خوێندنه‌وه‌ی: حه‌مه ئه‌حمه‌د جاف
منیش ده‌ڵێم: به‌ڵێ ژیان جوانتر ده‌بوو ، كه تۆ لێره‌بایت! جه‌مال غه‌مبار، شاعیری به ئه‌زموون و جواننووسی كورد له‌و تازه دیوانه شیعرییه‌یدا كه زنجیره كتێبی پڕۆژه‌ی چاپی كتێبی (مێخه‌ك)ه، وه‌ك بارانێكی سه‌رهه‌ڵگرتوو له وه‌رزی گه‌ڕانه‌وه‌ی ژه‌نه‌ڕاڵدا ده‌چێته سه‌ر پشتی به‌له‌مه‌كه‌ی ( سامی هادی ) كه پڕیه‌تی له شیعری موهاجیر كه له غیابی به‌یانی باشێكدا ، پێمانده‌ڵێت: تامی نییه ژیان ! وردو خاش و هه‌پڕوونه دڵ ! چونكه له درزی ده‌رگای ته‌نیاییمه‌وه، چاوم له منداڵیی خۆمه ، جه‌مال .. غه‌مبار مه‌به ، تۆ گه‌ر بڕیاره شیعر بیت.. ژیان جوانتر ده‌بوو ، تۆ لێره بایت!!
باوکم وتی:
وازلەم ڕۆمانسیەتە بهێنە!
پەرداخی تەمەن
بخەرە بەرئەوبارانەی
وەک فرمێسکی من دەبارێ !
ئەم دڵناسکیەی تۆ
بەکەڵکی ژیان وسیاسەت نایەت!
ئاخر شەرحی تۆ لەکوێ و
شەڕەکورسی کورد لەکوێ؟!
وتم باوە گیان!
چۆن بەوهەرایەت زانی؟
وتی کوڕم:
بەوەدا زانیم دونیا
خەریکە بەدەستی پیاو خراپان
وێران دەبێ
چونکە شیعرلەوێ نییە!
– ئەم شیعرە ئیستاتیكایه‌كی هونه‌ری جوانبینی زۆر خۆش و قووڵە.
ده‌توانین بڵێین: گفتوگۆیەکی ڕاشكاوانه‌ی ڕاستەوخۆلە نێوان باوک و کوڕدا پێشکەش به تۆی خوێنه‌ر دەکات، کە جیاوازی له نێوان کێشە ڕۆمانسیه‌كان وڕەوای سیاسی دیاریده‌كات .
ـ له کێشەی نێوان شیعری (حەز و ئازادی) و ڕەوای سیاسی: باوک روو له تۆی كور ده‌كات و دەڵێت “واز لە ڕۆمانسیەت بهێنە!” و “ئەم دڵناسکیەی تۆ بەکەڵکی ژیان و سیاسەت نایەت”. ئەمە نیشانەی ئەوەیه کە لە کۆمەڵگەیەکی ئاڵۆزو سه‌ختدا حەز وشیعر وەک شتێکی بێکەڵک یان ناڕەوا سەیر دەکرێت.
– پێشهاتەی تەمەن و باران: وێنەی “پەرداخی تەمەن بخەرە بەر ئەو بارانەی وەک فرمێسکی من دەبارێ” زۆر بەهێزە. باران لێرەدا ڕەنگە نیشانەی کێشە و ناخۆشییەکانی ژیان بێت، و پەرداخی تەمەنیش بەرگریکردن بێت لە کاریگەری ئەو کێشانەی كه رووبه‌ڕووی كۆمه‌ڵگاكه‌مان بۆته‌وه ..
– پرسیاری کۆتایی باوک: “ئاخر شەرحی تۆ لەکوێ و شەڕەکورسی مرۆڤه‌كان لەکوێ؟!” نیشانەی ئەوەیه کە بەرپرسیاریەتییەکی گەورە هەیە لەبەردەم کۆمەڵگە و نەتەوە، و حەز و شیعر لەو بارودۆخه هه‌موارو ناهه‌مواره‌دا كه مرۆڤ تێیكه‌وتووه .
– وەڵامی کوڕ: کوڕ ڕەنگدانەوەی باوکی ڕەتدەکاتەوە. ئەو بڕوای وایە کە “دونیا خەریکە بەدەستی پیاو خراپان وێران دەبێ چونکە شیعر لەوێ نییە”. ئەمە گرنگترین خاڵی شیعرە: کە نەبوونی شیعر و حەز و مرۆڤایەتیە نیشانەی وێرانی و هەڵکەوتنی کۆمەڵگەیە.
هاوكات جوانیی شیعرەکە له‌وه‌دایه كه زۆر به ڕه‌وانی باس لە ناکۆکی نێوان جیهانی ناخ (حەز، شیعرو ڕۆمانسیه‌ت) و جیهانی دەرەوە (سیاسەت، شەڕ، کێشە کۆمەڵایەتییەکان) دەکات. لە کۆتاییدا، بیرۆکەی “جیهان پێویستی بە شیعر هەیە بۆ ڕزگاربوون” پێشکەشدەکات.
شاعیر له‌و دێڕه شیعره‌ی كۆتاییدا كه ده‌ڵێـت:
– چونکە شیعر لەوێ نییە!
ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە غیابی شیعر و مرۆڤایەتی وەک هۆکارێک بۆ وێرانی و تیاچوونی جیهان دەبینرێت.
ئه‌م شیعرە جوانەی جەمال غەمبار زۆر خوێنەر له قوڵایی واتاو ناخی مانا و به‌ها ویژدانییه‌كانی هه ژانی شیعردا جێدەهێڵێت.
– جه‌مال غه‌مبار له شیعرێكی دیدا به ناونیشانی ( ژیان جوانتر ده‌بوو .. تۆ لێره بایت ! ) ده‌ڵێـت :
به‌لای گوندێكدا تێپه‌ڕیم
ژنێك له‌به‌ر په‌نجه‌ره‌یه‌ك
گۆرانی ده‌گووت :
منداڵێك له كه‌ناری گۆمێكدا
چاوه‌ڕێی كیسه‌ڵێكی ده‌كرد
له ئاوه‌كه بێته ده‌رێ
به‌یانی زوو بوو
كه‌به‌لای ئه‌و گونده‌دا تێپه‌ڕیم
حه‌زم ده‌كرد تۆش له‌وێ بیت :
پێت بڵێم :
زۆر موشتاقی تۆم !
بڵێم:
یاخوا نه‌مریت!
سوپاس وام لێده‌كه‌یت
ژیان وه‌ك ساده‌یی ئاو ببینم !!
شاعیر له‌م شیعره‌یدا …له بینین و سه‌ره‌نجه شیعرییه‌كانیدا جوان ده‌بیستێ كه تیایدا ئاماژه بە وێنەیەکی ڕاستەقینە و ژیانی کۆن و ڕابردووی لادێ دەکات: گوندو ژنێک لە پەنجەرە گۆرانی دەگووت، منداڵێک چاوەڕێی کێسەڵەکە دەکات. ئەم وێنانە زۆرناوازه‌و زیندوون.
كه تیایدا گۆڕانێك به‌سه‌ر جێگۆڕكێ و گۆڕان دادێت كه گۆڕانێكی نه‌وعی لە جیھانی دەرەوە بۆ جیھانی ناوەوەی شاعیر ڕوودەدات. بینینی ئەم دیمەنە سادە وەها لە شاعیر دەچێت کە “بەختەوەری” و “سادەیی” نیشانبدات.
ـ هه‌ڵبه‌ت له‌و شیعرهدا پەیوەندێکی عیرفانی ئاشكرا دیاره: ئەو کەسەی قسەی لەگەڵ دەکرێت ( تۆ) یان هاوڕێیه‌ك ، یان شاعیرخودی خۆی بێت. ئەم پەیوەندیه رۆحیه زۆر نزیک و ئینتیمايە.
ـ نیشاندانی عەشق و سوپاسیش ،حه‌زو ئاره‌زووی شاعیره‌كه خۆیه‌تی ، كه‌وا پیشانده‌دات ئەو کەسە لەوێ بێت تا پێی بڵێت چەندە موشتاقیەتی وه‌ك ده‌ڵێ: (زۆر موشتاقی تۆم) و سوپاسی بکات. وتەی “یاخوا نه‌مریت!” ، کە نیشاندەری قووڵایی پەنجەکانی ژیان و ناڕەحه‌تییەکانی شاعیرە، و ئەوەندە خۆشەویستی ئەو کەسە دەردەخات کە دەیەوێت بۆ هەمیشە بمێنێتەوە.
شاعیر له كۆتاییدا ده‌ڵێت: سوپاس وایلێكردم (ژیان وه‌ك ساده‌یی ئاو ببینم) کلیلێکی ئەم هەستە دەدات. شاعیر سوپاس دەکات، چونکە ئەو کەسە یارمەتی دەدات تا ژیان بە سادەیی و ڕوونیی ئاو ببینێت، نەک بە لیخنی و ئالۆزی ببینێت چونكه. ئاو نیشانەی پاکیی و ڕووناکی و ژیانە.
هه‌ڵبه‌تا جەمال غەمبار لەم شیعرەدا، لە ڕێگەی بینینی دیمەنێکی سادەی ڕۆژانە لە گوندێکدا، باسی قووڵایی پەنجەکانی دڵی خۆی دەکات و سوپاسی ئەو کەسە (یان هێزێکی مەعنوی) دەکات کە یارمەتی دەدات زیندوویی و سادەیی ژیان ببینێت. شیعرەکە تێکەڵەیەکە لە ڕەنگە ڕاستەقینەکانی ژیان و هەستێکی ناسکی عیرفانی.
– جه‌مال له درزی ته‌نیایی و غوربه‌ت و دووروڵاتیه‌وه ، نیگای چاوی خستۆته سه‌ر منداڵیی خۆی و له‌و شیعرهدا پێمانده‌ڵێت :
به‌نیازم
نامه‌یه‌ك بۆ منداڵیی خۆم بنووسم
تێیدا پێی بڵێم :
ئه‌م ڕۆژانه ژیان ناچێته ڕێوه
لێدانی دڵم
وه‌ك جاران نییه!
گیتاره‌كه‌م دوو ته‌لی پچڕاون
پێناچێ
به‌كه‌ڵكی نووسینی شیعر بێت !
**
له نامه‌كه‌دا
به منداڵیی خۆم ده‌ڵێم :
به نیازم بێمه‌وه
ده‌ترسم
به‌هۆی هیچو پووچیی
ژیانه‌وه نه‌توانم بتبینم !
ده‌ترسم باوه‌ش
وه‌ك جاران
گه‌رم و گوڕ نه‌بێ !
له نامه‌كه‌دا بۆی ده‌نووسم :
هه‌موو رۆژێ ده‌تبینم
له‌سه‌ر قه‌دی دره‌ختێكی ( مه‌ڵكه‌ندی)
ره‌سمی دڵێك ده‌كێشیت
تیرێكی تێهه‌ڵچه‌قیوه!
له‌و فه‌ریكه ته‌مه‌نه‌ی خۆت
ده‌ته‌وێ
لاسایی عاشقان بكه‌یته‌وه !
چه‌نێ گه‌وره‌یت
ئه‌ی منداڵییم!!
شاعیر له‌م شیعرهدا وه‌سفێكی زۆر ناسک وجوان و هەستبزوێن بۆ ئەو پەستانە دەروونییە ده‌كات سه‌باره‌ت به‌و گۆڕانکارییانەی کە شاعیر له تەمەنی هه‌زه‌كاریی و پێگه‌یشتنیدا هەستی پێده‌کات، به بەراوورد له‌گه‌ڵ تەمەنی منداڵیی .
ـ جه‌مال له نامە نووسین بۆ منداڵیی خۆی: ئەم کردارە خۆی نیشانەیەکی بەهێزی هۆشیاری و تێڕامانە. شاعیر دەیەوێت پەیوەندییەکی ناواخنی رۆحی له ناخی خۆیدا بخوڵقێنێ کە بە زمانێکی پڕ هەستی منداڵیی دەستی پێکردووە. نامەکەش ڕەنگدانەوەیەکی ڕاستەوخۆی ئەو جیاوازیەیە لە نێوان سادەیی و پەککەوتوویی تەمەنی منداڵیی و ئالۆزی و ناڕەحەتی تەمەنی هه‌رزه‌یی وپێگەیشتودا.
شاعیر كه ده‌ڵێت: ژیان ناچێتە ڕێوە: هەستی ناڕەحەتیی و کێشە لە ڕێکخستنی ژیاندا. لێدانی دڵی جیاواز: ناتوانێت هەستەکانی وەک پێشوو ڕەفتار بکات یان هەستی پێ بکات. هه‌روه‌ها گیتارە شکاوەکە: هونەر و دەربڕین (وەک گیتار) چەندین “ته‌لی پچڕاوی” هەیە و چیتر کاریگەریی خۆی ناگرێتەوە. شاعیر ترسێکی قووڵ هێرشی بۆ دێنێ: ترس لەوەی نەتوانێت ئەو پەروەرییە و سادەییەی تەمەنی منداڵیی ببینێتەوە یان هەستی پێ بکات.
بینین و دانیشتن لەسەر قه‌دی درەختێکی( گه‌ڕه‌كی مه‌ڵكه‌ندی) ئه‌و گه‌ڕه‌‌كه‌ی خۆی كه منداڵیی تێدا به‌سه‌ربردووه: نیشانەی سەربەخۆیی، خەیاڵ و نزیکبوونەوە لە سروشت.
– ڕه‌سمی دڵێک بە تیرێکی تێهەڵچه‌قیوو: ئەمە نیشانەیەکی بەهێزە لە ناڕەحەتی دڵداوێژی و ئازارێکی عاشقانە. منداڵەکە بەشێوەیەکی سادە و بێ ئەوەی بێزار بێت، ئەم ئازارە هەستپێدەکات.
– لاساییكردنه‌وه‌ی عاشقانه: نیشانەیەکی جوانی بێپەروا بوون و ئامادەبوون بۆ ئەزموونکردنی هەموو هەستێک، تەنانەت ئەوانەشیان کە ئازارهێنەرن.
