شوان سەرابی
ئاماژەكان ئەوە دەسەلمێنن، كە عێراق خراوەتە بەردەم رێوشوێنێكی ئەستەم، كە سزاكان جێبەجێ دەكرێت بەوپێیەی بەرژەوەندی گشتی ئەوە دەخوازێت عێراق پابەندبێت بە سزاكان وەك وڵاتانی دیكە، بەڵام بارودۆخەكە وا بەرچاو دەكەوێت، بەم شێوەیە نەبێت، لەبەر چەند هۆیەك، لەوانە: عێراق بەشێوەیەكی رۆژانە پشت بە هاوردە خۆراكییەكانی ئێران دەبەستێت.
وە هەروەها لە رووی دابینكردنی كارەباوە پشت بە ئێران دەبەستێت سەرباری وێستگەكانی بەرهەمهێنانی كارەبا لە عێراق بۆ كاركردن پشت بەو غازەوە دەبەستێت، كە لە ئێرانەوە دێت لەگەڵ زەتی غازی ئیشپێكردن. هەروەك دەیان داوودەزگەی پارەگۆڕینەوەی ئێران لە عێراق دا هەیە، یان ئەوانەی هاوسۆزییان لەگەڵ ئێران دا هەیە.كە وا دەكات دەرچەی نایاب بێت بۆ راكردن لە سزاكانەوە. سنووریش كراوەیە لە نێوان عێراق و ئێران دا، كە وا دەكات ئاودیوكردنی دراوی دۆلار بكرێت و لە بن دەست بێت.
لە كۆتاییدا، لەلایەكی تر هاوسۆزییەك لەلایەن حزبە سیاسییە شیعەكان و میلیشیاكان و لایەنگرانێكی فراوان هەبێت بەرامبەر قاسم سلێمانی سەركردەی پاسداران و نوێنەرانی حكوومەتەوە. ئاماژەكان ئەوە بەدیاردەخەن، كە قەبارەی بەرچاوی بازرگانی نێوان عیراق و ئێران كە هەمووی لە بەرژەوەندی ئێران دایە خۆی لە 8 ملیار دۆلار دەدات. لەمبارەیەوە رۆژی 18 ی تشرینی یەكەمی 2018، حەمید حوسێنی ئەمینداری ژووری بازرگانی ئێران ـ عیراق رایگەیاندووە هەناردەی ئێران بۆ عیراق لە مانگی رابردوو خۆی لە 4،5 ملیار دۆلار داوەو ئێران لە هەوڵی ئەوەدایە تا ئەوپەڕی سوود لەم دەروازەیەی عیراق وەربگرێت. بۆ ئەم مەبەستەش هەناردەكانی زیاتر بكات بۆ عیراق، هەرچەندە بە دیناری عێراقی هێزی كڕین بۆ هاووڵاتی عێراقی بەرامبەر دۆلار زیانی پێ دەگات بەوپێیەی بەرزبوونەوەی خواست لەسەر دۆلار نرخی بەرامبەر پارەی عێراقی بەرزدەكاتەوە بۆ 1117 دینار بەرامبەر یەك دۆلارو بەڕاستیش بەرزبۆتەوە بۆ 1250 دینار بەرامبەر دۆلار. ئاخر زۆربەی كەرستەی ژیاری رۆژانەی هاووڵاتی عیراقی هەیە لە ئێرانەوە دێت و هۆیەكەیشی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، كە بنەماكانی كشتوكارڵی عێراق تێكچووە، لەبەر هۆكارگەلێك، كە وەك ئەوەی رەوشی خراپی عیراقیشی گرتۆتەوە، ئەو كاتە قەبارەی ئەو ئەزیەتە بەدەردەكەوێت، كە بە هاووڵاتی عیراقی دەگات. بەم بۆنەیەوە سامانی ماسی عیراقی رووبەڕووی زیانێكی گەورە بۆتەوە لە ئەنجامی تووشبوون بە نەخۆشی بەكتریایی، یان بە ژەهراوی بوونی لەناكاوە، هەزاران تۆن لە حەوزی فورات مردن و زیانێكی زۆری لێكەوتۆتەوەو بۆتە هۆی كەمبوونی سامانی ماسی و هەر كە ئێرانیەكان بەمەیان زانی دەستبەجێ ماسییان بۆ عیراق نارد. پێدەچێت رەوشی ئێستای عیراق لێكتێنەگەیشتنێك بەخۆوە ببینێت.
هەڵوێستی حكوومەت نادیارە لەلایەك لێدوانە راگەیاندراوەكان پاڵپشتی سزاكان ناكات و پێی وایە زیان بە وڵاتێكی دراوسێ دەگەیەنێت. لەلایەكی تر هەر لەگەڵ راگەیاندن و چۆنیەتی سزاكان بانكی ناوەندی قەدەغەكردنی بازرگانیكردنی بە دۆلار لەگەڵ ئێران راگەیاند داوودەزگەكانی سەرفكردن و بانكی عیراقی لێ ئاگاداركردەوەو ئێرانیش دەستی لەو بڕە دۆلارانە هەیە، كە رۆژانە بانكی ناوەندی عیراق دەیگۆڕێتەوە، واتە رۆژانە بە سنووری 100 ملیۆن دۆلار، كە لە هەفتەیەك دا پێنج رۆژ مەزاد دەكرێت. ئەمەش وا دەكات هەفتانە ئێران نیوملیار دۆلاری چنگكەوێت، كە دەكرێت بە سانایی ئاودیوی ئێران بكرێت. جێی باسە حەیدەر عەبادی سەرۆك وەزیرانی پێشووی عیراق رایگەیاندبوو عیراق لە پابەندبوون بە سزاكان هیچی دیكەی لەدەست نایەت و رەچاوی بەرژەوەندی عیراق دەكات. بەهۆی ئەم هەڵوێستەیەوە بانكی ناوەندی عیراق دەستیكرد بە كارڕایی راگرتنی حەواڵەی دەرەكی كرد بۆ ئێران بە دۆلار. بەڵام لیست و حزب و میلیشیاكانی شیعە بە تەواوی رەتیانكردەوە، بەڵكو هەڕەشەشیان لە پەرلەمان كرد تەحویلەكە پوچەڵبكاتەوەو وای لێ كرد پەشیمان ببێتەوەو روونیكردەوە، كە پاڵپشتی سزاكان ناكات. گەلی عیراق زۆر ئەزیەتیان كێشاوە، هەروەك شاندێكی باڵای نارد بۆ واشنتۆن، داوایان كرد عیراق لە سزاكانی سەر ئێران ببوورێت، چونكە بارودۆخی عیراق تایبەتە.
بەم جۆرە عیراق بەشێك نییە لە سزاكانی ئەمەریكا. عیراقیش وەك هەشت دەوڵەتەكە لە هەوڵی ئەوەدابوو عەفو بكرێت، بەڵام وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریكا ناوی عیراقی لەناو ئەو هەشت دەوڵەتەدا نەهێناوە. هەر بۆیە بەشێك لە وەبەرهێنەران و ئەوانەی پارەیان لە ئێران داناوە زیانیان پێ كەوت، واتە بەهۆی دابەزینی دراوی ئێرانی بەرامبەر دراوەكانی تر، بانكەكانی ئێران رەتیان كردەوە پارەكەیان بە دۆلار بداتەوە. ئەوە بۆیە زۆر لە وەبەرهێنەرە هۆسۆزەكانی عیراق لەگەڵ ئێران زیانی گەورەیان پێ كەوت بە رێژەی نیوەی سەرمایەی وەبەرهێنەرە، بەو پێیەی گروپ و لایەنە شێعەكان هاوسۆزیان لەگەڵ ئێران هەیە بۆی هەیە لەڕێگەی پەرلەمانەوە داوا لە ئەمەریكا بكەن لە عیراق بكشێتەوەز ئەمەش لەلایەن هەندێك پەرلەمانتار بە هەڕەشە دووپاتكراوەتەوە. رەنگە ئەو حزب و داواكەیان بەدەست بێنن، ئەمەش پەیوەندی نێوان عیراق ئەمەریكا دەخاتە تەنگژەوەو لە كۆتاییدا عیراق بەتەواوی بكەوێتە ژێر باڵادەستی ئێران، واتە سزاكانی ئەمەریكا بۆ سەر عیراق وای كردووە ئێران لایەنگری لە عیراق زیاتر ببێت. بێگومان سزاكان نەرێنی دەبن بۆ سەر ئێران، ئەوەتا ئێمە دەبینین زۆر لە دەوڵەت و كۆمپانیاكان واز لە پابەندبوونیان بە گرێبەستەكانیان دێنن، جا چ لە كڕینی نەوتی ئێران، یان وەبەرهێنان بۆ پەرەپێدانی كێڵگە نەوتی غازییەكانی ئێران، بەڵام بەتەئكید زیان بە عیراق دەگەیەنێت بەهۆی ئەو هۆكارە لۆژیكیانەی لە سەرەوە ئاماژەیان بۆ كراوە.
