خەبات: هەندرێن شێرزاد:- لە گەرمەی شەڕی نێوان رووسیا و ئۆكراینا ، پێویست دەكات بیر لە سروشت و پێشكەوتنی بیروباوەڕی سەربازی سوپای رووسیا و چارەسەركردنی بابەتی ئاسایشی نیشتمانی و بەرپاكردنی شەڕ بكرێتەوە . بیروباوەڕی رووسی لەدوای جەنگی یەكەمی جیهان بونیاد نرا و پاش بڕینی چەند قۆناغێك پەرەی پێ درا ، تا گەیشتە سەردەمی ڤلادیمێر پوتن كە دواجار لە ساڵی 2014 سوپای رووسیای بەتەواوی تازە كردەوە وەك كاردانەوەیەك بەرامبەر هەوڵەكانی ئۆكراینا بۆ ئەندامبوون لە ناتۆ . بەرچاوترین بەشی نێو بیروباوەڕە تازەكەی سوپای رووسیا كە لەلایەن پوتنەوە داڕێژرا بریتیە لەوەی فراوانبوونی پەیمانی باكوری ئەتلەسی یەكێكە لە مەترسیە دەرەكیەكان بۆ سەر ئاسایشی وڵات ، هەروەها ئەو بیروباوەڕە تازەیە بە گومانەوە دەڕوانێتە توندوتۆڵكردنی توانا هێرشبەریەكانی ناتۆ لە نزیك سنوورەكانی رووسیا و بڵاوكردنەوەی سیستمی دژە مووشەك.

بیروباوەڕی سەربازی چیە ؟
بە شێوەیەكی گشتی بیروباوەڕی سەربازی بریتیە لە كۆمەڵێك چەمكی جیاواز كە لەلایەن دەوڵەتەوە بە فەرمی تەبەنا دەكرێن و ئەو رێوشوێنانە دەگرێتەوە كە لەپێناوی رووبەڕووبوونەوەی هەڕەشە پێشبینیكراوەكان و زامنكردنی ئاسایشی وڵات و رێگەگرتن لە بەرپابوونی شەڕ و ململانێی چەكداری دەگیرێنە بەر. لە بنەڕەتدا بیروباوەڕی سەربازی راگەیاندنێكە دەربارەی سیاسەتی دەوڵەت لە بواری بەرگریی.

بیروباوەڕی سەربازیی لە رووسیا
لە رووسیا بیروباوەڕی سەربازیی یەكێكە لە بەڵگەنامەكانی پلاندانانی ستراتیژیی بنەڕەتی و باس لە دوای هەڕەشەكانی سەر وڵات و ئامانج و سرووشتی شەڕی پێشبینیكراو و ئامادەكاریەكانی وڵات و سوپا بۆ ئەم جۆرە جەنگانە و شێوازەكانی ئەنجامدانی دەكات. لە سەردەمی دوای شۆڕشی بەلشەڤییەوە هەتا كاتی سەركردایەتیكردنی میخائل گۆرباچۆڤی دوایین سەركردەی یەكێتی سۆڤیەت پێناسەی بیروباوەڕی سەربازی سوپای رووسیا نەگۆڕاوە و وەك خۆی ماوەتەوە ، ئەو كاتەی چەمكە كردەییەكان سەر بە رەهەندی كۆمەڵایەتی و سیاسی بوون . هەر دوای دامەزرانی یەكێتی سۆڤیەت فەرهەنگی سەربازیی ئەو وڵاتە شەڕی وەك دیاردەیەكی كۆمەڵایەتی – سیاسی دەستنیشان كردووە و لەم كارەشدا پشتی بە ژمارەیەك لە چەمكەكانی نێو بیروباوەڕی ڤلادیمێر لینینی دامەزرێنەرەكەی بەستووە.

دوای هەشتاكانی سەدەی رابردوو بیروباوەڕی سەربازی رووسی ئاراستەیەكی كۆمەڵایەتی سیاسی گرتە بەر ، لەگەڵ ئەو وەرچەرخانەدا هەوڵی دا رۆڵی رووسیا لە جیهان و پێگەی هێزە چەكدارەكان لەناو سیستمی حكومی و هەڵوێستی ئەتۆمی دەوڵەت چارەسەر بكات. دوای داڕمانی سۆڤیەتیش بیروباوەڕی سەربازی رووسی گۆڕا لە رێگەی دەستنیشانكردنی سوپا وەك دەزگایەكی بەرگریی و خاوەن شەرعیەتی تەواو لە كێشە چەكداریە ناوخۆییەكان. لە سەردەمی گۆرباچۆڤ ئەو بیروباوەڕە چارەسەركردنی شكست و دەستەوەستانی وەزارەتی كاروباری ناوخۆی لە رووبەڕووبوونەوەی راپەڕینەكانی تبلیسی و جۆرجیا و باكۆ كرد بە ئامانج و بۆ دامركاندنەوەیان سوپا پەنای بردە بەر توندوتیژیی . بۆیە دەوڵەت ئەو كاتە هەوڵی دا شەرعیەت بە رۆڵی سوپا لەناو سنوورەكانی یەكێتی سۆڤیەت ببەخشێ . لە كاتێكدا سۆڤیەت بە شێوەیەكی سەرەكی سەرقاڵی بابەتە ئایدیۆلۆژیەكان بوو ، بیروباوەڕی سەربازی رووسیا لە دوای سۆڤیەت زیاتر بایەخی بە هەڕەشە ناوخۆییەكان دەدا ، بەتایبەتی پاش دەستوەردانی ناتۆ لە یوگسلافیا.

دوای جەنگی یەكەمی جیهان
لە بیست و سییەكانی سەدەی رابردوودا ژمارەیەك لە ئەفسەرە بەناوبانگەكانی سوپای سۆڤیەت شۆڕشێكیان لە بواری دیراسەكردن و جێبەجێكردنی كاروباری سەربازیدا بەرپا كرد ، ئەوان ژیانی سەربازیی خۆیان لە سوپای ئیمپراتۆری رووسی دەست پێ كردبوو و بیركردنەوەیان ئەوانی گەیاندە خولقاندنی دەرەنجامی تازەی پشبەستوو بە پێشكەوتنە تەكنۆلۆژی و پیشەسازیەكان لە یەك كاتدا ، ئەو ئەفسەرە رووسانە چەمكێكی نوێیان داڕشت بە هونەری كارپێكردن دەناسرێ و بووە مایەی پڕكردنەوەی بۆشایی نێوان ستراتیژیەت و تاكتیك. ئەگەرچیش ئەمە چەمكێكی تازە نەبوو بەڵام بە شێوەیەكی ئاشكراتر و روونتر دایانڕشت. دوای جەنگی یەكەمی جیهان ئەم ئەفسەرانە گەیشتنە قەناعەت كە ئەو شەڕكەرانەی لە جەنگدان ، چوونەتە ناو ململانێكە بەبێ ئەوەی لێی تێ بگەن یان لە توانایاندا بێ هیچ جۆرە هەڵسەنگاندنێك بۆ ئەو گۆڕانكاریانە بكەن كە روودەدەن ، لە ئەنجامدا وڵاتان بە شێواز و رێوشوێنی كۆنەوە چوونەتە نێو جەنگ . دەبوایە ئەو ئەفسەرە سۆڤیەتیانە بەدوای دۆزینەوەی رێگەچارەی گەنجاو بگەڕێن بۆ كێشەی سنوورداریی جموجۆڵ و توانای مانۆڕكردن لە گۆڕەپانەكانی شەڕ.

پاككردنەوەی سوپای سوور
كاتێك جۆزیف ستالین دەسەڵاتی گرتە دەست ، هەوڵی دا هەموو ئەو بەربەستانە نەهێڵی كە رووبەڕوی دەسەڵاتەكەی دەبوونەوە ، هاوكات بڕیاری دا سوپای سوور لە هەموو ئەوانە پاك بكاتەوە كە ئەم شۆڕشەیان لە بواری تیۆری سەربازیدا بەرپا كرد ، ئەمەش هاوكات بوو لەگەڵ بەرپابوونی جەنگی دووەمی جیهان كە مایەی هەڕەشە بوو بۆ سەر یەكێتی سۆڤیەت. ئەوەی مایەی سەرنجە ئەو شەڕەی ئەڵمانیای نازی لە هەموو ناوچەكانی ئەوروپا بەرپای كرد لە زۆر روەوە هاوشێوەی ئەو بیرۆكە سەربازیانە بوو كە لەلایەن ئەفسەرە سۆڤیەتیەكانەوە پەیڕەو دەكرا. كاتێكیش ئەڵمانیا هێرشی كردە سەر سۆڤیەت ، سوپای سوور لە توانایدا نەبوو بەر لە پێشكەوتنی بگرێ یان بە شێوەیەكی رێكخراو بەرگری لە خاكەكەی بكات ، بەڵام سەركردایەتی باڵای سۆڤیەت بەگوێروی ئەو زیانە گەورانەی بەر سوپای سوور كەوتبوون ، ژمارەیەك رێوشوێن و فەرمان و رێنمایی تازەی دەركرد . یەكێك لەوانە جێبەجێكردنی چەمكی كردەوەی قووڵ بوو كە بەهۆیەوە سوپای سوور توانی ژمارەیەك سەركەوتنی بەرچاو لە ستالینگراد و كۆرسك وەدەست بێنێ. ئەم سەركەوتنانە دەرەنجامی دووبارە خۆڕێكخستنەوە و خۆگونجاندن لەگەڵ هێزێكی هاوبەشی یەكەكانی زرێپۆش و تۆپخانە و تێكەڵكردنی یەكەكانی زەمینی بوو بۆ ئەوەی بتوانێ ببێتە خاوەنی گەورەترین توانای هێرشبردن و شەڕكردن لە چەندین بەرە و بەزاندنی هێڵەكانی بەرگری دوژمن . لەمەشدا سوپای سوور دەیویست سەرەتا هێڵەكانی بەرگریی تەكتیكی پێشەوەی دوژمن ببڕێ دواتر هێزی تازە بەكاربێنێ بۆ كۆنترۆلكردنی ناوچە ناوخۆییەكان تا ئەو كاتەی دەگەنە ئاستی ئابڵوقەدانی یەكە زرێپۆشیەكانی دوژمن.

چەمكی ئەتۆمی لە نێَو بیروباوەڕی سەربازیی رووسیادا
دوای جەنگی دووەمی جیهان و هێنانی چەكی ئەتۆمی بۆ نێو فەرهەنگی سوپاكان ، بووە مایەی گۆڕینی بۆچوونی كڵاوزفیتز كە دەیوت شەڕ سیاسەتە بەڵام بە شێوازی دیكە ، هەر ئەمە گۆڕانێكی گەورەی بەسەر بیروباوەڕی سەربازی سۆڤیەتیدا هێنا . مارشال ڤاسیلی سۆكۆلۆڤسكی ئەمەی زیاتر روون كردەوە كاتێك وتی : ململانێكان لە ئایندەدا زیاتر مۆركی ئەتۆمییان پێوە دیار دەبێ و ئەو چەكانە رۆڵی یەكلاكەرەوە دەگێڕن لە گۆڕەپاندا . لەو كاتەوە وا هاتە بەر چاو كە بیركردنەوەی سەربازیی سۆڤیەت چەكە ئەتۆمیەكان وەك ئەولەویەتێك دەبینێ و لە یادی كرد مانۆڕە كردەییەكان بوون وایان كرد لە جەنگی دووەمی جیهان بەسەر ئەڵمانیای نازی سەربكەوێ. لە راستیدا ئەم چەمكانە گرنگیان لەدەست دا چونكە چەكە ئەتۆمیەكان بوون بە رێگەی سەرەكی لەناوبردنی دوژمن. لەو كاتەوە سۆڤیەت هێزی مووشەكی ستراتیژیی بونیاد نا و هەوڵی كەمكردنەوەی ژمارەی سەربازانی دا.

ئەگەر ئاشتی بخوازی ، خۆت بۆ شەڕ ئامادە بكە
دوای ئەوەی لەساڵی 2012 كرا بە سەرۆكی ئەركانی گشتی سوپای رووسیا ، ژمارەیەكی زۆر لە شارەزایانی رۆژئاوایی رایانگەیاند كە ژەنەرال ڤالیری جیراسیمۆڤ باوكی شەڕی رووسی تێكەڵە ، كە بە بیروباوەڕی جیراسیمۆڤ ناسراوە و تیایدا ئاماژە بە بەكارهێنانی هێزە نیزامی و نانیزامیەكان كراوە ، جگە لە پشتبەستن بە هۆكارە دەروونی و ئابووری و دیبلۆماسیەكان و چەمكی تەقلیدی كردەوەی قووڵ كە هەموو بنەما دیبلۆماسی و سەربازی و كۆمەڵایەتیەكان بەیەكەوە گرێ دەدات.لە كاتێكدا بیروباوەڕی سەربازیی رووسیا لە ساڵی 2014 هاوشێوەی گفتوگۆكانی رۆژئاوا بوو سەربارەت بە وەرچەرخانی شەڕ ، لەو كاتەدا جیراسیمۆڤ دەریخست كە دوور نیە هەندێك لە بیرۆكەكانی سەردەمی سۆڤیەت بخاتە بواری جێبەجێكردن ، لە نێویاندا چەكی ئەتۆمی و پەرەدان بە مووشەكی وا كە خێراییان لە خێرایی دەنگ زیاتر بێ ، هەروەها هێشتنەوەی هێزی یەدەگ.

بیروباوەڕی سەربازیی نوێی رووسیا
لە قۆناغی ئێستادا كە هاوكاتە لەگەڵ بەردەوامبوونی شەڕ لەگەڵ سوپای ئۆكراینا ، بیروباروەِی سەربازیی رووسیا زیاتر جەخت لە دوو شت دەكاتەوە كە مایەی هەڕەشەن بۆ سەر رووسیا ، ئەوانیش هەڕەشەی ناوخۆیی و دەرەكین. هەروەها شێوازی غەیرە ئەتۆمیشی گێڕایەوە كە پشت بە هێشتنەوەی هێزی سەربازی دەستوەشێن و ئامادە دەبەستێ . بە مەرجێك ئەم هێزانە بە چەكی تەقلیدی و پێشكەوتوو چەكدار بكرێن . ئەم هێزانە دەبێ لە حالەتی ئامادەباشیدا بمێننەوە ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئەگەر رووسیا یان هاوپەیمانەكانی رووبەڕووی دوژمنكاری ببنەوە یان دەوڵەت دووچاری هەڕەشەی لەناوچوون ببێتەوە، ئەو كاتە بۆی هەیە پەنا بباتە بەر بەكارهێنانی چەكی ئەتۆمی. لە كاتی ئاشتی و نەبوونی شەڕیشدا یەكێك لە ئەركە سەرەكیەكانی هێزە چەكدارەكانی رووسیا بریتی دەبێ لە پاراستنی بەرژەوەندیە نیشتمانیەكان لە جەمسەری باكور كە ناوچەیەكی ستراتیژییە و بڕێكی زۆر نەوت و غازی تیادایە و لە بارەیەوە كێشە لەگەڵ ئەمەریكا و كەنەدا و نەرویژ و دانیمارك هەیە.

سوپای رووسیا بە ژمارە
– بودجەی ساڵانەی سوپا 154 ملیار دۆلارە.
– خاوەنی زیاتر لە ملیۆنێك و 350 هەزار سەربازە ، 850 هەزار سەرباز سەر بە هێزە گشتیەكانن و 250 هەزاری دیكەش یەدەگن ، ئەمە وێڕای 250 هەزار كەسی دیكە كە سەر بە هێزە نیمچە سەربازیەكانن.
– خاوەنی 4173 فرۆكەی شەڕكەرە ، 739 یان فرۆكەی هێرشبەرن .
– خاوەنی 1542 هێلیكۆپتەری سەربازیە ، 538 یان هێلیكۆپتەری هێرشبەرن.
– خاوەنی 12420 تانك و زیاتر لە 20 هەزار زرێپۆشە.
– خاوەنی زیاتر لە 6574 تۆپی ئۆتۆماتیكی و 7571 تۆپی مەیدان و 3991 راجیمەی مووشەكهاوێژە.
– خاوەنی 605 پارچەی دەریاییە ” یەك كەشتی فرۆكەهەڵگر ” و 70 كەشتی ژێر دەریایی و 72 كەشتی سەربازیی دیكەیە.
– خاوەنی 3391 سیستمی مووشەكی جۆراوجۆرە .
– خاوەنی 6370 چەكی ئەتۆمییە.