هەڤپەیڤین: شڤان توڤی:- چاند و هونەرا جڤاكێ مە كوردان یێ رٍەسەن و پاقژ و پێگیرە ب داب و نەریتێن باب و باپیران، كو دەستپێكەك بوویە ژ بوو پێشڤەچوونا ئاستێ ڕەوشەنبیری و كومەڵایەتی و سیاسییا كومەڵگەهێ مەكوردان سەرباری ئەوێ ئاستەنگ و ڕێگری و زوڵم و تەپەسەری و كومەڵكوژییا دوژمن و داگیركەرا كو بسەرێ مە كوردا ئینای. بەلێ مللەتێمە وەكو میللەتەكێ زندی و چالاك و نیشتیمان پەروەر، هەمی قوربانیێن داین ژبوو پاراستنا بوون و ناسنامە و چاند و كەلتوورێ خو. یافەرە بێژین كو چاند و فەرهەنگ و هونەرێ مە كوردا، وەكی چاند و فەرهەنگێ هەر میللەتەكێ جیهانێ ژ باب و باپیران بوومە مایە و ژ گۆندان دەستپێكرییە بەرەڤ پێٍشڤەچوونێ، ئەڤجا ژبوو دیاركرنا هەوڵ و كوششێن لایەنێن بەرپرس و تایبەتمەن ب پاراستنا فەرهەنگ و چاندا كوردی، مە وەك ڕۆژناما خەبات خۆ گەهاندە ئەنستیتیوتا كەلەپوورێ كوردی ل پارێزگەها دهوكێ و خاتوین (بهار عەلی حاجی) ڕێڤەبەرا ئەنستیتیوتا كەلەپووری ل دهۆكێ ب دلەكێ بەرفرەهـ و دێمەكێ ب گرنژین، پێشوازییا مەكر و د هەڤپەیڤینەكا تایبەتدا بو ڕوژناما خەبات لدور كار و چالاكیێن ئەنستیتیوتا كەلەپوورێ كوردی ل پارێزگەها دهوكێ، خاتوین بهار عەلی حاجی بڤی ڕەنگی خارێ بەحسێ هەوڵ و كار و چالاكیین ئەنستیتیوتا كەلەپوورێ كوردی ل پارێزگەها دهوكێ كر پێخەمەتی پاراستن و پێشئێخستنا كەلەپورێ مەكوردا.
*دەسپێك ئەنستیتیۆتا كەلەپوورێ كوردی كەنگی بوویە و ئامانجا وێ چییە؟
خاتوین (بهار عەلی حاجی) ڕێڤەبەرا ئەنستیتیوتێ گوت: ئەنستیتیوتا كەلەپوورێ كوردی وەك دەزگەهەكێ نەحكوومی، و ل ژێر سیبەرا ئازادییێ و حكوومەتا هەرێما كوردستانێ و ب مەرەما پێكئینانا ئەرشیفەكێ نەتەویی یێ كەلتوورێ زارێ گەلێ كورد، ل سالا (2003) ل پارێزگەها سلێمانییێ ڕیكخراوا (ئەنستیتیۆتا كەلەپوورێ كوردی) هاتە دامەزراندن. ئارمانجا گرنگ و سەرەكییا ڤی دەزگەهی، كۆمكرنە، پاراستنە، و گەشكرنا كەلتوورێ زارێ گەلێ كوردستانێیە، كەلتوورێ زاری، ئێكە ژ بناغێت مافێ مرۆڤی و ناسناما هەر دەڤەرەكێیە، كو مخابن بۆ هندەها سالا پیتە پێ نەدهاتە دان، پاشی ل سالا (2006) بنگەهێ بەهدینان هاتییە دامەزراندن ، ل باژێڕێ دهۆكێ ل گەل دەڤەرێت دییێت كوردستانێ، دەست دا كارێ خۆ بۆ ڤێ مەبەستێ. زمان و دیالۆكا كرمانجی ل باشووری و پارچێن دی ژ كوردستانێ ل سەنتەرێ دهۆكێ كۆم دكەتن وەك ئەرشیف و گەشكرنا كارێ پێدڤی.
*بەش و تایبەتمەندی و كار و چالاكیێن ئەنستیتویێ چنە و چوا دێ شێن خزمەتا مێڤان و خواندەڤان و ڤەكولەرا بكەن؟
پشكا گرنگا دەزگەهێ مە پەرتووكخانەیە، ل ئەڤێ پشكێ پتر ژ دەهـ هزار پەرتووكێن تایبەت د بوارێ فەرهەنگ و كەلتوورێ مللەتێ مە ب زمانێ كوردی و بیانی هەنە، كو دبنە ژێدەر بۆ ڤەكۆلین و بەرهەمئینان و گەشەپێدانا كەلتووری و فەرهەنگا نەتەوی.
*پشكا ئەرشیفێ كەلتووری چیە و چ بابەتان ئەرشیف دكەت؟
پشكا ئەرشیفێ.. سیستەمەكێ ڕێكوپێكە بۆ پاراستنا فەرهەنگا زارەكی، كو هەمی جورە كەلتوور تێدا هاتینە كۆمكرن (چیرۆك و ستران، كارێن دەستی، داب و نەریت…هتد)، ب دەنگ و ڕەنگ و نڤیسین، هاتینە پاراستن بۆ هەر گاڤەكا كو پێدڤی پێ هەبیت، ژ بۆ ڤەكۆلین و گەشەپێدانا فەرهەنگ و ڕەوشەنبیریا مللەتێ مە، كو مفا ژێ بهێتە وەرگرتن.
*ل پشكا ڤەكۆلین و چاپەمەنیان چەند بەرهەم هاتینە چاپكرن؟
بەرهەمێن مە پتری (275) پەرتووكان هاتینە چاپكرن و بەلاڤكرن. دیسا (80) ئەلبووم ژ بەرهەمێن دەنگان و ڕەنگان هاتینە تۆماركرن ب (CD) و (DVD)یان، ل جهەكێ تایبەت ب شێوازێ دیسكان هاتینە پاراستن، و ل ماركێت و دەزگەهێت ڕەوشەنبیری دهێنە بەلاڤكرن. هەروەسا ژمارەكا زۆر ژ پەرتووك و ئەلبوومان د ئامادەنە و ل بەر چاپێنە.
*تۆماركرنا دەنگی ل ستودیۆیێ چاوا دهێتە ئەنجامدان؟
ل ئەڤی بەشی چیرۆك بێژ و دەنگبێژێن فلكلۆری ب شێوەیێ دەنگ و ڕەنگ ئەو كەلتوورێ دناڤ سینگێ خۆدا پاراستی دهێنە تۆماركرن و وێنەكرن داكو هەر بمینیت زیندی بۆ بەرەبابێن بهێت ئەڤ چیرۆك و سترانە ب شێوازێ دیجیتال پاشی دەنگێ وان دهێتە ماستەرینگ كرن.
*كارێن گرنگێن ئەنستیتویێ چنە؟
ژ چالاكییێن گەلەك گرنگ یێن بنگەهی كارێ ڕێزلێنانێیە و زێندیكرنا بیرەوەرییا هونەرمەندێن ڕەسەن ڕێزلێنان ل ماندیبوونا ئەوان هۆنەرمەندان یێن خزمەتا فلكلۆر و هونەرێ كوردی كرین و پاراستین.
*كارێن گرنگێن مەیدانیێن ئەنستیتیوتێ چنە و چاوا و ل كیژ جهی دهێتە ئەنجامدان؟
ژ كارێن هەرە گرنگێن ئەنستیتویێ كارێ مەیدانییە ستافێ بەشێ دەنگ و ڕەنگ ڕادبیت ب ئەنجامدانا چاڤپێكەڤتنان ل گەل خەلكێ گۆندان كو بەشەكێ هەرە مەزن یێ كەلتوورێ مە ل گوندانە و ب ڕێكا پەیوەندییان ئەم كارێ مەیدانی دكەین ل (دهۆك و زاخۆ، ئامێدی، ئاكرێ، بەردەرەش و دەوروبەران….هتد) هەروەسا دناڤ كەمپێن ئاواراندا ژبۆ كۆمكرنا چیرۆك و سەرهاتی و ئەفسانە هەروەسا ستران و یاریێن زارۆكان پاشی دهێنە ئەرشیف كرن و دجیتال كرن. قوناغا دوویڤدا دهێنە تایپكرن و بۆ شارەزایێن زمانی دهێنە هنارتن پشتی تایپ كرنا وان بابەتان ب دووماهی دهێت و چەندین جاران دهێنە پێداچوونكرن تاكو بۆ پەرتووكێ د ئامادەبن. هەروەسا ژ ئەوان ڤیدیۆیان ئەم دیكۆمێنتاری و فلمان دروست دكەین ب ئەڤی شێوەی داب و نەریت و ژین و ژیار و كەلتوورێ مە دهێنە پاراستن.
*مەرەم ژ ڕێكخستنا پێشانەگەهێن پەرتووكان و سمینارێن كەلتووریێن دەزگەهی چییە؟
ڤەكرنا پێشانگەهێن تایبەت، بۆ بەرهەم و چاپكرییێن ئەنستیتیوتا كەلەپووری پەرتووك و یادگاری. ب مەرەما ئاشنابوونا نفشێ نووی ب كەلتوورێ مە چونكی ب بناغە و ناسناما مللەتان دهێتە نیاسین. هەروەسا ڕیكخستنا سمینارێن كەلتووری ل باژێڕ و باژێڕكان، سازدانا ڤیستەڤالان و كۆنسێرتێن كەلتووری مەرەم ژێ پیتەپێدان ب هونەر و مۆسیقە و ئاوازێن ڕەسەن و هونەرمەندێن كورد، دبیتە كارەكێ دی ژ بزاڤ و چالاكییێن دەزگەهێ مە.
*دووماهیك ئاخفتنا هەوە بۆ نڤێسەر و ڕوشەنبیرێن دهۆكێ چییە؟
تەخا ڕەوشەنبیر و نڤێسەران گرنگترین دینەمۆیێ ئاڤاكرنا مللەتی نە، د هەمی بوارێن ژیانێدا ئەڤجا كەلتوور ژی ئێك ژ وان بوارایە یا فەرە نڤێسەرێن مە پتر كار بكەن ل سەر كەلتوورێ كوردی و ئەنجامدانا ڤەكۆلینێن زانستی ل سەر چیرۆك و ستران و داب و نەریتێن كوردی، داكو پتر خەلك ئاشنایێ كەلەپوورێ مە ببیت. هەروەسا بابەت و كلتورێ مە بهێنە وەرگێران بۆ زمانێن بیانی داكو مللەتێن جیهانی ئاشنایی كەلتوور و مێژوویا مە بن، هەژی گوتنێیە كو بشێوەكێ گشتی كارو چالاكێن ئەنستیتیوتا كەلەپوورێ كوردی ل پارێزگەها دهوكێ هەمی دبنە پەرتووك و ئەلبۆمێن دەنگی و هەروەسا فلمێن دیكۆمێنتاری ل سەر ژین و ژیارا مللەتێ كورد و دكەڤیتە بەردەستێ مێڤان و خاندەڤا و لێكولەران.
