شاژنه‌ ئێلیزابێثی دووه‌م میراتێکی به‌خشنده‌یی، پایه‌به‌رزی و فیداكاری له‌دوای خۆی ده‌هێڵێت

321

ئەحمەد مەحمود مصطفی ئەفەندی

شاژنه‌ ئێلیزابێثی دووه‌م، ئه‌لێكساندرا ئێلیزابێث له ١٩۲٦ له‌ دایكبووه‌، ئه‌و شاژنی سه‌روه‌ری شانشینی یه‌كگرتوو و زیاتر له‌ ۱٥ وڵاتی تری هاوبه‌ش بوو، به‌ ئێرله‌ندای باكووریشه‌وه‌، ئه‌و له‌ مێژووی به‌ریتانیادا درێژترین ماوه‌ی پاشاییه‌تی هه‌بووه‌، وه‌ دووه‌م درێژترین ماوه‌ی پاشای درێژخایه‌ن له‌ مێژووی جیهاندا، له‌ دوای پاشای فه‌ڕه‌نسی لویسی چوارده‌یه‌م. شاژنه‌ ئێلیزابێث له‌ ٨ی ئه‌یلولی ٢٠٢٢ له‌ ته‌مه‌نی ٩٦ ساڵیدا كۆچی دوایی كرد.

ئه‌و له‌گه‌ڵ شازاده‌ فلیپ ژیانی هاوسه‌رگیریان پێكهێنابوو تا كاتی مردنی له‌ نیسانی ٢٠٢١. هاوسه‌رگیریه‌ ٧٣ ساڵه‌كه‌ چوار منداڵی به‌رهه‌مهێنا، ئه‌وانیش شازاده‌ چارلش(کە ئێستا بووە شا چارلسی سێیه‌م)، شازاده‌ ئه‌ندرێو، شازاده‌ ئێدوارد، وه‌ ئانێ، شازاده‌ی شاهانه‌. وه‌ك ژنێكی لاو، شازاده‌ ئێلیزابێث له‌ خزمه‌تگوزاری ناوچه‌ی یاریده‌ده‌ری به‌ریتانیا خزمه‌تیكردووه‌‌.

ئه‌و وه‌كو هێمای به‌ریتانیا ده‌بینرا، وه‌ به‌شێوازێكی به‌ربڵاو ناوبانگی ده‌ركرد وه‌ به‌ ژیری، یه‌كگرتوویی و شكۆمه‌ندیه‌كه‌ی ناسێنرا.

شاژنه‌ ئێلیزابێث گەورەترین منداڵی پاشای جۆرج شەشەم بوو، وه‌ له‌ ساڵی ١٩٣٦ بوو به‌ پاشای به‌ریتانیا، ئه‌مه‌ش دوای ئه‌وه‌ی كه‌ شازه‌دا ئێدواردی هه‌شته‌م وازی له‌ ته‌ختی پاشایه‌تی هێنا.

له‌ماوه‌ی ساڵانی كۆتایی پاشا جۆرجی شه‌شه‌م، نه‌خۆش کەوت به‌و نه‌خۆشیانه‌ی كه‌ په‌یوه‌ندیان به‌ جگه‌ره‌كێشانه‌وه‌ هه‌یه‌. ئێلیزابێث چه‌ندین ئه‌ركه‌ پاشایه‌كانی ئه‌وی گرته‌ ده‌ست، له‌گه‌ڵ هاوسه‌ره‌كه‌ی، یه‌كێك له‌وانه‌ش سه‌ردانێک بۆ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئەمریکا. پاشا له‌ كانونی دووه‌می ١٩٥٢ به‌هۆی تاجی خوێن مه‌یینه‌وه‌ كۆچی دوایی كرد.

ئێلیزابێث له‌ ٢ی حوزه‌یرانی ١٩٥٣ له‌ وێستمینسته‌ر ئابی به‌فه‌رمی تاجی شاژنی بۆ دانرا.

ده‌سه‌ڵاتداریه‌كه‌ی وەک پاشایەتییەکی دەستووری چاودێری چەندین چاکسازی سیاسی و پێشکەوتنەکانی بەریتانیای کردووە، وەک کۆتایی داگیركاریه‌تی بەریتانی، کۆنترۆڵکردنی ئەفریقا، ڕاپەڕینەکان لە ئیرلەندای باکوور، جەنگی سارد و کشانەوەی به‌ریتانیا لە یەکێتی ئەوروپا. شاژنەکە ٤٢ جار گەشتی کردووە به‌ جیهاندا، لە ماوەی 96 ساڵیدا سەردانی ١٢٠ وڵاتی كردووه‌. میوانداری و سه‌ردانی چەندین سەرکردەی دەوڵەت و سەرکردە ئاینییەکانی هەموو جیهان کرد، کە پێنج قه‌شه‌كانی ڤاتیکان له‌وانه‌ بوون. ئەو ئاهەنگی یادی جوبلی تاجی شاژنی لە ساڵی ٢٠٢٢ گێڕا. جیا له‌ ئەرکی خۆی، شاژنه‌ ئێلیزابێث به‌وه‌ ناسراو بوو کە بایەخێکی کارای بە کاروباری حکومەتی بەریتانیا ئه‌دات و بە بەردەوامی لەگەڵ سەرۆک وەزیرانی ئەو وڵاتە كۆده‌بێته‌وه‌.

ئه‌م ڕۆژانه‌ خه‌مناكترین ڕۆژه‌كانی به‌رتانیان، چونكه‌ ئه‌و ده‌سه‌ڵاتێكی ساده‌و ناوازه‌ی هه‌بوو بۆ دڵخۆشكردنی خه‌ڵك. هه‌ر بۆیه‌ش هه‌موو كه‌سێك خۆشی ده‌وێت، بۆیە هەموو خه‌ڵك غەمگینە بۆ ئێلیزابێثی دووەم درێژترین خزمەت و لە زۆر ڕووەوە باشترین پاشا لە مێژووی بەریتانیادا. کەسایەتیەکی بەناوبانگ و بەڕێز لە سەرتاسەری جیهاندا، کە کاریگەری لە ژیانی ملیۆنان کەس کردووە.
لە دەست دانی ئەو به‌ قوڵی هه‌ستی پێده‌كرێت له‌ شانشینی بەریتانیا و هه‌موو جیهاندا.

 ۱٠/٠۹/۲٠۲۲ ئینگلتەرا – بەریتانیا