11ی ئادار؛ کاتێک بەغدا ناچار بوو دان بە مافەکانی کورد بنێت

لوقمان عوسمان گه ڵاڵی
مێژووی نەتەوەکان پڕە لە وێستگەی جیاواز، بەڵام بۆ گەلی کوردستان، 11 ی ئازاری 1970 تەنها ڕێککەوتننامەیەک نەبوو، بەڵکوو درزبردنی دیوارە ئەستوورەکانی ئینکاری و سەلماندنی بوونی نەتەوەیی بوو لەژێر هەورە ڕەشی تۆپ و تەیارەکانی ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی عێراقدا. لەم یادەدا، کاتێک سەیری لاپەڕەکانی ڕابردوو دەکەین، دەبینین چۆن شۆڕشی مەزنی ئەیلوول بە ڕابەرایەتیی (مستەفا بارزانی) توانی مەنتیقی (ئاگر و ئاسن) تێکبشکێنێت و بەغدا ناچار بکات لەسەر مێزی گفتوگۆ چۆک دابنێت.
بەرهەمی 14 ساڵ خۆڕاگری؛ لە سەنگەرەوە بۆ سەلماندنی ماف
شۆڕشی ئەیلوول، کە وەکوو درێژترین و گشتگیرترین شۆڕشی چەکداریی کورد دەناسرێت، لە تەمەنی 14 ساڵەی خۆیدا تەختی چوار ڕژێمی عێراقی هەژاند. لە عەبدولکەریم قاسمەوە تا دەگاتە ئەحمەد حەسەن بەکر، هەمووان ویستیان بە زەبری هێز دەنگی ئازادیخوازیی کورد کپ بکەن، بەڵام ئیرادەی پۆڵایینی پێشمەرگە و لێهاتوویی سەرکردایەتیی بارزانی، هاوکێشەکەی گۆڕی. 11ی ئازار بەرھەمی ئەو هەموو قوربانییە بوو ، دەرەنجامی ئەو باوەڕە بوو کە ماف نادرێت، بەڵکوو دەسەندرێت.
دیوە ستراتیژییەکەی ڕێککەوتننامەکە:
ئەم ڕێککەوتنە کە لە 15 بڕگەی جەوهەری پێکهاتبوو، تەنها مەرەکەبی سەر کاغەز نەبوو، بەڵکوو (بەڵگەنامەی لەدایکبوونەوەی سیاسی) کورد بوو لە عێراقدا. بۆ یەکەمجار لە مێژووی دەوڵەتی عێراقدا، بە فەرمی دان بە مافی ئۆتۆنۆمی (حوکمی زاتی) بۆ کوردستاندا نرا.
خاڵە جەوهەرییەکانی وەکوو:
– خوێندن بە زمانی کوردی و ناساندنی وەکوو زمانێکی فەرمی.
– گەڕانەوەی ئاوارەکان بۆ سەر زێدی باووباپیرانیان.
– بەشداریی کورد لە یاسادانان و جێبەجێکردندا.
ئەمانە و چەندین خاڵی دیکە گرنگ؛ هەموویان بناغەیەکی پتەویان بۆ ناسنامەی نەتەوەیی کورد لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی داڕشت.
وەرچەرخانێکی مێژوویی لە خەباتدا:
ئەم ڕێککەوتننامەیە تەنها دەستکەوتێکی سیاسیی کاتی نەبوو، بەڵکوو هەڵگری وانەی ستراتیژی و گرنگ بوو بۆ هەموو قۆناغەکانی دواتری خەباتی ڕزگاریخوازی کوردستان. ئەوە دەرفەتێکی زێڕین بوو کە گەلی کوردستان بتوانێت کار لەسەر خۆبەڕێوەبردن، بەهێزکردنی زمان، پاراستنی کولتوور و دابینکردنی سەقامگیری بکات. لە سایەی ئەم دەستکەوتەدا، هەستی کوردبوون و ئومێد بە سەرکەوتن گەیشتە لووتکە و بۆ یەکەمجار دوای ساڵانێکی درێژ لە بۆردومان و ئاوارەیی، ئاشتییەکی ڕاستەقینە باڵی بەسەر گوند و شارەکانی کوردستاندا کێشا.
میراتێک کە هەرگیز نامرێت:
هەرچەندە ڕژێمی بەعس دوای خۆڕێکخستنەوە پەیمانەکەی شکاند و زمانی (ئاگر و ئاسن)ی هەڵبژاردەوە، بەڵام 11ی ئازار وەک (بناغەیەک) بۆ فیدراڵیزم و قەوارەی ئێستای هەرێمی کوردستان مایەوە. ئەم ڕووداوە سەلماندی کە ئیرادەی گەلێک کە لەسەر بنەمای ماف و دادپەروەری بێت، بە پیلانگێڕی ناوچەیی و شکاندنی پەیماننامەکان لەناو ناچێت. 11ی ئازار نەک هەر گەورەترین ڕووداوی سەدەی بیستەمی کورد بوو، بەڵکوو بوو بە سەلمێنەری ئەو ڕاستییەی کە هیچ ئاشتییەک لە عێراقدا بەبێ دابینکردنی مافەکانی گەلی کوردستان سەرناگرێت.