خه‌بات: نەبەز عەزیز روستایی:- ئەو گۆڕانكارییانەی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕوودەدەن لەگەڵ خێرایی ڕووداوە سیاسییەكانی ناوچەكەدا، ئاماژە بە سەرهەڵدانی ئەو تایبەتمەندییانە دەكەن كە تەوەرێكی نوێ پێكدەهێنن و توركیا و قەتەر و سوریای نوێ دەگرێتەوە، بەو هیوایەی شانشینی عەرەبستانی سعودیە لەگەڵ قورسایی جوگرافی و ئیسلامی و ئابووری خۆیدا بگونجێت.لەم بابەتەدا تیشك دەخرێتە سەر ئەم تەوەرانەی دەتوانن كۆڵەگەیەكی ستراتیژی پێك بهێنن بۆ هاوسەنگكردنەوەی تەوەرەكانی تر كە ئێران و شیعە نزیكەكانی سەركردایەتی دەكەن ، هەروەها تەوەری تەوەرێكی دیكە كە ئیسرائیل و وڵاتانی ناوچەكە دەگرێتەوە.
دیدێكی ستراتیژی
بەهۆی ماندووبوون و شەكەتبوونی ڕووسیا لە شەڕی ئۆكراینا، زیادبوونی ئارەزووی مۆسكۆ بۆ بەهێزكردنی هاوكاری لەگەڵ توركیا و شەڕی بازرگانی نێوان ئەمەریكا و چین لەپەرەسندن دایە، وادیارە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە لێواری رێكخستنەوەیەكی بەرفراوان دایە.سوریا كە زیاتر لە دە ساڵە بە دەست شەڕی ناوخۆیی وێرانكارییەوە دەناڵێنێت، ڕووبەڕووی دەرفەتێكی مێژوویی دەبێتەوە بۆ ئاوەدانكردنەوە و تێكەڵبوونەوە لە سیستەمی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتیدا.بەڵام سەركەوتنی ئەم پڕۆژە گەورەیە پێویستی بە دیدێكی ستراتیژی هەیە كە حساباتی سیاسی تەسك تێ بپەڕێنێت.پێویستە سەركردایەتی نوێی سوریا جەخت لەسەر دادپەروەری گواستنەوە بكاتەوە كە بناغەی هەر گواستنەوەیەكی دیموكراتی سەركەوتووە. ئەمەش پێویستی بە لێپرسینەوە لە تاوانبارانی كوشتن و ئەشكەنجەدانی سورییەكان و گەیشتن بە ئاشتەوایی نەتەوەیی هەیە كە پێكەوەژیانی كۆمەڵایەتی بۆ وڵاتێكی پڕ شەڕ و وێران بگەڕێنێتەوە.
گەشەسەندن وەك مۆدێلێك بۆ ژیانەوە
ئاوەدانكردنەوە تەنها پرۆژەیەكی ئابووری نییە، بەڵكو پڕۆژەیەكی گەشەپێدانی گشتگیرە كە كۆمەڵگای سوریا لەسەر بنەمایەكی بەردەوام بنیات دەنێتەوە. سوریا دەتوانێت ئیلهام لە مۆدێلی سەركەوتووی وەك ڤێتنام وەربگرێت كە لە وێرانكاری جەنگەوە بووە یەكێك لە خێراترین گەشەسەندنی ئابووری جیهان.
كۆڵەگەكانی پلانی گەشەپێدان:
1- بنیاتنانەوەی كەرتەكانی بەرهەمهێنان:
كشتوكاڵ:
وەبەرهێنان لە كەرتی كشتوكاڵ بۆ گەڕاندنەوەی پێگەی سوریا وەك یەكێك لە سەبەتەكانی خۆراك لە ناوچەكە و پاڵپشتیكردنی جووتیارە بچووكەكان بۆ هاندانی بەرهەمی ناوخۆیی.
پیشەسازی:
دەستپێكردنەوەی كارگە وەستاوەكان، هاندانی پیشەسازی بچووك و مامناوەند كە بڕبڕەی پشتی ئابووری ناوخۆن، هەروەها ڕێگە بۆ وەبەرهێنانی بیانی دەكات.
2- ژێرخان و ژینگە:
بنیاتنانەوەی ژێرخانی ئابووری، بە تیشك خستنە سەر ئەو شارانەی كە زۆرترین وێرانكارییان بەركەوتووە.
پەرەپێدانی پلانی گەشەپێدانی بەردەوام لەوانە وزەی پاك و پڕۆژەكانی ئاوی خواردنەوە.
3- پەروەردە و داهێنان:
بنیاتنانی سیستەمێكی پەروەردەیی گرنگ بە داهێنان و داهێنانی تەكنەلۆژیا، بۆ دروستكردنی نەوەیەكی نوێ كە توانای بەڕێوەبردنی پرۆسەی گەشەپێدانی هەبێت. برەودان بە ئازادی ڕادەربڕین و دەستەبەركردنی مافەكانی مرۆڤ وەك كۆڵەگەیەكی سەرەكی سەقامگیریی سیاسی و كۆمەڵایەتی.
4- بەهێزكردنی هاوكاریی ناوچەیی:
توركیا و قەتەر دەتوانن پاڵپشتی دارایی و تەكنیكی بۆ ئاوەدانكردنەوە دابین بكەن. هەروەها سعودیە دەتوانێت هاوبەشێكی سەرەكی بێت، نەك تەنها بۆ پاڵنەری مرۆیی، بەڵكو بۆ بەهێزكردنی نفوزی ناوچەكەش.
5- ڕۆڵی كەرتی تایبەت:
هاندانی كەرتی تایبەتی ناوخۆیی و هەرێمیی بۆ وەبەرهێنان لە ئاوەدانكردنەوەدا، لەڕێگەی هاندانی ئابووری و یاسادانانی نەرم كە ئاسانكاری بۆ ژینگەی بازرگانی بكات.
6- گەشتیاری و پەرەپێدانی كەلتووری:
پاڵپشتیكردنی كەرتی گەشتیاری وەك بەشێك لە ئابووری، بە گرنگیدان بە نۆژەنكردنەوەی شوێنەوارە مێژوویی و كەلەپوورییەكان بۆ ڕاكێشانی گەشتیاران و بەرزكردنەوەی داهاتی نەتەوەیی.
گرنگیی هاوپەیمانی بۆ سوریای نوێ
هاوئاهەنگی لەگەڵ بنیاتنانی سوریایەكی نوێ هەڵبژاردنێكی ستراتیژییە كە خزمەت بە سەقامگیری و گەشەسەندن لە ناوچەكەدا دەكات. پاڵپشتیكردنی ئەم پڕۆژەیە مانای ئەوەیە:
– كەمكردنەوەی شەپۆلەكانی كۆچبەری نایاسایی كە بارگرانی دەخاتە ئەستۆی وڵاتانی دراوسێ و ئەوروپا.
– لەناوبردنی ڕێكخراوە توندڕەوەكان و گرووپە تیرۆریستییەكان.
– برەودان بە سەقامگیریی ناوچەیی لە ڕێگەی دروستكردنی مۆدێلێكی سیاسی دیموكراتی كە ڕەنگدانەوەی خواستەكانی گەلان بێت.
دەستكەوتی شاراوە بۆ تەوەرە نوێكان
بەشداری وڵاتانی تەوەری نوێ لەم پڕۆژە گەشەسەندنەدا دەتوانێ چەندین دەستكەوت بەدەست بهێنێت:
بەهێزكردنی ڕۆڵی ناوچەیی:
توركیا و قەتەر و سعودیە بۆ سەركردایەتیكردنی پڕۆژە گەورەكانی گەشەپێدان دەگەڕێننەوە.
بەهێزكردنی ئاسایشی بەكۆمەڵ:
چارەسەركردنی ئاستەنگەكانی ئاسایشی وەك تیرۆر و كاریگەری ئێران لە ناوچەكە.
– قازانجی ئابووری:
لە ڕێگەی پڕۆژەكانی ئاوەدانكردنەوە و ژێرخانی ئابووری كە دەرگا بۆ وەبەرهێنان دەكاتەوە.
ڕووبەڕووبوونەوەی تەوەرەكانی دژە شۆڕش
سەرەڕای ئەم دیدگایە بەرزخوازانە، ئەم پڕۆژەیە ڕووبەڕووی تەحەدایەكی ڕاستەقینە دەبێتەوە لە تەوەرەكانی دژە شۆڕشەوە كە لەلایەن ئەو ڕژێمانەوە بەڕێوە دەبرێت كە گواستنەوەی دیموكراسی وەك هەڕەشەیەكی وجودی بۆ سەر بەرژەوەندییەكان و مانەوەی خۆیان دەبینن. سەركردایەتی نوێی سوریا دەبێت وانەكانی ڕابردوو فێر بێت، بۆ دووركەوتنەوە لە چارەنووسی خراپی نەریت، دەبێت سوریای نوێ ڕێبازێكی ستراتیژی بگرێتە بەر كە جەخت لەسەر یەكێتی نیشتمانی و دەستكەوتی ئابووری دەستبەجێ و ڕێگەگرتن لە هەر دەستێوەردانێكی دەرەكی بكات كە هەوڵی لەباربردنی پرۆسەی گواستنەوە و گەشەسەندنی دیموكراتی بدات.
تێڕوانینێك بۆ داهاتوو
تەوەرە نوێیەكە تەنیا بلۆكی سیاسی و سەربازی نییە بەڵكو دەرفەتێكە بۆ داڕشتنەوەی ئایندەی ناوچەكە لەسەر بنەمای هاوكاری و گەشەپێدان سەركەوتنی ئەم تەوەرە مانای بنیاتنانی مۆدێلێكی گەشەسەندن دەگەیەنێت كە سوریا لەو قەیرانە دەربهێنێت و هاوسەنگی بۆ ناوچەكە بگەڕێنێتەوە:پشتیوانیكردن لە دادپەروەری، ئازادی و گەشەپێدان تەنها ئەركێكی ئەخلاقی نییە، بەڵكو وەبەرهێنانێكی ستراتیژی درێژخایەنە. سوریای نوێ دەبێت سیمبولی هیوا و سەقامگیری و داهێنان بێت لە ناوچەیەكدا كە ماوەیەكی زۆرە بەدەست شەڕەوە دەناڵێنێت.تەحەدایەكە ئێستا ئەوەیە: ئایا تەوەرە نوێكان دەتوانن ئەم ساتە مێژووییە بقۆزنەوە؟
