خه‌بات: ساسان دەروێش- ئەڵمانیا –
سروە جەواد عارف بەرزنجی، خاوەنی بڕوانامەی ماستەر و بەكالۆریۆس لە زمانی ئینگلیزی و ئەڵمانی و عەرەبی، لە دایكبووی شاری سلێمانییە و ئێستاش نیشتەجێی وڵاتی ئەڵمانیایە، چالاكبوون و نەتەوەپەرەستییەكەی وای كردووە لە زۆربەی رێكخراو و كۆمەڵە كوردی و بیانییەكان بەشداری كارای هەبێت و رۆڵی گرنگ ببینێت لە خزمەتكردنی كوردستان، لە نێو رەوەندی كوردیش پێگەیەكی بەهێزی هەیە. دوا كاری لە باڵیوزخانەی عێراق بووە لە ئەڵمانیا و لە ئێستاشدا بەرپرسی ئەنجوومەنی یەكێتی ئافرەتانی كوردستانە لە رۆژەهەڵاتی ئەڵمانیا لە ئۆفیسی ئەوروپا، ئەندامی لیژنەی رێكخراوی بەرلینی پارتی دیموكراتی كوردستانە، كاری زۆر و بەردەوامی بۆ خزمەتكردن هانیدام تا لە شاری بەرلین لە ئەڵمانیا ئەم گفتوگۆیە رێكخەین.
❊ تا چەند زمانزانین پێویستە وەك كلیلی دەرگاداخراوەكان بەكاربهێنرێت، بەتایبەتی لە تاراوگە؟
-بێگومان مرۆڤ چەند زمان بزانێت، مانای ئەوەندە كەسەیە، لە تاراوگە زمانزانێكی باش دەتوانێت زووتر جێگای خۆی لە كۆمەڵگا نامۆكەدا بكاتەوە، زمانەكە یارمەتیدەری دەبێت، بۆ ئاشنابوون بە یاسا و كولتووری وڵات و تێكەڵبوون بە كۆمەڵگا تازەكەی.
❊ ئەی ئەڵمانیا توانیویەتی پەنابەران بەرەو ئەو دەرگا داخراوە بەرێ بە دابینكردنی خولی فێربوون؟
-لە پەیچی فەرمی دەستەی پەنابەران و خۆگونجاندن نزیكەی6.840 قوتابخانەی ڕێگە پێدراویان بڵاوكردووەتەوەكە، پەنابەران دەتوانن لەوێوە بەشدار بن لە خولی فێربوونی زمانی ئەڵمانی و خۆگونجاندن، بە مانایەكیتر قوتابخانەكان هەیە و پارەیەكی باشی بۆ تەرخانكراوە ئەوەیتر دەكەوێتە سەر پەنابەر خۆی، تا چ ڕادەیەك دەیەوێت لەم كۆمەڵگایەدا جێگای خۆی بكاتەوە، ئەوەی من لە بەرلین تێبینی دەكەم پەنابەرانی سووری زیاتر لەوانەی تر هەوڵدەدەن خۆیان لەگەڵ كۆمەڵگای ئەڵمانی بگونجێنن و زمان فێر ببن و كار بكەن.
❊ باس لە خراپی رەوشی پەنابەران زۆر دەكرێ بە تایبەتی ئەوانەی لەم چەند ساڵەی دوایدا هاتوون، ئەمە چ بارگرانێكی هەیە بۆ ئەو وڵاتە؟
-بڕیارەكەی خاتوو مێركل بە دەرگاكردنەوەی ئەڵمانیا بۆ پەنابەران لە ساڵی2015 باش دیراسە نەكرابوو، ئەڵمانیا خۆی ئامادە نەكردبوو و بەرنامەی باشی دانەڕشتبوو بۆ پێشوازی ئەو ژمارە زۆرەی پەنابەران و تەنانەت ژمارەی فەرمانگەكانی ئیقامە و وەرگێڕەكانیش زۆر كەمتر بوون بۆ ئەو ژمارە زۆرە و ئەمانە و چەند هۆكاری تر بوونە هۆی ئەوەی بارودۆخی پەنابەران لە رەوشێكی خراپدا بێت و كۆنتڕۆڵكردنی تاڕادەیەك زەحمەت بێت.
❊ بەو پێیەی هەمیشە لە نێو ڕێكخراو و كۆمەڵە و دەستەڵاتدارانی ئەڵمانیا نزیكیت، ئەوان چۆن لەوە دەڕوانن كە كوردستان لە یەك ساڵدا دوو هەڵبژاردنی تێدا ئەنجامدا؟
-ناوی پێشمەرگە و بارزانی لەسەر زاری هەموو ئەڵمانییەكە كە باسی كوردستانی لەگەڵدا بكەیت، پرۆسەی هەڵبژاردن لە ناوچەیەكی نا ئارامی وەك ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا كارێكی زەحمەتە و بەتایبەت لە كوردستان كە لەم دوو ساڵەی پێشودا چەند رووداوی نائارامی بەسەر داهات، بۆیە ئەنجامدانی ئەو دوو هەڵبژاردنەیان بۆ ئیرادەیەكی بەهێزی گەل و سەقامگیریی بارودۆخی ئاسایش و ئیدارەیەكی بەهێز لە كوردستاندا دەگەڕاندەوە و دەیانگوت كورد سەلماندی گەلێكی دیموكراسیخواز و بەهێز و كۆڵنەدەرە.
❊ لە هەبوونی ئەو هەموو كۆمەڵە و رێكخراوە رۆشنبیری و كولتوورییانەی هەن، تا چەند رەوەندی كورد سوودمەندن؟
-دەتوانم بڵێم رەوەندی كوردی سوودمەندبوون، بەڵام هێشتا لە ئاستی خواستی ئەواندا نییە، ئەویش هۆكاری زۆرە كە هەندێكیان تایبەتە بە شێوەی ژیانی ئەوروپا و كەمی كات بۆ چالاكی و بەهێزكردنی پەیوەندی كۆمەڵایەتی لە نێو رەوەندی كوردی، لەبەر ئەوەی ئەندامانی ئەو كۆمەڵانەش بە درێژایی ڕۆژ زیاتر لە8 كاتژمێر كار دەكەن بۆ بژێوی رۆژانەی خێزانەكانیان لە لایەكی تریشەوە هەموویان پاڵپشتی دارایی ناكرێن، چونكە حكوومەت تەنها 1یان2 كۆمەڵە بەناوی نەتەوەیەكەوە پاڵپشت دەكات، نەك زیاتر، ئەمە جگە لە دیاردەی پەرتەوازەیی ناو كوردستان كە لەناو كوردانی تاراوگەش بەداخەوە رەنگی داوەتەوە.
❊ تاچەند 16ی ئۆكتۆبەر و روودانی رووداوە تاڵەكان لە كەركووك و دەوروبەری و داخستنی فڕۆكەخانەكان و گوشاری نێودەوڵەتی كوردستانیانی تاراوگەی نیگەرانكرد؟
-ڕووداوی 16ی ئۆكتۆبەر نسكۆی دووەم بوو بەسەر میللەتی كورددا هات و هەموو كوردانی لە دەرەوە و ناوەوەی كوردستان نیگەران و بێ هیوا كرد لە ڕووی نەتەوەییەوە، لە ڕووی كەسییەوە بێگومان هەموومان ئاراممان لێ برا لەبەر ئەوەی دڵمان لای كەسوكارمان بوو لەناو كوردستان و دەترساین شەڕ هەموو شارەكان بگرێتەوە و دەربازبوون نەبوو، چونكە توركیا و ئێرانیش سنووریان گرتبوو،ڕۆژانێك بوو تا بڵێی سەخت لەگەڵ ئەوەشدا كوردی تاراوگە دەستەوئەژنۆ دانەنیشتن و ڕژایە سەر شەقامەكانی ئەو شار و وڵاتانەی كە تێیدا دەژیان و لە ڕێگەی خۆپیشاندانی ئارامەوە پەیامی كوردیان گەیاندە هەموو خاوەن بڕیارانی جیهان و ئەمەش كاریگەری زۆری هەبوو لەسەر هەوڵەكانی وڵاتانی رۆژئاوا بۆ هێوركردنەوەی بارودۆخەكە.
❊ پێتوایە بۆچی ئەورووپا بێدەنگ بوون بۆ ماوەیەك و دواتر پێشوازیان لە سەرۆكوەزیرانی كوردستان كرد؟
-وەك لەوەوپێش ئاماژەم پێكرد لە سیاسەتدا بەرژەوەندی گرنگە، بە ڕای من هۆكاری بیدەنگبوونی ئەورووپا بۆ 2 هۆ دەگەڕێتەوە، یەكەم لە25 ی ئەیلوول كە ریفراندۆم ئەنجامدار رۆژێك دوای ئەمە هەرێمی كەتەلۆنیای ئیسپانیاش ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی ئەنجامدا كە ئیسپانیا دژی بوو، یەكێكە لە ئەندامی یەكێتیی ئەوروپا دەبێ یەكێتییەكە پاڵپشتی بكات، نەدەكرا لە یەك كاتداپشتیی كوردستان بگرن و دژی كەتەلۆنیا بوەستن لە ڕووی مۆڕاڵەوە ناكرێ، ئەگەر جیابوونەوەی كەتەلۆنیا سەری بگرتایە، ئەوە دەبوو بە رێگاخۆشكەرێك بۆ ئەو چەند هەرێمەی كە وڵاتانی یەكێتییە ئارەزووی جیابوونەوە دەكەن، بەمەش یەكیەتی ئەورووپا لاواز دەبێت ، لە لایەكی تریشەوە كە بینیان نەتەوە یەكگرتووەكان و ئەمەریكا دژی ڕیفراندۆم وەستان ئەوروپاش نەیویست شەڕیكی دۆڕاو بكات، هەرچەندە كە هاوسۆزیش بن لەگەل كورد، پاش هێوربوونەوەی بارودۆخەكە لە كەتەلۆنیا و هەوڵەكانی فەڕەنسا لەگەڵ ئەمەریكا بۆ پاڵپشتیی كوردستان و سیاسەتی حەكیمانەی سەرۆك بارزانی كە بەرپرسیاریەتی ڕیفراندۆمی بە تەنها خستە ئەستۆی خۆی و گەلی پێ رزگاركرد، ئەوروپا و ئەمەریكاش بەهانەیان نەما و لێهاتوویی سەرۆكی حكوومەتیش بەرێز نێچیرڤان بارزانی لە هێوركردنەوەی دۆخەكە رۆڵی گرنگی هەبوو.
❊ بەگشتی ئەڵمانیا چۆن دەڕواننە پرسی كورد و ئایندەی گەلی كوردستان؟
-ئەڵمانیا گەلێكی ئازادیخواز و دیموكراتخوازن و ڕێز لە مافەكانی مرۆڤ دەگرن، كە باسی گەلێكی بێ دەوڵەتی وەك كورد دەكەیت، هیوادەخوازن كە دەوڵەتیان هەبێت و خەڵكی ئەڵمانیا زۆر بە پەرۆشن بۆمان و بەداخن لە ناتەبایی نێوماڵی كوردیش، لە ڕۆژنامە بەناوبانگەكانی وەك زود دویچەتسایتونگ ورانكفورتتە ئەلگماینە بە چەندەها وتاری ستایشی پێشمەرگەیان بڵاو دەكردەوە و گلەییان لە جیهان دەكرد لەبەر پشتبەردانی كورد لە كاتێكدا كورد هاوپەیمانێكی بەهێزی ئەوانە لە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆردا.
❊ كەی دەتوانین ئەو سەرمایەی كە بە رەوەندی كورد ناودەبرێ بەكاری بهێنین بۆ كوردستانێكی بەهێز؟
-لە ئەمڕۆوە دەتوانین وەك رەوەندی كوردی رۆڵمان هەبێت بۆ كوردستانێكی بەهێز، لەیادمان نەچێت كورد لە ساڵانی دوای1975 لە تاراوگە دەژین و ئێستاش نەوەی دووەم و بگرە سێیەمین هاووڵاتی ئەو وڵاتانەن و پێگەی كۆمەڵایەتی باشیان هەیە و ژمارەیەكی زۆر لە سیاسەتمەدار و ئەندام پەرلەمانمان هەیە كە بە رەچەڵەك كوردن، جگە لە ژمارەیەكی زۆری ئەكادیمی كە بە جیهاندا بڵاوبوونەتەوە، ئەمە سەرمایەیەكی گەورەی پەرش و بڵاوە و پێویستە پەیوەندیان پێوە بكەین و كۆیان بكەینەوە بەشێوەیەكی سیستماتیك كار لەسەر لۆبییەكی كوردی بەهێز لە ئێستادا و پاشەڕۆژدا بكەین.
