ئا : هەندرێن شێرزاد
لەوەتەی نیكۆلاس مادۆرۆ لە ساڵی 2013 دەسەڵاتی لە ڤەنزویلا گرتۆتە دەست ، ئەم وڵاتەش كۆمەڵێك تەنگژەی سیاسی توندی بەخۆیەوە دیوە ، بەڵام ئەم جارە بارودۆخەكان بە ئاراستەیەكی دیكەی جیاوازدا هەنگاویان ناوە ، بە تایبەتی دوای ئەوەی خوان گوایدۆی سەرۆكی ئەنجومەنی نیشتمانی ڤەنزویلا لە 23 ی مانگی كانونی دووەمی رابردوو خۆی وەك سەرۆكی كاتی وڵات ناساند . لە راستیدا ئەو هەموو رووداوە خێرایانە بوونەتە مایەی وروژاندنی ژمارەیەك پرسیار و لێكدانەوەی جۆراوجۆر ، بە رادەیەك زۆر لایەن وەك بەشێك لەو وەرچەرخانەی لە قەلەم دەدەن كە لە ئەمەریكای لاتین بە گشتی لە ئارادان ، هەندێكی دیكەش وای بۆ دەچن كە ئەمەریكا هۆكاری یەكەمی تێكچوونی بارودۆخەكانە ، لایەنێكی تریش دەڵێن ئەمە لێكەوتەی ململانێی نێوان ئەمەریكا و رووسیایە .
جوگرافیا
یەكێكە لە وڵاتانی كیشوەری ئەمەریكای باشوور و بە كۆماری ڤەنزویلای بۆلیڤاری ناسراوە .
دەكەوێتە كەناراوەكانی باكوری كیشوەری ئەمەریكای باشوور .
رووبەرەكەی 916.445 كیلۆمەتر دووجایە و كاراكاس پایتەختەكەیەتی .
ئەم وڵاتە جگە لە پایتەخت ، خاوەنی 23 ویلایەتە .
سیستمی دەسەڵات تیایدا كۆماری سەرۆكایەتیە .
ژمارەی دانیشتوانی 31.029.700 كەسە و زۆربەیان هیندیە سوور و رەشەكان و ئەوروپیەكانن .
كرۆكی كێشەكە
سەرەتای سەرهەڵدانی ناڕەزایی لە ڤەنزویلا بۆ ساڵی 2014 دەگەڕێتەوە ، واتە ئەو كاتەی نرخی نەوت لەسەر ئاستی جیهان رووی لە دابەزین كرد.
بەرهەمهێنانی نەوت نزیكەی 96% ی كۆی داهاتی نەتەوەیی ئەم وڵاتە پێكدێنێ .لەو رێكەوتەوە ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی ڤەنزویلا لە 3.2 بەرمیل نەوت لە رۆژێكدا بۆ 1.4 ملیۆن بەرمیل دابەزی .
ئاستی كورتهێنانی دارایی گەیشتە نزیكەی 20% ی كۆی داهاتی ناوخۆیی وڵات ، لە ساڵی 2018 شدا رێژەی قەردە دەرەكیەكانی ڤەنزویلا گەیشتە 150 ملیار دۆلار .
بەمەش وڵات رووبەڕووی تەنگژەیەكی گەورەی دارایی بووەوە و ئاستی هەڵاوسان گەیشتە ملیۆن لە سەد .
هۆكارە ناوخۆیی و دەرەكیەكان
سەبارەت بە تەنگژە سیاسیە هەنووكەییەكەی ڤەنزویلا لێكدانەوەی زۆر هەن ، بەڵام لایەنە ناوخۆییەكانی وڵات هەر یەكە و بۆچوونێكی هەیە . حكومەتی سۆسیالیستی كە نیكۆلاس مادۆرۆ سەرۆكایەتی دەكات ، وای بۆ دەچێ كە هۆكاری سەرەكی ئەو كێشانە لە بنەڕەتدا دەرەكیە و ئەمەریكا لە دواوەیەتی ، هەر ئەویش بە مەبەستی رووخاندنی حكومەتەكەی مادۆرۆ سزای ئابووری بەسەر ژمارەیەك بەرپرس و قەوارەدا سەپاندووە ، لەم كارەشیدا پشت بە ئۆپۆزسیۆن دەبەستێ . لەولاش ئۆپۆزسیۆن هەموو بەرپرسیاریەتیەكان دەخاتە ئەستۆی مادۆرۆ و حكومەتەكەی و پێی وایە ئەوان ناتوانن وەك پێویست ئیدارەی تەنگژەی ئابووری وڵات بكەن و بە پلەی یەكەم پشت بە داهاتی نەوت دەبەستن وەك سەرچاوەیەك بۆ داهاتی نەتەوەیی و پەراوێزخستنی كەرتەكانی تر ، هەروەها مادۆرۆ و دارودەستەكەی هەموو ئەو دەستكەوتە ئابوریانەیان لەدەست داوە كە ڤەنزویلا لە ماوەی رابردوو وەدەستی هێناون .
چی ئەم تەنگژەیە جیا دەكاتەوە ؟
ئەگەرچی ئەمە یەكەم جار نیە ڤەنزویلا رووبەڕووی كێشە دەبێتەوە ، بەڵكو لەوەتەی مادۆرۆ لە ساڵی 2013 دەسەڵاتی گرتۆتە دەست ، چەندین جار خەڵك رژاونەتە سەر شەقام و ناڕەزاییان دەربڕیوە ، بەڵام بە شێوەیەكی گشتی ئاستی ئەو ناڕەزایەتیانە لە دوای هەڵبژاردنە پەرلەمانیەكانی 6 ی دیسەمبەری 2015 روویان لە زیادبوون كرد . لەو هەڵبژاردنەدا پارتێكی سەر بە باڵی ئۆپۆزسیۆن بەناوی مێزی یەكێتی دیموكراسی لە كۆی 167 كورسی پەرلەمان 112 كورسی وەدەست هێنا ، لە بەرامبەردا پارتی ڤەنزولای سۆسیایستی یەكگرتوو تەنیا 55 كورسی وەدەست هێنا . لەو كاتەوە ئۆپۆزسیۆن دەستی كردووە بە رێكخستنی خۆپیشاندان و دەربڕینی ناڕەزایی و كۆكردنەوەی واژۆی هاوڵاتیان بەمەبەستی ئەنجامدانی راپرسی بۆ دوورخستنەوەی مادۆرۆ لە دەسەڵات .لە بەرامبەردا حكومەت چی لەدەستی هاتووە كردوویەتی لە پێناوی كپكردنی ئەو جموجۆڵانە .دەكرێ بڵێین كێشەی ئێستای ڤەنزویلا لەگەڵ كێشەكانی رابردوو چەند جیاوازیەكی هەیە :
بۆ یەكەم جار باڵەكانی ئۆپۆزسیۆن توانیویانە هەموو كێشە و ناكۆكیەكانیان وەلا بنێن و لە دەوروبەری یەك سەركردە كۆببنەوە .
ئەگەرچی خوان گوایدۆ زیاتر وەك كەسایەتیەكی سیاسی نوێی نێو گۆڕەپانی سیاسی دەناسرێ ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا توانیویەتی هەموو ئەوانە لەخۆی كۆ بكاتەوە كە دژایەتی مادۆرۆ و دەسەڵات دەكەن ، ئەمەش دیسان شتێكی تازەیە لە گۆڕەپانی سیاسی ئەم وڵاتە .
بەشێك لە بەشداربوانی خۆپیشاندانەكان خەڵكی ئەو ناوچانەن كە بە بەرگریكاری سەرەكی پارتی سۆسیالیستی دەسەڵاتدار ناسراون .
سەرهەڵدانی ناڕەزایی لە ناوچە هەرە هەژارەكانی كاراكاسی پایتەخت ئاماژەیە بۆ ئەوەی كە دژایەتیكردنی حكومەت تەنیا پەیوەست نیە بە چینەكانی ناوەند و دەوڵەمەند ، دەبێ ئەوەش بزانین كە لە رابردوودا ئەم توێژە هەمیشە پشتگیریی حكومەت و دەسەڵات بووە .
لەسەر ئاستی هەرێمی و نێودەوڵەتیدا ، خوان گوایدۆ توانی پشتگیریەكی فراوان پەیدا بكات .
هەڵوێستی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی
بەرامبەر بەو بارودۆخە ناهەموارەی ڤەنزویلا ، كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی هەڵوێستی جیاجیای نواندوە ، بە شێوەیەكی گشتی دەكرێ بڵێین لەو رووەوە دوو گرووپی جیاواز بەدی دەكرێن :
گرووپی یەكەم :
ئەندامانی ئەم گرووپە پشتگیری خۆیان بۆ گوایدۆ دەربڕیوە و راشیانگەیاندووە كە ناوبراو سەرۆكی شەرعی ڤەنزویلایە ، ئەوانیش بریتین لە : ئەمەریكا و هاوپەیمانەكانی لە ئەمەریكای ناوەڕاست و باشوور ، كەنەدا ، ئیسرائیل ، ئوسترالیا ، هەندێك وڵاتی عەرەبی ، بەریتانیا ، فەرەنسا ، ئەڵمانیا ، پورتوگال ، ئسپانیا .
گرووپی دووەم :
ئەندامانی ئەم گرووپەش بریتین لە : رووسیا ، چین ، هەندێك لە هاوپەیمانانی ڤەنزویلا وەك مەكسیك و كوبا و نیكاراگوا و پۆلیڤیا و توركیا و ئێران و سوریا . ئەمانە پشتگیریی خۆیان بۆ مادۆرۆ راگەیاندووە و پێیان وایە ئەمەریكا و هاوپەیمانەكانی هەوڵ دەدەن دەست لە كاروباری ناوخۆی ئەم وڵاتە وەربدەن .
رۆڵی یەكلاكەرەوەی سوپا
پێدەچی رۆڵی سوپای ڤەنزویلا یەكلاكرەوە بێ لەم تەنگژەیەدا ، مادۆرۆش ئەمە باش دەزانێ بۆیە هەوڵ دەدات پشتی پێ ببەستێ ، لەولاشەوە تا ئێستا سوپا پشتگیریی لە مادۆرۆ و حكومەتەكەی دەكات و لەو بارەوە وەزیری بەرگریی رایگەیاند كە سوپا بەرگریی لە دەستووری وڵات دەكات . لەولاشەوە گوایدۆ لێبوردنی گشتی بۆ سەركردەكانی سوپا دەركرد بەڵام سوپا وەڵامی نەداوەتەوە .
چوار سیناریۆ
بە گوێرەی بۆچوونەكان وای بۆ دەچن كە وڵاتی ڤەنزویلا لە بەردەم یەكێك لەم چوار سیناریۆیەی خوارەوە دایە :
سوپا بەلای ئۆپۆزسیۆندا بشكێتەوە . ئەم سیناریۆیە بە دوور دەزانرێ .
سوپا هەموو دەسەڵاتەكان بگرێتە دەست و هەردوو لای ناكۆك دوور بخرێنەوە .
سەركەوتنی هەوڵەكانی مەكسیك بۆ ناوەندگیریی و گەیاندنی هەردوولا بە رێگەچارەیەكی گونجاو .
مانەوەی بارودۆخەكان وەك ئێستا و مانەوەی مادۆرۆ لە دەسەڵات ، ئەمەیان لاوازترین سیناریۆیە .
