروەردە دیمانەیەكی‮ ‬تایبەتی‮ ‬لەگەڵ بیركار‮ ‬ڕێكخست‮.‬

سەرەتا پرسیمان ئایا كێ هاندەری‮ ‬سەرەكی‮ ‬سەركەوتنەكەی‮ ‬ئێوە بووە چ وەك كەس چ وەك سیستەم و كتێبێك‮ ‬یان هەر هاندەرێكی‮ ‬تر ؟‮ ‬
باشترین هاندەر بۆمن برا گەورەكەم بووە كە لەگەڵم خوێندویەتی‮ ‬وانەی‮ ‬بیركاری‮ ‬پێشكەوتوو زیاتری‮ ‬پێ دەوتم و لەوەوە فێر دەبووم بابەتی‮ ‬وەك تەواوكاری‮ ‬و داتاشین كە بەشێك نەبوو لە خوێندنی‮ ‬خۆم لە قۆناغی‮ ‬دوا ناوەندی‮ ‬كە ئەو زۆرترین كاریگەری‮ ‬لەسەر خوێندن و كاركردنم هەبووە‮ ‬،‮ ‬بۆ خوێندنیش من لە ئێران خوێندومە لە‮ ‬ڕۆژهەڵات ئەو كتێبانەی‮ ‬من دەمخوێند لێرە هێشتا نییە‮ ‬،‮ ‬چونكە لە مەریوان كتێبخانەیەك هەبوو كە كتێبی‮ ‬زۆر باشی‮ ‬تێدا بوو لە بواری‮ ‬بیركاری‮.‬

تێڕوانینی‮ ‬ئێوە بۆ زانستی‮ ‬بیركاری‮ ‬چییە چۆن بگەینە ئاستێكی‮ ‬بەرز لە زانستی‮ ‬بیركاری‮ ‬؟‮ ‬
لای‮ ‬من بیركاری‮ ‬دوو قۆتاغە قۆناغی‮ ‬یەكەم خوێندنەوەی‮ ‬ئەو شتانەیە كە كەسانی‮ ‬تر كردویانە وەك خوێندنەوەی‮ ‬كتێب و‮ ‬ڕاپۆرت خوێندنەوەی‮ ‬بیركاری‮ ‬جوان وەك ئەوەی‮ ‬سەردانی‮ ‬شارێكی‮ ‬گەشتیاری‮ ‬و مێژوویی‮ ‬جوان بكەیت لەم گەشتەش باڵەخانەو شوێنی‮ ‬گەشتیاری‮ ‬جوان دەبینیت‮ ‬،‮ ‬ئەمە قۆناغی‮ ‬یەكەمە تۆ تەنها ئەو شتانە دەبینیت كە خەڵكانێكی‮ ‬تر دروستییان كردووە‮ ‬،‮ ‬بەڵام قۆناغی‮ ‬دووەمیش وەك ئەوەیە من لە پڕ‮ ‬باڵ بگرم و زۆر زیاتر لە پێشتر شت ببینم‮ ‬كە لەپڕ‮ ‬باڵ دەگری‮ ‬و زۆتر لە پێشتر دەبینی‮ ‬بۆنموومە دەتوانم باڵەخانەو پەیكەری‮ ‬زیاتر ببینم و پەیوەندی‮ ‬نێوانییان تەماشا بكەم شتێیەك دەبینم كە نەمدەتوانی‮ ‬لەسەر زەویەوە بیبینم لە زۆر‮ ‬ڕوەوە شیكاركردنی‮ ‬هاوكێشەیەك‮ ‬،‮ ‬زۆر جار دەكەوێتەوە سەر تێگەیشتنی‮ ‬پەیوەندییەكانی‮ ‬نێوان دوو چەمك دوو تێگەیشتنی‮ ‬جیاواز‮.‬

ئایا خوێندنی‮ ‬بیركاری‮ ‬بە هرەیە‮ ‬یان هەوڵدانە شتێیەك هەیە بە ناوی‮ ‬مێشكی‮ ‬بیركاری؟
بەهرەیە تارادەیەك و ئەوی‮ ‬تریش هەوڵدانە بیركاری‮ ‬نایەوێ مێشكێكی‮ ‬زۆر تایبەت هەبێت بۆ ئەوەی‮ ‬خەریكی‮ ‬بیركاری‮ ‬بیت‮ ‬،‮ ‬حەزەكە لە پێش مێشكەوەیە ئەگەر حەزەكە هەبێت پێویست بە مێشكێكی‮ ‬تایبەت نابێت‮.‬

خەڵاتەكەی‮ ‬ئێوە لە چ بوارێكی‮ ‬بیركاری‮ ‬بوو ئایا لەم‮ ‬سمینارەی‮ ‬ئەمڕۆ هەست كرد هیچ بیرۆكەیەك هەبێت نزیك لە و بیرۆكەیەی‮ ‬تۆ خەلات لەسەر وەرگرت ؟‮ ‬
خەڵاتەكەی‮ ‬من لە بواری‮ ‬هەندەسەی‮ ‬جەبرییە لێرە زانستێك نییە‮ ‬یان بیرۆكە نییە لای‮ ‬هیچ كەسێك لەسەر ئەو بوارەی‮ ‬من كارم لەسەر كردووە‮. ‬
هۆكاری‮ ‬هاتنەوەی‮ ‬ئێوە بۆ كوردستان تەنها ئەو خەڵاتە بوو لەلایەن زانكۆی‮ ‬سەڵاحەدین‮ ‬یان بۆ پێدانی‮ ‬پۆستێك؟‮ ‬
هۆكاری‮ ‬سەرەكی‮ ‬هاتنەوەم بینینی‮ ‬كوردستان و بینینی‮ ‬كەس و كارەكەم بوو سەردانی‮ ‬زانكۆو قسەكردنمان بوو لە گەڵ پسپۆڕانی‮ ‬بیركاری‮ ‬و سەردانی‮ ‬زانكۆو بەشەكانی‮ ‬زانستی‮ ‬و بیركاری‮ ‬بە تایبەتی‮.

تاچەند شارەزاییتان لە سیستەمی‮ ‬خوێندنی‮ ‬ماتماتیك هەیە لە هەرێمی‮ ‬كوردستان ؟‮ ‬
ئەم سەردانەم بۆ ئەوەیە كە ئەم پێنایسنە دروست بێت بتوانم شارەزایی‮ ‬و زانیاری‮ ‬بە دەستبهێنم لە سەر سیستەمی‮ ‬خوێندنی‮ ‬بیركاری‮ ‬لە قۆناغەكانی‮ ‬خوێندن تا ئێستا ئەو زانیارییە زۆرەم نییە لەسەر وردەكاری‮ ‬خوێندن لە بواری‮ ‬ماتماتیك لە كوردستان‮.‬

لە چ‮ ‬ڕویەكەوەو لەسەر هەمان زانست دەتوانی‮ ‬هاوكار بیت بۆ‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان؟‮ ‬
دەتوانم لەگەڵ زانكۆكان كار بكەم و پرۆژەشمان بە دەستەوەیە كە بە چ شێوازێك كار بكەین‮ ‬،‮ ‬خۆم لەگەڵ چەند هاوڕێییەكی‮ ‬ترم دەمانەوێت‮ ‬ڕێكخراوێك دابمەزرێنین تایبەت بە پەرە پێدانی‮ ‬خوێندن و زانست لە ناو كوردا چونكە بەڕاستی‮ ‬خوێندن لە كوردستان وەك خوێندنی‮ ‬باڵاو لێكۆڵینەوە زۆر زۆر لە دواوەیە هۆكارەكانی‮ ‬هەموومان دەزانین،‮ ‬بەڵام بە دوبارەكردنەوەی‮ ‬ئەو هۆكارانە پێش ناكەوین ناچارین كاری‮ ‬لەسەر بكەین ئەو‮ ‬ڕێكخراوە بەجۆریك كار بكات زانای‮ ‬داهێنەر دروست بكات‮ ‬،‮ ‬ئێمە لەو بوارانەیا قسە لەگەڵ بەرپرسانی‮ ‬حكومەتی‮ ‬هەرێم دەكەین‮.

لە زۆرێك لە خێزانەكان كێشەی‮ ‬بیركاری‮ ‬هەیە وەك وانە ئایا دەكرێت بڵێین ئەكە هۆكارەكە پەیوەندی‮ ‬بە پڕۆگرامەكەوە هەیە‮ ‬یان هۆكارەكە چییە بە بۆچونی‮ ‬ئێوە كە وانەی‮ ‬بیركاری‮ ‬یەكەم كێشەی‮ ‬وانەكانی‮ ‬خوێندنە ؟‮ ‬
ئەمە شتێیەكە پەیوەندی‮ ‬بە پەروەردەوە هەیە پەروەردەو زانكۆ دوو شتی‮ ‬جیاوازن من ئێستا ناتوانم بیركاری‮ ‬فێری‮ ‬منداڵێكی‮ ‬دە ساڵان بكەم دوو شتی‮ ‬جیاوازن،‮ ‬ئەو كەسانەی‮ ‬دەبێت لێكۆڵینەوە لەم لایەنە بكەن دەبێت كەسانێك بن لە پەروەردە بزانن و كاریان لەسەر وتنەوەی‮ ‬وانە‮ ‬ی‮ ‬بیركاری‮ ‬كردبێت لەو قۆناغانە‮.

خوێندنی‮ ‬زانست بە زمانی‮ ‬دووەم لەسەرەتاكانی‮ ‬بنەرەتی‮ ‬و بازنەكانی‮ ‬یەكەم و دووەم تاچەند گونجاوە ؟‮ ‬
ئەمە كێشەیەكی‮ ‬تاڕادەیەك ئاڵۆزە لەبەر چەند هۆیەك‮ ‬یەكێك لەوانە زمانی‮ ‬كوردی‮ ‬تاڕادەیەك ئەوەنە پێش نەكەوتووەتا بتوانرێت زمانی‮ ‬زانست بێت لە زانكۆ و لە زانكۆ بە كوردی‮ ‬بخوێنرێت ؟ زمانی‮ ‬فارسی‮ ‬تا ئاستی‮ ‬دكتۆراش ئەتوانی‮ ‬بە زمانی‮ ‬فارسی‮ ‬بخوێنی،‮ ‬بەڵام زمانی‮ ‬كوردی‮ ‬هێشتا نەگەشتۆتە ئەو‮ ‬ڕادەیە‮ ‬،‮ ‬لەبەر ئەوە تۆ ناچاری‮ ‬كە چویتە زانكۆ بە ئینگلیزی‮ ‬بخوێنی‮ ‬،‮ ‬بەر لە زانكۆ بكرێت بە ئینگلیزی‮ ‬كارێكی‮ ‬ئاسان نییە‮ ‬،‮ ‬لەسەرەتایشدا منداڵێك كە دەست بە خوێندنی‮ ‬زانست دەكات بەزمانی‮ ‬دایك ئاسانترو زووتر فێر دەبێت‮ ‬،‮ ‬گۆڕینی‮ ‬خوێندن بە زمانی‮ ‬دووەم و لە چ قۆناغێك پێویستی‮ ‬بە لێكۆڵینەوە‮ ‬یەكی‮ ‬زۆر باش هەیە‮ ‬،‮ ‬لە گەڵ وەزارەتی‮ ‬پەروەردەش قسەمان كردووە دیارە ژمارەیەك لە قوتابخانەكان پڕۆگرامی‮ ‬خوێندنییان كردووە بە ئینگلیزی‮ ‬باشتر وایە دراسە بكرێت قۆناێكی‮ ‬دیاریكراو دابنرێت كە لە چ قۆناغێكدا دەست بە خوێندنی‮ ‬زانست بە زمانی‮ ‬دووەم بكرێت كە خۆی‮ ‬لە هەر قۆناغێكدا بگۆڕدرێت كێشە دروست ئەكات‮.‬

‮ ‬هەستتان چی‮ ‬بوو لەسەرئەم سەردانەتان بۆ كوردستان و ئەو دكتۆرایەی‮ ‬لەلایەن زانكۆی‮ ‬سەڵاحەدینەوە پێتان بەخشرا؟‮ ‬
‮ ‬زۆر خۆشحاڵ بووم كە دووبارە سەردانی‮ ‬كوردستانم كردەوە،‮ ‬من بەر لە نۆ ساڵ سەردانی‮ ‬كوردستانم كردبوو ئەمە جاری‮ ‬دووەمە زۆر خۆشحاڵیش بووم بەم دكتۆرایە كە تەنها دووسێ كەس تا ئێستا ئەم دكتۆرایەی‮ ‬پێبەخشراوە لە زانكۆی‮ ‬سەڵاحەدین من خۆشحاڵم كە‮ ‬یەكێك بووم لەوانە‮.

شیاوی‮ ‬گوتنە ئەنجومەنی‮ ‬زانكۆی‮ ‬سەلاحەدین‮- ‬هەولێر لە دانیشتنی‮ ‬ژمارە‮‬2‮‬ی‮ ‬رێكەوتی‮‬8‭/‬10‭/‬2018‮ ‬ بڕیاریدا بڕوانامەی‮ ‬دكتۆرای‮ ‬فەخری‮ ‬ببەخشێتە زانای‮ ‬گەورەی‮ ‬كورد‮ ‬پ.د.كۆچەر بیركار‮ ‬بەرامبەر وەرگرتنی‮ ‬بەرزترین خەڵاتی‮ ‬میدالیای‮ ‬فیڵدز لە بواری‮ ‬ماتماتیك لە سەر ئاستی‮ ‬جیهان‮.