گفتوگۆی-عەلی بانیشاری-هەولێر
شارەزایەكی كاروباری ئەمەریكا دەڵێ: ترەمپ دوو مەرجی داناوە بۆ توركیا بۆ ئەوەی لە كاتی كشانەوەی ئەمەریكا لە سووریا جێبەجێیان بكات، كە ئەویش پاراستنی كورد و بەردەوامبوونی جەنگە دژ بە داعش. كارۆخ خۆشناو لە گفتوگۆیەكیدا لەگەڵ (خەبات) دەشڵێت: چاوەڕوان دەكرێت لە داهاتوودا پەیوەندییەكانی ئەمەریكا و توركیا ڕوو لە ئاڵۆزی زیاتر بكات. ناوبراو لەم گفتوگۆیەدا لەسەر چەند پرسێك دەدوێت لەوانەش: بڕیاری كشانەوەی ئەمەریكا لە سووریا و پاشەگەزبوونەوەی ناڕاستەوخۆی ترەمپ لە بڕیارەكە، جێگیركردنی سەربازانی ئەمەریكا لە سەربازگەی كەیوان، پەیوەندییەكانی نێوان توركیا و ئەمەریكا و ئەگەری پچڕانی یەكجاری پەیوەندی نێوان ئەو دوو وڵاتە لە داهاتوودا، هەروەها پەیوەندییەكانی نێوان هەولێر و ئەمەریكا و سەردانەكانی كاربەدەستانی ئەو وڵاتە بۆ هەرێمی كوردستان.
خەبات: سەرۆكی ئەمەریكا بڕیاری كشانەوەی هێزەكانی وڵاتەكەی لە سووریادا، دەبینین هێشتا هێزەكانی ئەمەریكا نەكشاونەتەوە وەكو سەرچاوەكانی هەواڵ باسی دەكەن ئەمەریكا چەكی دیكەشی رەوانەی ئەو وڵاتە كردووە، بۆچوونێكیش هەیە كە دۆناڵد ترەمپ لەو بڕیارەی پێشووی پاشەگەزبووبێتەوە، بەڕێزتان چۆن لەم پرسە دەگەن؟
كارۆخ خۆشناو: عەقیدەی سیاسی و دۆكترینی ترەمپ وەك بازرگانێك لە سێكتەری ئابوورییەوە سەرچاوەی گرتووە، واتە هەمیشە بەرژەوەندی ئابووری سەنتەر و چەقی سیاسەتكردنی ترەمپە، بەڵام هەنگاوەكانی ترەمپ (Unpredictable) واتە پێشبینی نەكراون، ترەمپ لە هەڵمەتی هەڵبژاردن بەڵێنیدا كە ئەگەر وەك سەرۆكی ئەمەریكا هەڵبژێردرا، ئەوا هێزەكانی لە هەندێك شوێن دەكشێنێتەوە و كێشەكان بۆ خەڵكی ئەم وڵاتانە جێدەهێڵێت، لە دوو ساڵی سەرۆكایەتیدا ترەمپ سێ جاری تر باسی كشانەوەی هێزەكانی ئەمەریكای لە سووریا كردووەوە، بەڵام دووجار لە ژێر كاریگەری جەنەڕاڵەكانی وەزارەتی بەرگری ئەمەریكا پەشیمانكراوەتەوە، هەروەها جارێكیش سعوودییە و ئیمارات بەشێك لە تێچووی هێزەكانی ئەمەریكایان لە ئەستۆ گرتووە، پێموایە ئەمجارەش ترەمپ بۆ چنینەوەی مەرام و دەستكەوتی ئابووری باسی پاشەكشە دەكات، چونكە ئاشكرایە ترەمپ پێیەكانی بەمیل داكوتاوە لە سووریا. ئەمەریكا لەسەر ئاستی جیهان نزیكەی 865 بنكەی سەربازی هەیە و چوبێتە هەر وڵاتێك چۆڵی نەكردووە، ئەگەر لە رووی سەربازیشەوە كۆتایی بە كارەكانی هێنابێت لە رێگای كەناڵی ترەوە چووەتەوە ئەو وڵاتە.
خەبات: واتە ئەمەریكا لە سووریا بەم نزیكانە ناكێشتەوە؟
كارۆخ خۆشناو: ئێستا كە ترەمپ باسی پاشكەشە دەكات لە سووریا، بەڵام لە ڕێگای ماڵپەرەكانی هەلی كارەوە لە پێنتاگۆن بەدوای دەیان وەرگێری كرمانجیدا دەگەرێت بۆ سووریا، تەنها لەناو سووریا 12 بنكەی سەربازی ئەمەریكی بە هەموو پشتیوانییەكی زانیاری و سەربازی بە ئاشكراو و نهێنی بوونیان هەیە، بۆیە پێموایە ترەمپ وا زوو گۆڕەپانی سووریا چۆڵ ناكات بۆ نەیارەكانی كە ئەوانیش (رووسیا، ئێران، بەشار ئەسەد)ن، بەڵكوو بۆ ماوەیەكی درێژ دەمێنیتەوە.
خەبات: زۆرینەی بۆچوونەكان لەسەر ئەوە كۆكن ئەگەر ئەمەریكا بە تەواوی لە سووریا بكشێتەوە رۆڵ و پێگەی ئێران لەو وڵاتەدا زیاتر دەبێت، ئامانجی سەرەكی ئەمەریكا لە كشانەوەكە چییە؟ لە كاتێكدا ئێران لە ناوچەكەدا بەهێزتر ببێت بۆ ئەمەریكا ئەم كارە دەكات؟ ئەو بۆچوونەش هەیە ترەمپ نایەوێت پارەی زیاتر لە سووریا سەرف بكات بۆیە سەربازەكانی دەكشێنێتەوە ئەمەش دروستە؟
كارۆخ خۆشناو: لە ئێستادا ئەمەریكا سێ ئامانجی سەرەكی لەم ناوچەیەدا هەیە، یەكەمیان: پاراستی ئاسایشی ئیسرائیل. دووەم: لەناوبردنی یەكجارەكی داعش و لە رەگوڕیشە دەرهێنانیان. سێیەم: كەمكردنەوەی هەژموونی ئێران. ئەو تویتەی ترەمپ لە 19ی دیسەمبەردا لە لایەن نەیارەكانی ئەمەریكا پێشوازی لێكرا، بەتایبەت ئێران، بەڵام كاردانەوەی زۆری لێكەوتەوە هەم لەناوخۆی ئیدارەی ترەمپ، هەمیش لە لایەن هاوپەیمانە نێودەوڵەتیەكانی ئەمەریكا وەك ئیسرائیل و بەریتانیا و فەرەنسا و ئەڵمانیا، ئەم كاردانەوانەش كاریگەریان لەسەر هەڵوێستی ترەمپ دروست كرد، بۆیە ڕێی تێناچێت بەمزووانە ئەم بڕیارەی ترەمپ بچێتە بواری جێبەجێكردنەوە، چونكە لەم بڕیارەدا ئێران و رووسیا براوە دەبن و كۆنتڕۆڵی سووریا دەكەن، لەم حاڵەتەشدا ئاسایشی ئیسرائیل دەكەوێتە مەترسییەوە لە لایەن ئێران. پێموایە ترەمپ بە تویتەكەی مناوەرەیەكی ئابووری دەستپێكردووە، تا وەك ساڵی رابردوو وڵاتانی كەنداو بێنە پێشەوە و تێچووی سەربازی هێزەكانی ئەمەریكا لە ئەستۆ بگرن، چونكە ئەگەر ئێران بە تەواوی لە سووریادا باڵا دەست بێت، ئەوا جگە لە ئاسایشی ئیسرائیل، ئاسایشی وڵاتانی كەنداویش دەكەوێتە مەترسیەوە.
خەبات: شیكەرەوانی سیاسی پێیانوایە پەیوەندییەكانی توركیا و ئەمەریكا لە داهاتوودا زیاتر لێكترازان بەخۆیەوە دەبینێت بەتایبەت لەسەر رۆژئاوای كوردستان، دەگوترێت كۆنەبوونەوەی ئەردۆغان لەگەڵ جۆن بۆڵتن ئاماژەیەكی روونە بۆ ئەم لێكترازانە، ئایا پەیوەندییەكانی نێوان توركیا و ئەمەریكا لە داهاتوودا بە كوێ دەگات؟
كارۆخ خۆشناو: ترەمپ دوو مەرجی داناوە بۆ توركیا بۆ ئەوەی لە كاتی كشانەوەی ئەمەریكا لە سووریا جێبەجێیان بكات، ئەو دوو مەرجەش بریتین لە پاراستنی كورد و بەردەوامیدان بە شەڕی داعش، بۆ ئەم مەبەستە جۆن بۆڵتن ڕاوێژكاری ئاسایشی نیشتمانی ئەمەریكا چوو بۆ ئەنقەرە، بەڵام ئەردۆغان ئامادە نەبوو پێشوازی لێ بكات، وەك ناڕەزایەتیەك سەبارەت بە مەرجەكەی ئەمەریكا بۆ پاراستنی كورد، ئەم هەڵوێستەش دووبارە پەیوەندییەكانی ئەمەریكا و توركیای بەرەو ئاڵۆزی بردەوە. دوای ناڕەزایەتی توركیا، متمانەكردن بە ئەمەریكا و هەڵوێستی ئەمەریكا لەسەر پاراستنی كورد دەكەوێتە ژێر تاقیكردنەوەیەكی نێودەوڵەتی، ئایا ئەمەریكا تا كۆتایی داكۆكی لەم مەرجەی خۆی دەكات و كورد لە هێرشێكی دڕندانەی چاوەڕوانكراوی ڕژێمی ئەردۆغان دەپارێزێت؟ یان گۆڕەپانەكە بۆ ڕژێمی توركیا چۆڵ دەكات؟ لەم هەلومەرجەدا ڕێی تێناچێت ئەمەریكا پشت لە كورد بكات و ڕێگا بە توركیا بدات ئەو هێزە قەتڵ و عام بكات كە لە جیاتی (دونیای ئازاد) شەڕی داعشی كردووە. لە ئێستادا پەیوەندییەكانی توركیا و ئەمەریكا ئاڵۆزە بە تایبەت لەم چەند رۆژەی رابردوودا پێشهاتێكی گەورە لەسەر زاری هەریەك لە (مایك پۆمیۆ، جۆن بۆڵتن) هاتە پێشەوە كاتێك گوتیان ئێمە هێزەكانی كورد لە سووریا بە تیرۆریست نازانین. ئەمەش ڕێك پێچەوانەی هەڵوێستی توركیایە، بۆیە چاوەڕوان دەكرێت پەیوەندیەكانی ئەمەریكا و توركیا ڕوو لە ئاڵۆزی زیاتر بكات، هاوشێوەی ساڵانی رابردوو كە پەیوەندیەكانیان گرژی و خاوی زۆری بەخۆیەوە بینیووە.
خەبات: ئەگەر سەیر بكەین ئەمەریكا لە رووداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەر و دواتریش پشتی لە كورد كرد، تاڕادەیەكی زۆر پەیوەندییەكانی نێوان هەولێر و ئەمەریكا پچڕان، بەڵام دواتر سەردانی كاربەدەستانی ئەو وڵاتە بۆ كوردستان دەستیپێكردەوە، دواین سەردانیش هاتنی وەزیری دەرەوەی ئەمەریكا بوو بۆ هەولێر كۆبوونەوەی لەگەڵ سەرۆك بارزانی و كاربەدەستانی دیكەی هەرێم، ئێوە چۆن خوێندنەوە بۆ ئەم پرسە دەكەن؟
كارۆخ خۆشناو: ئەمەریكا لە دوای نیوەی دووەمی سەدەی بیستەمەوە تاوەكو ئێستا پەیوەندی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆی لەگەڵ كوردانی هەر چوار پارچەدا دروستكردووە، لەم ماوەیەدا كورد هەڵوێستی باش و خراپ و ئەرێنی و نەرێنی لە ئەمەریكا بینیووە، هەر لە سەردەمەكانی نیكسن و كلنتۆن و بۆش و ئۆباماوە بگرە، تاوەكو دەگاتە سەردەمی ترەمپ، ئەمەریكا بە گوێرەی بەرژەوەندیەكانی چەند جارێك پشتی لە كورد كردووە و چەند جارێكیش پشتگیری كوردی كردووە، ئەگەر بەرژەوەندییەكانی ئەمەریكا لە سەردەمی (كیسنجەر)دا وای خواستبێت كە لە ساڵی 1975 پشت لە كورد بكات، ئەوا لە ئێستادا ئەمەریكا باش دەزانێت لەم ناوچەیەدا بە بێ كورد بەرژەوەندییەكانی پارێزراو نابن، چونكە ئەم ناوچەیە دابەش بووە بەسەر دوو بەرەی شیعە و سوننەدا، ئەمەریكا هیچكام لەم دوو بەرەیە بە دۆستی سەرەكی و ڕاستەقینەی خۆی نازانێ، لەم نێوەندەدا لە دوای (ئیسرائیل) كورد باشترین دۆست و بژاردە و پارێزەری بەرژەوەندیەكانی ئەمەریكایە، ئەگەر چی كورد ئەكتەری نادەوڵەتین و لە ناوخۆشدا پەرتەوازەن، بەڵام تاقیكراونەتەوە و دەكرێ پشتیان پێ ببەسترێت، بۆیە لە ئێستادا ئەستێرەی كورد روو لە هەڵكشانە بە مەرجێك كورد بتوانێت چارەسەری (پەتای پەرتەوازەیی) خۆی بكات! هەرێمی كوردستان لە ڕووی جیوپۆڵۆتیكەوە وەك دڵی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست وایە، ئەمەریكاش باش لەو ڕاستییە گەیشتووە، بۆیە گەورەترین كونسوڵخانە لەسەر ئاستی جیهان لە هەولێری پایتەخت دەكاتەوە. هاتنی وەزیری دەرەوەی ئەمەریكا و كۆبوونەوەی لەگەڵ سەركردایەتیی سیاسیی كوردستان گرنگی پێگەی هەرێمی كوردستان دووپاتدەكاتەوە، هەروەها پەیامێكیشە بۆ دەسەڵاتدارانی بەغدا و وڵاتانی ئیقلیمی كە كوردستان لە رووی سیاسی و ئابووری و جوگرافیەوە بۆ ئەمەریكا گرنگە و پێگەیەكی تایبەتی لای ئەمەریكا هەیە.
خەبات: ئەمەریكا بەشێك لەسەر سەربازەكانی لە سەربازگەی كەیوان-كەركووك نیشتەجێكردووە، بۆ ئەمەریكا سەرباز دەهێنێتە ناوچەیەك كە هێزە كوردییەكان و توركیا و عێراق و ئێرانیش كێشمە كێشمیانە لەسەر خاكەكەی؟ كاریگەری ئەو سەربازانە چی دەبێت؟ بۆ سەربازگەی كەیوان؟
كارۆخ خۆشناو: كەركووك سەرچاوەیەكی گرنگی وزەیە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بۆیە لە لایەن ئەمەریكا و عێراق و توركیا و ئێران و بەریتانیا و رووسیاوە گرنگە و ململانێیەكی زۆری لەسەر دەكرێت، سەبارەت بە كوردیش قابیلی سازش لەسەركردن نییە. لە ئێستادا ئەمەریكا پلانی هەیە سنوورێك بۆ حەشدی شەعبی دابنێت لە كەركووك و هەموو عێراق، چونكە نزیكەی 65 گرووپی حەشدی شەعبی لە دەرەوەی یاسادا دروستكراون و زۆربەشیان لە ژێر هەژموونی ئێراندان، ئەمەریكا لە قۆناغی یەكەمدا جموجۆڵی حەشدی شەعبی لە كەركووك دەخاتە ژێر چاودێری خۆیەوە، بۆیە بەشێك لە هێزەكانی لە سەربازگەی(K1) جێگیركردووە، هەروەها لە داهاتوویەكی نزیكیش ئەمەریكا بە نیازە بارودۆخی كەركووك ئاسایی بكاتەوە و پێشمەرگە بگەڕێنێتەوە كەركوك، چونكە ئەمەریكا لەو حەقیقەتە گەیشتووە بەبێ پێشمەرگە ئاسایشی كەركووك دەستەبەر نابێت، بەتایبەت ئێستا لێرە و لەوێ جموجۆڵی هەندێك شانەی نووستووی داعش لە سنوری كەركووك هەستی پێدەكرێت، ئەمەریكا دەیەوێت بارودۆخی كەركووك كۆنترۆڵ بكات و پێشبگرێت لە ئەگەری سەرهەڵدانەوەی هەر گرووپی تیرۆریستی لەو سنوورە.
خەبات: دەمەوێت لەسەر سیاسەتی دەرەوەش پرسیارێكت ئاڕاستە بكەم، بە بۆچوونی بەڕێزتان دەبێت چۆن كورد مامەڵە لەگەڵ سیاسەتی دەرەوە بكات؟ بەتایبەت لەگەڵ ئەمەریكا؟
كارۆخ خۆشناو: بۆ ئێمەی كورد زۆر گرنگە كە بەشێوەیەكی ئەكادیمی و لەسەر بنەمای توێژینەوە و لێكۆڵینەوەی زانستی لە سیاسەتی دەرەوە بگەین و بەرژەوەندییەكانمان هاوتەریب بكەین لەگەڵ بەرژەوەندییەكانی ئەمەریكا و خۆمان بخەینە ناو هاوكێشەی ئەمەریكا، تاوەكو لەم ناوچە پڕ لە دوژمنەدا هەمیشە پارێزراو بین، دەبێ لەو حەقیقەتەش بگەین كە ئەمەریكا بەپێی بەرژەوەندی خۆی كار دەكات و سیاسەت لە ئەمەریكا لەسەر بنەمای هاوسۆزی دانەمەزراوە، كە ئەمەریكا لە ناوچەكەیە بۆ خۆی لێرەیە، نەهاتووە تا سەر ئێمە بپارێزێت، كە ئێستا دەڵێت كەی بمەویت دەڕۆم، هیچ گرێبەستێكی سیاسی بەرانبەر كورد نییە، تەنها وەك هاوبەشێكی شەڕ گرێبەستێكی سەربازی لەگەڵ كورد هەیە، بەڵام تاوەكو ئێستا هیچ ڕێككەوتنێكی سیاسی نییە لە نێوان كوردی هیچ پارچەیەك و ئەمەریكادا، و دەبێ دان بەو ڕاستیەشدا بنێین كە ئەمەریكا لە ڕووی سەربازییەوە هاوكارییەكی باشی كوردی باشوور و ڕۆژائاوای كردووە، چونكە لە پێشوودا هەموو كەلوپەلە سەربازییەكانی هەرێم و ڕۆژئاوا بریتی بوو لە چەند چەكێكی سووك و كۆمەڵێك كەلوپەلی كۆنی سەربازی ڕژێمی پێشوو، ئێستا چی چەكی باشە ئەمەریكا بۆ كوردی دابینكردووە، هەر ئەمەریكا 365 ملیۆن دۆلار مانگانە دەدات بە پێشمەرگە لە باشوور و بودجەیەكی نادیاریش دەدات بە هێزەكانی كورد لە ڕۆژئاوا. لێرەدا دەبێ كورد خۆی زیاتر لە ئەمەریكا نزیك بكاتەوە و هەوڵبدات گرێبەستی سەربازی لەگەڵ ئەمەریكا بگۆڕێت بۆ گرێبەستی سیاسی.
