فازڵ میرانی
بۆ پێناسەکردنی هەردوو زاراوەکە بۆ ئەوەی وتارەکە ئامانجی خۆێ بپێکێت، توانا و ئامرازەکان و توانای کار و توانای بەکارهێنان و بەڕێوەبردن دەگەیه‌نێت، باڵادەستیش، ئامرازێکە بۆ هەمان ئەرک.
جگە لەوەش توانا تێگەیشتنێکی دەروونییە و هەوڵێکە بۆ بەدیهێنانی ئامانج و ئامرازەکان. کێ نکۆڵی لەوە دەکات، کە دۆخی ئاسایشی ناوخۆ جێگیر نییە؟ کێ نکۆڵی لەوە دەکات، کە ئەمە بێمانا نییە؟
ئەوە بە مەبەستە و پلانی بۆ دانراوە و جێبەجێ دەکرێت تا ئەو کاتەی هێزەکان هاوسەنگ نەبن، کە لە بنەڕەتدا هاوسەنگییان نییە.
هەروەک دەزانین کاری ئاسایش بە مانا زمانەوانییەکەی نەک لە چەمکە نەریتییەکەیدا دژایەتی ئەوە دەکات، کە ڕێگری لە تاوان بکرێت پێش ئەوەی ڕوو بدات، نەک بیانوو هێنانەوە دوای ئەوەی، کە ڕوودانی تاوانەکە.
هیچ هەرێمێک نییە لە ڕووی یاساییەوە بۆ هەرێمێک، کە لە (زەوی، خەڵک و یاسا) پێکدێت. ئەمە وا دەکات ڕووبەڕووی بەرەنگارییە تاوانکارییەکان و تاوانە ئاساییەکان یان تاوانە سیاسییە نێودەوڵەتی و ناوخۆییەکان ببێتەوە، کە بە پاڵنەری دەرەکی ئەنجام دەدرێت لەلایەن خودی هێزەکانەوە بۆ زاڵبوون بەسەر بەرهەڵستەکانیاندا یان بەرگریکردن بە شێوەیەکی ڕادیکاڵی ناوخۆیی.
هۆکارەکانی تاوان زۆرن، بەڵام خودی ئەنجامدانی تاوانەکە وەک ئاسایش وایە بە جیاوازی لە ئاڕاستەکردندا، تاوانەکە زیانێکە بۆ ئاسایش و پاراستنی کۆمەڵگا، یەکەمیان ئەوەیە، کە خۆت بەدوور بگریت لە پابەندبوون بە یاسا و ئاسایش بۆ جێبەجێکردنی یاسا لەسەر تاوانەکە پێویستی بە توانا هەیە دووەم جیاوازییەکە ئەوەیە، کە یاسا بە هەموو بارودۆخەکان تاوان توندتر دەکات. یەکێک لەو ئەرکانەی، کە لەژێر ڕێنمایی حزبیدا کارم لەسەر کردووە ئەوەیە، کە من خزمەتی وەزارەتی ناوخۆم کردووە لە سێیەم کابینەی حکوومەتی هەرێمی کوردستاندا.
لێرەدا پێداچوونەوە بەو ئاستەنگانە ناکەم، کە ڕووبەڕووی دوو تاوانی ئاسایی و سیاسی بووینەوە، بەڵام بە بڕیارێک، کە ئاگاداری جددییەتی بەرپرسیارێتی ئاسایش و ئامادەبوونی خەڵک بۆ هۆشیاری و هاوکاربوون، ئێمە بە تواناوە وەستاین بۆ پاراستنی ژیانی هاووڵاتییان و ڕێگریکردن لە دەستکاریکردنی ژیانیان تەنانەت لەلایەن ئەو هێزانەی، کە لەوانەیە لە دەرەوەی هێزی یاساوە هێرش بکەنە سەر خاک و خاڵە ئەمنییەکانی، ئێمە ئەو تۆڕانەی قاچاخچێتیمان چارەسەر کرد، کە بە شاراوەیی سیستەمی کاریان تێک دەدا و لەناوچوون، ئێمە لە ماوەیەکی درێژ و کاریگەردا مامەڵەمان لەگەڵ کولتووری چەکدا کرد و سنووردارمان کرد بە هەنگاوی بەردەوام لە سەرچاوە و هەڵگرتن و خاوەندارێتییەکەی و پێویستە ڕۆڵی یەکگرتووی هەموو دەزگا حکوومییەکانی دیکە و زۆرێک لە بزووتنەوە سیاسی و حزبییەکانی پەرلەمان بۆ پشتگیریکردنی بەدەستهێنانی سەقامگیریی ئەمنی لە توانا و کەمبوونەوەی توانای ئەمنی لەیاد نەکرێت، کە ئێستا لە ناوچەکانی عێراقدا دەبینرێت، جگە لە ئۆپەراسیۆنە نێودەوڵەتییەکانی بۆردومانکردن، ئەوەیە، کە ئەگەر چارەسەرێکت دەوێت، پێویستی بە دەسەڵاتی سەروەریی دەوڵەت هەیە، هەروەها بۆ دەسەڵاتە ناوخۆییەکانی ڕفاندن و کوشتن و زەرەر و بەرتیل دۆسییەکە زۆر گەورەیە و درێژەی هەیە بۆ پێداچوونەوە، واتە لە سەرووی هەموو شتێکەوە نەبوونی توانا و توانای هەڵمژینی ڕۆڵەکە تەنانەت سانسۆر و میدیاش لە چارەسەری بەرپرسیارێتی ئەوەدا نین، کە لە ماوەی دوو دەیەی ڕابردوودا ڕوو دەدات و دیمەنی دڕندەیی و گێڕانەوەی وردەکارییەکانی تاوانەکە بە شێوەیەک، کە نزیکتر بێت لە فێرکردنی تاکەکان بۆ سوودوەرگرتن لەو هەڵانەی، کە بووە هۆی کوشتنی تاوانبارێک یان گرووپێکی تاوانکاری.
ئەگەر بە نەزاهەت توخمەکانی کارمەندانی ئاسایش دیاری بکرێت و بەدواداچوونیان بۆ بکرێت، توانا و باڵادەستییان زیاتر دەبێت و متمانەی کۆمەڵگه بەدەست دێنن لە جیاتی دووبارەکردنەوەی هەواڵ و حوکمەکانی دەرهەق بە تاوانەکانی شەرەف بە مانا یاساییەکەی.
ئەگەر کۆمەڵگه لەسەر هەڵکەوتێک سەقامگیر بێت، خۆی بەرپرسیار دەبێت لە پاراستنی ژیانی خۆی نەک لایەنێکی جددی لە ڕێگریکردن لە تاوان، ئەوە دەبێتە هۆی پاڵنەری توندوتیژی و بێ متمانەیی بۆ خولانەوە و هاڕینی باڵەکان لە دەوڵەتدا، کە ئەو کاتە قەرەبووکردنەوەیان زەحمەتە.
* بەرپرسی دەستەی کارگێڕیی مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان.
