غازی حەسەن
پارتی دیموكراتی كوردستان ژمارەیەك كارتی سیاسی گەورەی لەنێو كوردستان لەباری سیاسی و دیپلۆماسی و ئابووری و هەتا مرۆیش بۆ گۆڕینی بنەماكانی ڕێسا و بنەوانی گەمە سیاسییەكان بەكارهێنا و هێشتاش زۆری ماون. پارتی دیموكراتی كوردستان لەپێناو بەدیهێنانی گۆڕانی ڕیشەیی لە ڕێسای گەمەكان دەستی بەكاركردووە، نەك بۆ هێشتنەوەی خودی گەمە دۆڕاوەكان. بۆ نموونە ستراتیجی ئابووریەكی سەربەخۆ، كە پتر لە دە ساڵە وەكو بنەمایەكی گرنگ و بنەڕەتی بۆ پشت بەخۆبەستن و دروستكردنی بنەماكانی سەربەخۆیی كاری لەبارەوە كرا.
ئەم پڕۆژەیە هێندەی لەنێوەخۆ ڕاستەوخۆ و هەتا ئاستی دوژمنایەتی لەلایەن حزبە سیاسییە كوردستانییەكان بە دیموكرات و لیبرال و ئیسلامییەكانەوە دژایەتی كرا، نیو هێندەش لەدەرەوە داژیەتی ڕاستەوخۆی هێزداری نەكرا. تەنیا یەكێك لە گوتارەكانی 16ـی ئۆكتۆبەر، كە بووە مایەی تەسلیمكردنی كەركووك و نیوەی خاكی هەرێمی كوردستان، نەوت و دژایەتی سیاسەتی ئابووری سەربەخۆ بوو. سەرەتا ویستیان پارتی گۆشەگیر بكەن و لەدوای گۆشەگیرییەكەشی شار بەدەری بكەن، لەم ڕێگەیەشەوە پرۆژەی ئابووری سەربەخۆیان لەگۆڕدەنا. تەسلیمكردنی كەركووك پەیوەندی بە یەكێك لەم هۆكارانە هەبوو. لەكردەوەدا پێیان وابوو سیاسەتی نەوت و ئابووری سەربەخۆ دەكەوێتە دەست پارتی دیموكراتی كوردستان و ئیدی ئەوان لەڕووی ئابووری و پڕۆژەی وەبەرهێنان و خۆبژێوی و ئەو ملیارانەی هەنووكە بێ حیساب بەدەستی دەخەن، هیچیان نامێنێت.
پارتی هەر زوو ڕایگەیاند ئامادەیە باجی ڕیفراندۆم بدات، چونكە ئەمەیان دوا كارتی سیاسی كورد بوو لەم سەردەمەدا، پارتی ئەم ماف و كارتە سیاسیی و ستراتیجیەی بەكارهێنا. ئەوانەی ڕاڕابوون لەرێگەی16 ی ئۆكتۆبەر ویستیان پارتی دیموكراتی كوردستان لەڕێگەی پیلانگێرییەكی سیاسی و ئابووری و سەربازی نێوەخۆیی و هەرێمی سزا بدەن. بەكردەوە پارتی كەوتە بەردەم دووڕیانی باجدانێكی مەترسیدار، تەسلیمبوون، یان چارەسەری بارودۆخەكە بەعەقڵێكی دیپلۆماسی و سیاسی قووڵ و وەبەرهێن. پارتی رێگەی دووەمی هەڵبژارد، لەسەرەتادا توانای سەربازی هەرێمی بۆ ڕاگرتنی هێرشی سەربازی بەكارهێنا، بەغداش زوو لە پیلانی خراپ و ئاڵۆزی خستن و كۆتایی پێهێنانی دەسەڵاتی هەولێر گەیشت، ئەمەریكا و فەرەنسا و دواتر وڵاتەكانی دیكەش لە هەڵە سیاسییە خراپەیەكان گەیشتن و خێرا دەرگای چارەسەریان بەڕووی دیپلۆماسیەتی نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی حكومەت و سەركردایەتی سەرۆك بارزانی لە بواری سەربازی و سیاسی كردەوە. ئەمە بێگومان هەڵسوڕێنەرانی16 ی ئۆكتۆبەری لەتەك بێئومێدی ڕیسواش كرد، هەروەها ئەوانەی هاوكار و هاندەری كارەساتەكەش بوون لەو گەیشتن هەولێر بەتەنیا چی دیكە مەسەلەیەكی ناوەخۆیی و هەرێمایەتی نییە، ئەم جۆرە گەمانە باجی قورسی بەدوادا دێت.لەهەڵبژاردنەكاندا یەكێتی و گۆڕان و حزبە ئیسلامییەكان باجی چەند هەڵوێستێكی سیاسی خراپیان لەچۆنیەتی ئیدارەكردنی ناكۆكی سیاسی و ڕكابەری نێوەخۆی دا، من بروام بەوەیە ئەنجامی هەڵبژاردنەكان باجی سیاسەتی هەڵەیە. هەموو ئەو لایەنانە لەخۆڕا نەبوو لەهەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق و پەرلەمانی كوردستاندا لەبەرانبەر پارتی دیموكراتی كوردستان باجی سیاسیان دا و ڕێژەی دەنگەكانیان لەكورتی دا. ئەو لایەنانە بۆ چارەسەری هەقیقی كێشەكانیان، هەمیشە گوتارێكی ڕەخنەگرانەیان هەیە، كە لەكردەوەدا گوتارێكە ڕاكردن و خۆدزینەوەیە لەڕاستكردنەوەی ناڕاستییەكان و دووركەوتنەوەیە لەواقیعی هەقیقی سەرچاوە و هۆكارەكانی كێشەكانیان.
پارتی لەئەنجامی سیاسەتی ئابووری سەربەخۆ، ڕیفراندۆم و هەروەها خۆ بەبەرپرسزان لەبەرانبەر ئیدارەی هەرێم و حوكمداری و بەرەنگاربوونەی فشارە دەرەكی و ناوەخۆییەكان و هاندانی خەڵك بۆ خۆڕاگرتن بەرانبەر سزادانی ئابووری و دارایی حكوومەتی بەغدا، كە ئەویش بەشێك بوو لەفكرەیەكی كوردی خۆییانە، بۆ ئەوەی پارتی بخەنە بەردەم ناڕەزایەتی و تووڕەیی و ڕاپەڕینی خەڵك. لەبیرمانە عەبادی لەسەرەتای پیادەكردنی ئەم سیاسەتە كە سیاسەتێكی ڕەگەزپەرستانە بوو، ئاماژەی بەڕاپەڕینی خەڵكی كوردستان دەكرد و داواشی دەكرد هێز و توندتیژی دژی خەڵك بەكارنەهێنرێت، مەبەستی پارتی و حكوومەتی هەرێم بوو، كە حكوومەتی هەرێمیشیان هەر بەدەسەڵات و بەرپرسیاریەتی پارتی لەحكومەتداری دەبەستەوە. لەكردەوەدا ئەگەر هەموو یەكێتیش نەبێت بەشێكی بەئاشكرا هاوفكر و هاو كردەوەی ئەم بۆچوونەی بەغدا بوون. پارتی باجی ئەم هەموو فشارە ناوەخۆیی و دەرەكییەی داوە، بەڵام لەهەمان كاتدا جەماوەری كوردستان پارتیان بەحزبێكی شیاوی سیاسی و خاوەن ئیرادە زانی و جارێكی دیكە دەنگیان پێ دایەوە و زۆرترین كورسی بەدەستهێنایەوە. ئەمە بەغدا تووشی بێ ئومێدی كرد، سەرباری بەرزبوونەوەی ڕقی حزبی لەناوەخۆدا. پارتی باجی زۆری ئەو ململانێیە قورسەی داوە و نەیتوانی لەنێوەخۆدا یەكدەنگیەكی یەكلاكەرەوەی سیاسی لەپێناو بڕیاری جێبەجێكردنی ئەنجامەكانی ڕیفراندۆم دروست بكات، لە ترسی ئەوەی نەبادە سەرۆك بارزانی ئیعلانی دەوڵەتی كوردستانی بكات، 16 ئۆكتۆبەر و ڕووداوەكانی دوای ئەوە قەومان من هێشتا گومان لەڕووداوەكان هەیە، ئایا بەڕاست ئەوەی لە16 ی ئۆكتۆبەر قەوما بڕیار و كاردانەوەی ناوەخۆیی بوو، یان بەرنامە و نەخشەی دەرەكی ئەنجام بوو، ئەمە بۆ شیكردنەوەی مێژووی بەجێ دەهێلین. ناكۆكییەكانی ئێستاش لەسەر پێكهێنانی كابینەی نۆیەمی حكوومەتی هەرێمی كوردستان بەشێكی زۆری پەیوەستە بەو دەرەنجامە خراپەی16 ی ئۆكتۆبەر دروستی كرد.
چ بكرێت؟!
گۆڕان و پارتی هاوپەیمانییەكی سیاسی گرنگیان لەدۆخێكی ئاڵۆز و لەپێناو بەدیهێنانی كەشێكی ئارام ڕاگەیاند. یەكێتی پێی وایە ئەمە فشارە لەدژی ئەوان پیادەكراوە، لەكاتێكدا یەكێتی پێویستە دان بەوەدا بنێت پێش هەر شتێك ئەوان باجی سیاسەتێك دەدەن، كە خۆیان پیادەیان كردووە و ئێستاش بەشیلگرییەكی زۆر وەكو كاردانەوە نەك سیاسەتی عاقڵانە داكۆكی لێ دەكەن. ئەویش لەم قۆناغەدا دوو شتە: یەكەمیان گۆڕان بەرهەمی سیاسەتی ئەوانە. دووەمیان كورتهێنانی كورسییەكانیان دیسان بەرهەمی سیاسەتی ئەوانە، نەك لایەنێكی دیكە، تاكو گومان و بەدگومانی و گریمانەی نابەجێ دروست بكرێت. هەڵەی یەكێتی لەتكردنی بەرنامەی لەیەكترگەیشتن بوو لە مەسەلەی سەرۆك كۆماری عێراق و بەشداری كردن لەدەسەڵاتی بەغدا. ئەوان ئێستاش باجی ئەوە دەدەن، یەكێتی دەڵێن پارتی لەبەر ئەوە سزامان دەدات، لەكردەوەدا مەسەلەكە پێچەوانەیە، ئەوان بەهۆی پێداگری زۆرەوە دەیانەوێت پارتی سزا بدەن، كە زۆرینەی كورسییەكانی هێناوە، لەهەمان كاتیشدا ئەوە سیاسەتی هەڵەی خۆیانە ئەو دۆخە پڕ لەگومان و ڕاكێش ڕاكێش و لێدوانە توندانەی دروست كردووە، چونكە كردەكان دەریانخستووە سیاسەتی یەكێتی لەسەر بنەمای بەردەوام بە لەهێرش و پەلامار، تا بەرانبەرەكەت ملكەچ دەبێت بەڕێوەدەچێت، لەهەر شوێنێكیش چەقین، دەڵێن ئێمە چەندین گروپ و ئاراستەین و لەناوەخۆمان ناكۆكین. یەكێتی بەردەوامە لەسەر سیاسەتی ئەگەر ئەو شتەی دەمانەوێت بۆمان نەكرێت و پارتی بەڕێككەوتن لەگەڵ ئێمە ڕازی نەبێت، زۆر ڕێگەی دیكەمان لەبەردەستە!!.
ئێمە بەدوای چارەسەرێكی گونجاودا دەگەڕێین، مرۆڤ پێویستە لەكاتی قەیراندا بەهێمنی و قووڵی و لۆژیكانە بیر بكاتەوە، ئەگەر یەكێك تەنیا یەك كێشەی لە كاتێك و شوێنێك و دۆخێكدا پێ چارەسەر نەكرێت، چۆن دەتوانێت سێ كێشە لەچەندین كات و شوێن و دۆخی جیاوازدا چارەسەر بكات؟. ئەمە وەكو هەڵگرتنی بەردی گەورەیە، كە نیشانەی نەهاوێشتنیەتی. واتە لایەنە سیاسییەكان و بەتایبەتی پارتی و یەكێتی پێویستە كێشەكان بەجیا چارەسەر بكەن، تاكو بتوانین باش كۆنترۆلی كێشە و هۆكار و كاردانەوە و كارەكتەرەكانی پەیوەست بەكێشەكان و دەرەنجامەكانیشی بكەن. من وای بۆ دەچم بەیەكبەستنەوەی كێشەی كەركووك و بەغدا و كابینەی نۆیەمی حكوومەتی هەرێم و پەرلەمان تەنیا فشارێكە بۆ ئەوەی چارەسەری كێشەكان ئاڵۆزتر بن و دۆزینەوەی ڕێگەی گونجاو بۆ چارەسەر درەنگتر بكەوێتەوە.
كەسێك نەخۆش بێت و چەند نەخۆشیەكی هەبێت، دكتۆر هەول دەدات یەك بەیەك چارەسەر بۆ نەخۆشەكە بنووسێت، چونكە دوور نییە بەكارهێنانی چارەسەری و دەرمانەكان لەیەك كاتدا ببێتە هۆكار بۆ خراپتركردنی باری تەندروستی نەخۆشەكە. ئەم كێشەیەی ئێستاش ڕێك بەمجۆرەیە. چارەسەر ئەوەیە، لایەنەكان لەجیاتی گەڕان بەدوای هۆكارەكانی پەرەپێدانی كێشەكان، بەدوای خاڵە هاوبەش و سیاسەتە گونجاوەكاندا بگەڕێن. پێویستە لایەنەكان وەكو پارتی بەدوای چارەسەر و فشاری ناوەخۆیدا بگەڕێن نەك كارت و گەمەی دەرەكی و هەرێمایەتی و گەڕان بەدوای بەكارهێنانی هێزی دیكە، لەپێناو سەپاندنی هێزی خۆسەپێنانە.
چارەسەری كۆتایی لەگەڕانە بەدوای خاڵە هاوبەشە خۆماڵییەكان و ئەوانەی پەیوەندیی بەكردە و كاردانەوەی ڕەسەنەوە هەیە، نەك هێزی دروستكراو و بەرنامەی دەرەكی و هەڕەشەی بەردەوام. بەغدا دەتوانێت بەشدار بێت لە قوڵكردنەوەی كێشە ناوەخۆییەكانی هەرێمی كوردستان، بەڵام نایەوێت هاوكاری چارەسەری ناكۆكییەكانمان بێت. توركیا و ئێران نایانەوێت جارێكی دیكە ئەو هەڵە مێژووییە لە دانپێنانی هەرێمی كوردستان و پەیوەندی دیپلۆماسی لە هیچ شوێن و كاتێكی دیكەدا دووبارە بكەنەوە، بۆیە نابێت بەئاسانی لەپێناو ململانێی ناوەخۆیی چارەنووسی خۆمان بدەینە دەست ڕەحمەتی ئەو دوو دەوڵەتە. ئەمەریكا و ئەوروپا بەجدی لەگەڵ هەرێمی بەهێز و یەكگرتوون، بۆیە دەبێت باش لەو سیاسەتە بگەین، لە كردەوەشدا هەر سیاسەتێكی دیكە پێچەوانەی ئەم ئاراستەیە بێت، باجی زۆری بەدواوە دێت. ئەو باجەی تاكو ئێستا لایەنە سیاسییەكان لەئەنجامی گەمە ئاڵۆز و مەترسیدارەكانیان دەیدەن، باجێكی بێ كۆتاییە.
چارەسەر ئەوەیە، لەسەر مێزێكی خۆماڵی، مێزە خۆماڵییەكەی سەرۆك بارزانی كۆببنەوە و لەوێدا بڕیار لەچارەسەری كێشەكان بدەن، نەك پەنا بۆ شاشەی تەلەڤزیۆن و ماڵپەڕە ئەلەكترۆنییەكان ببەن و پێیان وابێت لەنێو ژوورە تاریكە داخراوەكان دەتوانرێت یەكتر لاواز بكەن. پێش ئەوەی باج بەخەڵكی كوردستان بدەن، زەمەن باجی پتر بەهەر لایەنێكی سیاسی دەدات، بیەوێت تەنیا بەكەش و خواستەكانی ڕابردوو سیاسەت بكات. لەم قۆناغەدا گەمەكان گۆڕاون و باجەكانیش جیاوازن، بۆیە پێویستە بەدوای هاوبەشی لەسیاسەت و لێكتێگەیشتن بگەڕێن، نەك هاوسەنگی لە دابەشكردنی یەكسانانەی بەرژەوەندییە حزبییەكان.
