غازی حەسەن
ڕێككەوتنی شومی جەزائیر، كە لەبنەڕەتدا بۆ لەنێوبردنی شۆڕشی ئەیلول مۆر كرابوو، وەكو ڕێككەوتنێكی نێودەوڵەتی دژی ماف و ئیرادەی گەلی كوردستان بەڕێوەچوو. ئەم ڕێككەوتنە لەكاتێدا مۆركرا كە دوو ڕژێمی بەعس و شای ئێران لەسەردەمێكی جیاواز و لەپێناو ئامانجێكی غەدارانە جێبەجێیان كرد.ئەو كات هێنری كیسنجەری وەزیری دەرەوەی ئەمەریكاش بەشدار بوو، پیلانە ڕەشەكە بەمیوانداری جەزائیر بەڕێوەچوو، ئەم تاوان و پێشێلكارییە ئەخلاقی و جەهەنەمییە گەورەیان لەدژی گەلی كوردستان پیادەكرد.
سەدام حوسین خیانەتێكی گەورەی لەعێراق كرد و لەپێناو لەناوبردنی شۆڕشی كوردستان (سەروەری و سنووری !!) خۆیانی پێشكەش بەشا و ئێران كرد. لەئێران و عێراقدا هیچ یەكێك لەو ڕژێمەی ڕێككەوتنەكەیان مۆركردووە، نەماون. ئەمەریكا ئێستا دژی ئێرانە و جەزائیریش لەدۆخێكە كەس حەسودی پێ نابات. پرسیاری سەرەكی ئەوەیە بۆچی و لەپێناو چ ئامانجێك عێراق، كە كوردێك سەرۆكایەتی دەكات و رۆحانی كە بانگەشەی ئیسلامبوون و دژایەتی ئەمەریكا دەكات، لەدواین سەردانی بۆ بەغدا لەڕاگەیاندراوێكی فەرمیدا لەم كات و دۆخ و لەنێو بەغدا زۆر بەجدی ئاماژە بەكاراكردنەوەی ئەم ڕێككەوتنە دەكەن.؟
گوتمان بەشێوەیەكی سەرەكی و ئامانجی ڕێككەوتنەكە لەنێوبردنی شۆڕشی چەكداری كوردستانی باشور بەسەرۆكایەتی (بارزانی نەمر) بوو، ئایا ئەگەر جارێكی دیكە ئەم ڕێككەوتنە زیندوو بكرێتەوە و جێبەجێ بكرێت، دواڕۆژی هەرێمی كوردستان چی بەسەر دێت؟ هەڵوێستی ئەمەریكا، كە ئێستا پێچەوانەی سیاسەت و ستراتیجی ساڵی 1975 یەتی، دەبێت چی بێت؟ ئایا فەرەنسا و ئەلمانیا و بەریتانیا و ئیتالیا و نەمسا و سوێد و كەندا و چین و ڕووسیا هەڵوێستیان هەمان هەڵوێستی ساڵی 1975 دەبێت؟پرسیاری سەرەكی ئەوەیە ئامانجی ڕاگەیەندراوەكەی نێوان ( ئێستای عێراق و رۆحانی) لەكاراكردنەوەی ئەم ڕێككەوتنە چییە؟. ئەگەر مەبەستیان پێداچوونەوەیە بەكێشەی سنووری نێوان بەغدا و تاران، سنووری نێوان هەرێمی كوردستان و ئێران هیچ كاتێك بەقەد ئێستا سنووری ناوچەكانی باشووری عێراق لەبەردەم جموجۆلی گوماندار و گواستنەوەی میلیشای چەكداری شیعی و بازرگانی كردن بەمرۆڤ و مادە هۆشبەركان كراوە نەبووە. ئەگەر مەبەست لەپاراستنی سنوور ڕێگری لەجووڵانەوەی چەكداری حزب و لایەنە كوردییەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان بێت، ئەوە عێراقی ئێستا نەدەسەڵاتی سەدام حوسین و نەسوپای سەدام حوسێن و نە عێراقی سەردەمی بەعسی هەیە، تاكو سنوورەكان بپارێزێت، نەدۆخی ئێرانیش لەڕووی نێودەوڵەتییەوە هەمان دۆخی ساڵی 1975 و نەدۆخی كوردیش هەمان شتە، هیچ گومانی تێدانییە ئەوەی لەم ڕێككەوتنە سوودمەندە دەبێت تەنیا ئێرانە، چونكە سەدام حوسین بەشێك لەسنوور و دەسەڵات و (سەروەری!!) سنووری ئاوی عێراقی تەسلیم بەئێران كرد بۆ ئەوەی لەخەبات و تێكۆشان و شۆڕشی كوردستان ڕزگاری بێت و ئینجا دوای ئەوە لەڕێككەوتنی 11ی ئازار و ئۆتۆنۆمی/ حوكمی زاتی پەشیمان بێتەوە. بۆمان ڕوون نییە ئەگەر عێراق لەقۆناغی ئێستادا بەرنامەی ڕزگاربوون لەهەرێمی كوردستانی هەبێت و هەمان ڕووداوە ڕەشەكانی سەردەمی ڕێككەوتنی جەزائیر دووبارە بكەنەوە. شای ئێرانیش ئەو كات نەیدەویست ڕێككەوتنی ئازار پتەو بێت و كورد ببێتە خاوەنی كیانێكی دەستوری و یاسایی لەناوچە، بەپێی مەزەندەی ئەوان هەر پێشكەوتنێك لەدۆزی كوردستان كاریگەری لەسەر پارچەكانی دیكەی كوردستان دەبێت.
ڕاستە هیچ هێزێك ناتوانێت جارێكی دیكە نێوەڕۆك و بەندەكانی ئەم ڕێككەوتنە خیانەتكارییە نێودەوڵەتییە دژی كوردستان پیادە بكاتەوە، چونكە لەلایەك دۆخی كوردستان گۆڕانی بنەڕەتی بەسەردا هاتووە، دووەمیش دۆخی نێودەوڵەتی و ململانێ هەرێمایەتی و نێوەدوڵەتییەكان پێچەوانە بوونەتەوە. ئەگەر ئامانج لەورووژاندنەوەی ئەم ڕێككەوتنە چاوسووركردنە و ترساندن و سزادانی ئەو وڵاتە عەرەبیانە بێت، كە دژایەتی ئێران دەكەن، ئەوە لەم بوارەشدا هیچ كاریگەرییەكی نابێت. تەنیا یەك مەزەندە دەمێنێتەوە، ئەویش ئەوەیە شا ویستی حوكمیزاتی هەڵبوەشێنێتەوە چونكە مۆركردنی ڕێككەوتنی 11ی ئازار بۆ ئێران قبووڵكراو نەبوو، ئێرانی ئێستاش دەیەوێت فكرەی دەوڵەتی كوردی هەڵبوەشێنێتەوە و لە 16 ئۆكتۆبەر بەدواوە بەكردەوە ئێران هەنگاوی لەنێوبردنی هەرێمی كوردستانی دەستپێكرد. یەك شت لەم هاوكێشانە جێگەی گومانە، ئەویش ئەوەیە ئاسایی بوو سەدام حوسین كە دوژمنی كورد بوو، هەموو شتێك دژی مافەكانی كورد ئەنجام بدات، بەڵام سەرۆكی ئێستای عێراق كوردە و دۆخی عێراق لەبەردەم هەڕەشەی كراوە و دەستێوەردانی دەرەكی زۆرە و سیستەمی حوكمڕانی و پێكهێنانەوەی عێراق لەسەر بنەمای فیدراڵییە، بۆیە بیركردنەوە لەكاراكردنەوەی ئەم ڕێككەوتنە مەترسیدارە كارێكی نەكردە دەبێت.
سەدام حوسێن بەفكری خۆی لەڕێگەی لەناوبردنی كورد سەر دەكەوێت، بەڵام ئەنجامەكەی ئەوەبوو قوڕێكی بۆ عێراق و ئومەی عەرەبی گرتەوە، دواتر تووشی شەڕێكی هەشت ساڵەی ماڵوێرانكەر بوو، شای ئێرانیش دوژمنەكەی لە نەجەفەوە گەشەی كرد و لە فەڕەنساوە شۆڕشی دژ بەرپاكرد، هەروەها شۆڕشی كوردستانیشیان ئەگەر تووشی نسكۆ كردبێت، بەڵام بینیمان شۆڕش درێژەی پێدرا و دۆزی كوردستان كۆتایی پێ نەهات، بەپێچەوانە ئەمجارە كورد حكوومەت و پەرلەمان و كیانی سیاسی خۆی لەچوارچێوەی دەستوری عێراق هەیە و كۆمەڵگەی نێوەدەوڵەتی بەفەرمی لەئاستی سیاسی و ئابووری و دیبلۆماسی و سەربازیش مامەڵەی لەگەڵ دەكات. مەبەستمانە بڵێین ئەو قوڕەی سەدام گرتییەوە، ئایا عێراق و بەرپرسانی دیكە دەتوانن بیشێلن و ئامانجە كەسییەكانی خۆیانی تێدا بەرهەم بهێنن، لەنێوان ئەمەریكا و ئێراندا بتوانن لەڕێگەی جووڵاندنەوەی ئەم ڕێككەوتنە پێگەی سیاسی و كەسی خۆیان بەهێز بكەن، یان دەیانەوێت لەڕێگەی جووڵاندنەوەی ئەم ڕێككەوتنانە پەیامێك بۆ هەرێمی كوردستان بنێرن. ئەمەریكا دەڵێت ئێران دەیەوێت عێراق بكاتە پارێزگایەكی خۆی، سەدامیش كوێتی كردە پارێزگایەكی خۆی و پارێزگارێكی بۆ دانا، ئایا ئەم ئاراستەیەی رۆحانی لەدواین سەردانی بۆ بەغدا كاری لەسەر دەكات، عێراق بەرەو كوێ دەبات؟ لەكاتێكدا كورد هیچ كاتێك دژی عێراق هەڕەشە نین و نەبوونە، بەڵكو كێشە بنەڕەتییەكە عەقڵیەتی شۆڤینی و تۆڵەكردنەوە و موئامەرە هۆكارن و ڕەنگە بیرۆكەیەك بێت تاكو ڕێككەوتنی جەزائیریان بۆ كارابكرێتەوە. ئایا ئەمەریكا بەوە ڕازی دەبێت عێراق وەكو پارێزگایەكی نوێی ئێرانی مامەڵەی لەگەڵ بكرێت و سزا ئابوورییەكانی دژ بەئێران پێشێل بكات و پێچەوانەی ڕێككەوتنی ستراتیجی ئەمەریكی وەكو بەشێك لەستراتیجی ئێرانی لەناوچەكە مامەڵە بكات و عێراق بكرێتە ڕێڕەوی گواستنەوەی چەك و تەقەمەنی و هێزی میلیشا چەكدارەكان بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و لەڕێگەی كاراكردنەوەی ڕێككەوتنی جەزائیر عێراق بكرێتە سەنگەری بەرەنگاربوونەوەی ئاسایشی سنوور و ئێران. ئایا ئەمەریكا دەستەبرداری لەنێوبردنی هەرێمی كوردستان دەبێت؟ وەڵامەكە قورسە.
ئایا ئەمجارەش كورد دەكرێتەوە ئامانج، یان ئەو رێككەوتنەی سەدام بەتەواوی جێبەجێ نەكرد و دواتریش لێی پەشیمان بۆوە، ئێستا عێراق لەڕێگەی كاراكردنەوەی دەستكەوتەكانی ئێران دەستەبەر دەكات و هەموو سنورە دیاریكراوەكانی كەنداو تەسلیمی تاران دەكات. لەكاتی ڕوودانی هەر كارێكی لەمجۆرە ئەمەریكا ناتوانێت بێدەنگ بێت، هەندێك وڵاتی عەرەبی سونی كە لەمیحوەری سعودییە دان، دووچاری ئابلووقەیەكی هەڕەشەئامێزی توندتری ئێران دەبنەوە، بۆیە ناتوانن شتی لەمجۆرە هەزم بكەن. بۆیە ئەگەر هەندێك بیركردنەوە لەموئامەرە و یاریكردن بەكارتەكان هێشتا بەردەوامی هەبێت، بەڵام هەمان سەردەم و دۆخ و زەمینەی ڕووداوەكانی ڕۆژانی مۆركردنی ڕێككەوتنی خیانەتكارانەی جەزائیر نەماوە.
