شەنگە هاوار كاكەیی‮‬
یەكێك لە سیماكانی‮ ‬گەشەسەندنی‮ ‬هزر و كایەی‮ ‬رۆشنبیری‮ ‬مەعریفیدا،‮ ‬برەو و بایەخدانە بە لایەنی‮ ‬پراكتیكی‮ ‬و كاركردنە لە بوارە جیاوازەكانی‮ ‬توێژینەوە زانستییەكاندا كە لەسەر ئەرزی‮ ‬واقیعدا كاران،‮ ‬وەكو هەنگاوێكی‮ ‬ئەرینی‮ ‬سەلمێندراو كە هەڵگری‮ ‬خەسلەتی‮ ‬بەرەو پێشخستنی‮ ‬كارمایی‮ ‬بەخۆوە هەڵگرتووە بۆ بەرەو پێشچوونی‮ ‬رەوڕەوەی‮ ‬گۆڕانكارییەكان‮.‬

‮ ‬لەم سۆنگەیەدا پلاتفۆرم و توێژینەوەی‮ ‬ئاینیی‮ ‬زانكۆی‮ ‬سلێمانی‮ ‬كە لە هەفتەی‮ ‬رابردوو بەئەنجام گەیەندرا،‮ ‬پێمان وایە لەئەتمۆسفێرێكی‮ ‬گونجاودا شرۆڤە و گەواهیدەری‮ ‬ئەو راستیەیە كەوا لە ئەزموونی‮ ‬حوكمداریدا رایەڵی‮ ‬ئایینی‮ ‬كە تێكهەڵكێشی‮ ‬سیاسەت بووە و بۆتە هۆكاری‮ ‬دروستبوونی‮ ‬پاڵەپەستۆیەكی‮ ‬نەرێنی‮ ‬و سستی‮ ‬گۆڕانكارییەكان بە هۆی‮ ‬كەڵەكەبوونی‮ ‬كۆمەڵێك گرفتی‮ ‬هەڵپەسێردراوی‮ ‬كۆمەڵایەتی‮ ‬ئابووری،‮ ‬لە كاردانەوەی‮ ‬ئەم میندەڵتێنە ئایینیانە لەسەر بارو گوزەرانی‮ ‬خەڵك وەكو رێچكەیەكی‮ ‬باو و نەریت كە پەیوەست بە ژیان و گوزەرانی‮ ‬هاووڵاتیانە‮. ‬

بۆیە مژووڵبوون بەكارابوون و گەیاندنی‮ ‬راسپاردەكان هەنگاوێكی‮ ‬ئەكتیڤەو وەكو كارتێكی‮ ‬كرداریشە بۆ ئاڵوگۆڕینی‮ ‬پەیامی‮ ‬سەرنج و‮ ‬ڕاو تێبینییەكان لە رێچكەیەكی‮ ‬دیموكراتیدا دوور لە پاڵنەر و ویستی‮ ‬ئایدیۆلۆژی‮ ‬بۆ پراكتیزەكردنی‮ ‬مۆدێلێكی‮ ‬هاوچەرچ وەكو ژێرخانێكی‮ ‬فەرهەنگی‮ ‬گونجاو تەژیبە بۆنی‮ ‬بە مۆدێرنیەت كە لەگەڵ بنەما سەرەكییەكانی‮ ‬مافی‮ ‬مرۆڤدا هاوتەریبە وەكو سكێجوڵ و ژێرخانێكی‮ ‬پراكتیزەیی‮ ‬لە داڕشتنی‮ ‬یەكەم خاڵی‮ ‬دەستووری‮ ‬ئایندەمان كە دەبێ نمایندە بێ لە مانفێستی‮ ‬هەگبەیی‮ ‬خەمخۆریدا،‮ ‬هەڵبەتە ئیش كردن بۆ فرە سامانی‮ ‬دەوڵەمەندبوون و ماكەكانی‮ ‬ژێرخانی‮ ‬هەنگاوە كردارییەكان وەكو رێگەچارەیە بۆ ریشەكێش كردنی‮ ‬كێشمەكێشەكان‮.
‬
بەرجەستە بوونی‮ ‬مافی‮ ‬تاك و هاووڵاتی‮ ‬بوون لەقاڵغی‮ ‬دەستووردا بە پێی‮ ‬بنەمای‮ ‬دیموكراسی‮ ‬تاكە پێوەرە و سەنگی‮ ‬مەحەكە لەپرسی‮ ‬و بونیادنانەوەیدا،‮ ‬جا ئایا كام‮!! ‬دەستوور شیاوە بۆ دەستووری‮ ‬حوكم بە رایەڵەی‮ ‬ئاینی‮ ‬یا عیلمانی‮ ‬یا تێكەڵەیی‮!! ‬وەڵامی‮ ‬ئەم ئاخۆ پرسیارە لە رێگەی‮ ‬راپرسیەكەوە ئەنجامەكەی‮ ‬دەستەبەر ئەبێ لە داهاتووماندا و پێمان وایە لەم ئان و كاتەدا شەقامی‮ ‬كوردی‮ ‬لە ئامادەباشی‮ ‬دایە بۆ پێشوازی‮ ‬ئەم هەنگاوە ئەرێنیە كە دوورە لە تەپ و تۆزی‮ ‬ئایدیۆلۆژیاو بە حزبی‮ ‬بوون و هەیمەنەتی‮ ‬هێز هەرگیز نەبووە لەمپەر لەبەردەم چینی‮ ‬ئەكادیمیستان بۆ گەیاندنی‮ ‬پەیامی‮ ‬خواست و ویستەكان و بۆ گەنگەشەی‮ ‬هاوچەرخی‮ ‬لە رێگای‮ ‬لێدانی‮ ‬زەنگی‮ ‬هەستیاری‮ ‬پلاتفۆرمی‮ ‬ئاینی‮.

‬ئەگینا ئەم ماندووبوونە بۆچی؟ بۆچی‮ ‬ورووژاندنی‮ ‬لەم ئانە و لەكوێ و لەچ خاكێك راسپاردەكانی‮ ‬بكەوێتە بواری‮ ‬جێبەجێ كردن،‮ ‬چ لانەیەك گەرمە بۆ ئەم خەواڵە فكرییە لە دەستوور بەدەرە؟‮ ‬خۆ ئەگەر بمانەوێ باس لە سامناكیی‮ ‬رایەڵەی‮ ‬ئاینیی‮ ‬بكەین كە تێكەڵ بە سیاسەت بووە وەكو تەجرەبەیەكی‮ ‬كەڵك وەرگر،‮ ‬زۆر دوور ناڕۆین كە دەبینین حكومەتی‮ ‬شیعی‮ ‬كە لە عێراق لە دەسەڵاتە مەرجەعی‮ ‬خۆیان پاڵپشتی‮ ‬ئەزموونی‮ ‬دەوڵەتداری‮ ‬نابن و بەشدار نابن و دەستبەرداری‮ ‬حكومەتەكەن لە زۆر بڕیاری‮ ‬حوكم دا،‮ ‬چونكە لەگەڵ گەیشتنی‮ ‬حوكمی‮ ‬شیعی‮ ‬لە‮ ‬یەكەم پایەی‮ ‬سەركەوتنیدا نادادییەكان دەستیپێكرد و كورد و عەرەبی‮ ‬سوننە لە ئیستیحقاقاتی‮ ‬مادی‮ ‬و بەشە بودجە بێ بەش كران و ئەمەش هاودژە لەگەڵ بنەمای‮ ‬ئاینی‮ ‬ئیسلامی‮ ‬پیرۆز و بە باڵی‮ ‬چەپی‮ ‬ئیسلام‮ ‬،‮ ‬كەخۆیان بە ئەبو زەر‮ ‬غەفاری‮ ‬و ئیمام عەلی‮ ‬شۆڕكردۆتەوە،‮ ‬كە دەبێ بە پێی‮ ‬دەستوور ئەم دوو نەتەوەو مەزهەبە بێبەش نەبن لە وەرگرتنی‮ ‬مافەكانیان،‮ ‬بۆیە كە بەپێی‮ ‬میزاجیەت هەموو بڕیارە گرنگەكان دەوڵەتمەداری‮ ‬بەرجەستە ئەكەن،‮ ‬حەقە لەم دیدگایە دەرگەی‮ ‬هۆشیاری‮ ‬دانەخەین لە رووی‮ ‬زەنگێكی‮ ‬مەترسیدار بۆ سوودوەرگرتن لە ئەزموونی‮ ‬دەوروبەر و رێگە نەدەین ئەزموونی‮ ‬لاوازی‮ ‬هەشاشەت لە ناو دەستووری‮ ‬ئایندەمان جێگەی‮ ‬ببێتەوە‮.‬
‮❊ ‬ماستەر لەیاسای‮ ‬گشتی