گۆرباچۆڤی خیانەتكار لە رووسیا و قارەمان لە رۆژئاوا.. چیرۆكی دوایین سەرۆكی یەكێتی سۆڤیەت

14

خەبات: هەندرێن شێرزاد:- ئێوارەی رۆژی 30 ئابی 2022 لە نەخۆشخانەی مۆسكۆ میخائیل گۆرباچۆڤی دوایین سەرۆكی سۆڤیەت لە تەمەنی 91 ساڵیدا كۆچی دوایی كرد، لەوانەیە هەواڵی كۆچی دوایی ئەو كەسایەتیە بۆ زۆر كەس لە سەرتاسەری جیهان ئەوەندە گرنگ نەبێ ، بەڵكو دوور نیە جاری یەكەم بێ ئەو ناوە ببیستن ، بەڵام ئەو لە هەشتاكانی سەدەی رابردوودا یەكێك بوو لە بەهێزترین پیاوانی سیاسەت لەسەر ئاستی جیهان. ئەوەی لێرەدا مایەی سەرسوڕمان و تێبینیە ، گرۆباچۆڤ هەمیشە لەلایەن رووسەكانەوە بە خیانەتكار و لەلایەن رۆژئاوا بە قارەمان وەسف كراوە ، لێرەوە دەكرێ بپرسین:

راستی ئەو مەسەلەیە لەكوێیە؟
ئایا ئەو هەوڵی هەڵوەشاندنەوەی سۆڤیەتی دا؟
بەر لەوەی وەڵامی ئەو پرسیارە بدەینەوە ، پێویستە ئاماژە بە چەند راستیەك بكەین كە ئەمانەن:
– لە ساڵی 1922 ەوە یەكێتی سۆڤیەت ، یان یەكێتی كۆمارەكانی سۆڤیەتی سۆسیالیستی بریتی بوو لە دەوڵەتێكی بەرفراوان و زل كە هەموو ناوچەی ئۆراسیای دەگرتەوە و 15 كۆماری خاوەن ئۆتۆنۆمی دەگرتە خۆی و مۆسكۆ پایتەختەكەی بوو.
– رووسیا دڵ و عەقڵ و ماسولكەی ئەو دەوڵەتە بوو ، لەگەڵ ئەویشدا وڵاتانی رووسیای سپی و ئۆكراینا و كازاخستان و ئۆزبەكستان و وڵاتانی دیكەی دراوسێ هەبوون تا دەگاتە مەجەر و چیكۆسلۆڤاكیا و بەر لەوان وڵاتانی بەلتیقیش.
– لە قۆناغی دوای جەنگی دووەمی جیهان هەتا ساڵی 1991 ، هەموو جیهان لە سایەی یەكێتی سۆڤیەت ” بلۆكی رۆژهەڵات ” و ئەمەریكا و هاوپەیمانانی لە ئەوروپای رۆژئاوا ” بلۆكی رۆژئاوا” دەژیا . هەروەها لە بەرامبەر پەیمانی ناتۆی رۆژئاواییدا پەیمانی وارسۆی سەربازیی رۆژهەڵات هەبوو.
– ترسی ئەتۆمی ناونیشانی ئەو قۆناغە بوو كە بە ناوی شەڕی ساردیش دەناسرا و سەبارەت بە چەكە ئەتۆمیەكان سۆڤیەت خاوەنی دەستی باڵا بوو و هەموو جیهان كەوتبووە ناو نەخشەی ململانێی نێوان هەردووك بلۆكەكە.
– لە ساڵی 1970 وە گۆرباچۆڤ پایەی بەرزی لە یەكێتی سۆڤیەت وەرگرت ، تا ساڵی 1985 كە بووە ئەمینداری گشتی حزبی شیوعی سۆڤیەت و حاكمی یەكەمی وڵات.
– ئەو كاتە تەمەنی گۆرباچۆڤ 54 ساڵ بوو و بچووكترین كەس بوو ئەو پایە وەربگرێ و بەوە ناسرا كە كۆمەڵێك بڕیاری دەركرد كە ئەوكاتە بە شۆڕشگێڕی ناو دەبران ، لەنێویاندا بونیادنانی پەیوەندیی راستەوخۆ لەگەڵ رۆناڵد رێگنی سەرۆكی ئەوكاتەی ئەمەریكا و مارگرێت تاتچەری سەرۆكوەزیرانی ئەوكاتەی بەریتانیا.
– لەسەر ئاستی ناوخۆ ، گۆرباچۆڤ چەند سیاسەتێكی چاكسازیی پیادە كرد وەك گلاسنۆست ” ئازادی رادەربڕین ” و بیرسترۆیكا ” چاكسازیی ” . بەڵام ئەو كاتە ئازادیی رادەربڕین لە سۆڤیەت چەكێكی دووسەرە بوو .
– دوای چەندین ساڵ لە كۆنترۆلكردنی كاروباری گشتی و تایبەتی دەوڵەت لەلایەن سەرۆكەوە ، سیاسەتی دەرگای كراوەی گۆرباچۆڤ بووە هۆی بەرپابوونی ناڕەزایی توند لە سەرتاسەری ئەو وڵاتە فراوانەدا .
– ئەو كاتە ئەگەرچی سەرهەڵدانی ناڕەزایی لە كۆمارەكانی سۆڤیەت شتێكی تازە نەبوو ، بەڵام جاری یەكەم بوو سەرۆكی سۆڤیەت سوپای سووری بەكار نەهێنا بۆ دامركاندنەوەی ئەو رووداوانە.
– هاوكات لەگەڵ ئەو ناڕەزاییانە ، خواستی سەربەخۆیی و جیابوونەوەش لە سۆڤیەت گەشەی كرد ، ئەمەش لە ماوەی تەنیا سێ ساڵ روویدا و بوو بە واقیع .
– سەبارەت بە هەڵوەشانەوەی سۆڤیەت گۆرباچۆڤ دەڵێ: ئەوەی بەسەر سۆڤیەت هات ، بۆ من و بۆ هەموو سۆڤیەتیەكان رووداوێكی دراماتیكی بوو.
كەواتە چۆن سۆڤیەت هەڵوەشایەوە؟
رۆژی 21 ی كانونی یەكەمی 1991 ، هەواڵەكانی تەلەفزیۆنی رووسی بە راگەیاندنێكی وروژێنەر دەستیان پێكرد و تیایاندا هات : ئێوارە باش ،لێرە بەدواوە یەكێتی سۆڤیەت بوونی نیە . ئەو كاتە هێشتا گۆرباچۆڤ سەرۆكی یەكێتی سۆڤیەت بوو . چەند رۆژێك بەر لەو راگەیاندنە سەركردەكانی رووسیا و بیلارووسیا و ئۆكراینا بە مەبەستی گفتوگۆكردن دەربارەی هەڵوەشاندنەوەی سۆڤیەت و دامەزراندنی یەكێتی وڵاتانی سەربەخۆ كۆبوونەوەیەكیان ئەنجام دابوو، دواتر هەشت كۆماری سۆڤیەتی دیكە چوونە پاڵیان و پێكەوە بڕیاریان دا دژی خواستی گۆرباچۆڤ بوەستنەوە كە لە هەوڵ دابوو بۆ هێشتنەوەی هەموو كۆمارەكان لە یەك دەوڵەتدا. لەو بارەوە گۆرباچۆڤ لە میانی دیمانەیەكدا لەگەڵ بی بی سی دەڵێ: خیانەتێك لە پاڵ پشتی ئێمە و من روویدا ، ئەوان تەنیا بۆ گڕدانی جگەرەیەك ماڵێكی تەواویان دەسووتاند ، تەنیا لەپێناوی گەیشتن بەو دەسەڵاتەی نەیاندەتوانی بە شێوازی دیموكراسی پێی بگەن ، بۆیە تاوان و كودەتایان ئەنجام دا.دواتر رۆژی 25 ی كانونی یەكەمی 1991 دەستی لەكار كێشایەوە و بۆ دواجار ئاڵای سۆڤیەت لەسەر كرێملین هێنرایە خوار ، سەبارەت بە هۆكاری ئەو بڕیارەش گۆرباچۆڤ دەڵێ: وڵات بەرەو بەرپابوونی شەڕی ناوخۆ دەچوو و ویستم رێ لە رووداوی وا بگرم .بوونی جیاوازی و ناكۆكی لە وڵاتێكی پڕ لە چەكدا ، بە چەكی ئەتۆمیشەوە لەوانەبوو ببێتە هۆی كوشتنی خەڵكێكی زۆر و وێرانەیەكی گەورە بخولقێنێ ، لە توانامدا نەبوو لە پێناوی مانەوە لە دەسەڵاتدا رێگە بدەم ئەمە روو بدات ، دووركەوتنەوە لە دەسەڵات سەركەوتن بوو بۆ من.
ئایا تەنیا ئەو بەرپرسیارە؟
لە رابردوو و ئێستاشدا زۆر دەربارەی لایەنە نێگەتیڤەكانی ئەو سیاسەتانە وتراون و دەوترێن كە گۆرباچۆڤ پیادەی كردوون و بوونە هۆی هەڵوەشانەوەی سۆڤیەت ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئەو بەتەنیا بەرپرسیار نیە بەرامبەر هەموو ئەو كارەسات و كێشانەی رووبەڕووی وڵاتەكەی بوونەوە. وەك دیارە ئەو هەوڵی زۆری داوە بۆ دووركەوتنەوە لە هەڵەكانی رابردوو و چاككردنەوەی هەموو ئەوەی پێشتر وێران كرابوو ، بەڵكو هەموو هەوڵێكی دا لەپێناوی لەدایكبوونی پەیماننامەیەكی ئیتیحادی نوێ ، بەڵام پیلانی كۆمەڵێك لەو گەورە بەرپرسانەی خەریكی كۆنترۆلكردنی دەسەڵات بوون بووە رێگر بۆ ئەوەی رێككەوتنەكە رووناكی نەبینێ ، لە سەروویانەوە بۆریس یەلتسن لە رووسیا و لیۆنید كرافتشۆك لە ئۆكراینا و ڤیاتشیسلاڤ شوشكیڤیچ لە بیلارووسیا ، بەشی زۆری داڕمانی سۆڤیەتیش دەكەوێتە ئەستۆی ئەوان.
قارەمان لە چاوی رۆژئاوادا
لە ماوەی ساڵانی 1985 هەتا 1988 گرۆباچۆڤ لە زنجیرەیەك گفتوگۆ لەگەڵ رۆنالد ریگنی سەرۆكی ئەمەریكا بەشداری كرد و ساڵی 1987پێكەوە پەیماننامەی سنوورداركردنی چەكی ئەتۆمیان واژۆ كرد ، دوو ساڵ دواتر هەواڵی كشانەوەی هێزەكانی سۆڤیەتی لە ئەفغانستان راگەیاند و ساڵی 1990 بەهۆی یارمەتیدانی لە كۆتاییهێنان بە شەڕی سارد ، خەڵاتی نۆبڵی بۆ ئاشتی وەرگرت . جگە لەوە رۆڵێكی گرنگی بینی لە یەكگرتنەوەی هەردووك بەشەكەی ئەڵمانیا ، بۆیە لەو روانگەیەوە ئەو لە چاوی رۆژئاوادا وەك قارەمانێك وایە و دوای كۆچی دوایی گۆرباچۆڤ ، سەركردەكانی رۆژئاوا رێزێكی زۆر بەرامبەری دەردەبڕن لەوانە:
– ئۆرۆسۆلا ڤۆن دێر لاینی سەرۆكی كۆمسیۆنی ئەوروپا: ئەو رێگای لەبەردەمی ئەوروپایەكی ئازاد واڵا كرد .
– جۆ بایدنی سەرۆكی ئەمەریكا : ئەو باوەڕی بە گلاسنۆست و بیرۆسترۆیكا هەبوو ، نە وەك دوو دروشم ، بەڵكو وەك رێگای بەرەوپێشەوەچوونی دانیشتوانی سۆڤیەت ، دوای ساڵانێكی دوورودرێژ لە گۆشەگیری. گۆرباچۆڤ سەركردەیەكی كەموێنە بوو ، خاوەنی ئەو ئازایەتیە بوو كە لەپێناوی ئایندەیەكی جیاوازدا گیانی خۆی بخاتە مەترسی.
– بۆریس جۆنسۆنی سەرۆكوەزیرانی بەریتانیا : پابەندبوونی گۆرباچۆڤ بە كرانەوەی كۆمەڵگای سۆڤیەتی وەك نموونەیەك بۆ هەموومان دەمێنێتەوە.
خیانەتكار لەچاوی گەلەكەی خۆیدا
لە دیمانەیەكدا لەگەڵ بی بی سی لە ساڵی 2016، گۆرباچۆڤ وتی : قەناعەتم وایە میدیای رۆژئاوا بە ئێوەشەوە رێنمایی تایبەتتان پێیە بۆ شێواندنی پوتن ، بەڵام لە ئەنجامی ئەم كارەتاندا جەماوەری ئەو بە رێژەی 86% زیادی كردووە ، بەم نزیكانەش دەگاتە 120% . ئەم وتەیە دوو ساڵ دوای داگیركردنی نیمچەدوورگەی كرێمیا بوو لەلایەن رووسیا ، ئەمەش مانای وایە سەبارەت بە سیاسەتی دەرەوەی رووسیا گۆرباچۆڤ لایەنگری پوتن بوو ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا لە چاوی بەشێكی زۆری رووسەكان ، گۆرباچۆڤ وەك ئەو سەركردەیە دەمێنێتەوە كە بۆتە هۆی لەدەستدانی ئیمپراتۆریەتەكەیان ، هەروەها بەشێكی زۆریان رقیان لێیەتی بەرامبەر بەو ناڕەزاییانەی لە چاكسازیەكانی ئەو كەوتنەوە. بۆ نموونە ڤلادیمێر رۆگۆڤ ، ئەو كەسەی لەلایەن رووسیا وەك بەرپرسی ناوچە كۆنترۆلكراوەكانی ئۆكراینا دامەزرێنراوە دەڵێ: گۆرباچۆڤ ئەو سەركردەیە بوو كە بە ئەنقەست یەكێتی سۆڤیەتی لەناوبرد و وەك كەسێكی خیانەتكاریش وەسفی كرد.

پێناسە
– ناوی تەواوی میخائیل سێرگیڤیچ گۆرباچۆڤە.
– لە 2 ی ئاداری 1931 لە كرای ستافرۆپۆڵ لە خانەوادەیەكی رووسی – ئۆكراینی لەدایك بووە.
– ساڵی 1955 بۆتە خاوەنی بڕوانامەی بەكالۆریۆس لە یاسا لە زانكۆی مۆسكۆی حكومی.
– لە زانكۆ پەیوەندی بە ریزەكانی حزبی شیوعی سۆڤیەتەوە كردووە .
– ساڵی 1970 بۆتە سكرتێری یەكەمی حزب لە هەرێمی ستافرۆپۆڵ .
– ساڵی 1974 بۆتە سكرتێری ئەنجومەنی باڵای سۆڤیەت.
– ساڵی 1979 بۆتە ئەندامی مەكتەبی سیاسی حزبی شیوعی.
– لە ماوەی 3 ساڵدا پاش مردنی سەرۆك برێژنێڤ و دوای رێكخستنەوەی پلە و پایەكان ، ساڵی 1985 لەلایەن مەكتەبی سیاسی حزبی شیوعیەوە كاندید كرا بۆ وەرگرتنی پۆستی ئەمینداری گشتی ئەنجومەنی سۆڤیەت .
– لە ساڵانی 1988 تا 1991 سەرۆكی یەكێتی سۆڤیەت و لە ساڵانی 1985 هەتا 1991 سەرۆكی حزبی شیوعی سۆڤیەت بوو .
– گلاسنۆست و بیرۆسترۆیكا لە سیاسەتەكانی گۆرباچۆڤ بوون و بوونە مایەی كۆتاییهێنان بە شەڕی سارد.
– لە ماوەی كاركردنیدا كۆتایی بە رۆڵی دەستووری حزبی شیوعی هێنا لە رێكخستنی دەوڵەت.
– ساڵی 1989 میدالیای ئۆتۆهان بۆ ئاشتی وەرگرت.
– ساڵی 1990 خەڵاتی نۆبل بۆ ئاشتی وەرگرت .
– ساڵی 1992 خەڵاتی هارڤی وەرگرت .
– ساڵی 2008 لەگەڵ ئەلكسەندەر لیبیدێڤ رایانگەیاند كە بەنیازی دامەزراندنی پارتی دیموكراتی سەربەخۆی رووسین .
– ئێوارەی رۆژی 30 ئابی 2022 لە نەخۆشخانەی ناوەندی مۆسكۆ لە تەمەنی 91 ساڵیدا كۆچی دوایی كرد.