خەبات: عەلی بانیشاری:- لە سەنتەری پارێزگای دهۆك و قەزاكانی ئامێدی و ئاكرێ و شێخان، هەشت شوێنی شوێنەواری نۆژەندەكرێنەوە. بەڕێوەبەری شوێنەوار و كەلەپووری دهۆك دەڵێت: نۆژەنكردنەوەی شوێنە شوێنەوارییەكان لەلایەن كەسانی شارەزاوە ئەنجام دەدرێن و دەمانەوێت گرنگی زیاتر بە ناوچە شوێنەوارییەكان بدرێت. بەپێی ئامارێكی بەڕێوەبەرایەتی شوێنەوار و كەلەپووری دهۆك كە بە (خەبات) دراوە 1400 ناوچەی شوێنەواری لە سنووری پارێزگاكە تۆماركراون.

بێكەس بریفكانی، بەڕێوەبەری شوێنەوار و كەلەپووری دهۆك بە (خەبات)ـی راگەیاند: زیاتر لە مانگێكە نۆژەنكردنەوەی دەرگای بادینان دەستیپَكردووەو كارەكە بە باشی بەڕێوەدەچێت. گوتیشی: روون نییە نۆژەكردنەوەی دەرگاكە چەند كاتی دەوێت، چونكە هەندێك گرفت لە كاتی نۆژەنكردنەوەی شوێنی شوێنەواری دێنە پێشەوە رەنگە پێشبینی نەكرابن و پڕۆژەكە دوابخەن. باسی لەوەشكرد، پێش نۆژەنكردنەوەكە بۆ ماوەی دوو ساڵ بەڵگەنامەكان لەسەر دەرگای بادینان كۆكراونەتەوە و دیراسەی شوێنەكە كراوە.

روونیشیكردەوە، كونسوڵخانەی ئەمریكا لە هەولێر 500 هەزار دۆلاری بۆ نۆژەنكردنەوەی دەروازەكە تەرخانكردووە و كارەكە لەلایەن زانكۆی كۆلۆمبیا و رێكخراوی شوێنەواری كوردستان و بە سەرپەرشتی بەڕێوەبەرایەتی شوێنەوار و كەلەپووری دهۆك ئەنجام دەدرێت. ئاماژەی بەوەشدا، كەسانی شارەزا كار لە نۆژەنكردنەوەی دەرگای بادینان دەكەن. بێكەس بریفكانی دەشڵێت: دەمانەوێت گرنگی زیاتر بە ناوچە شوێنەوارییەكان بدرێت، دەرگای بادینان دەكەوێتە خۆرئاوای قەزای ئامێدی و لە 1935 وەكو شوێنەوارێكی مێژوویی ناسێنراوە. مێژووی دەروازەكە بە تەواوی روون نییە، بەڵام شوێنەوارناسان پێیانوایە بۆ دوو هەزار ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە. دەرگای بادینان لە ساڵانی 1981 و 1998 نۆژەنكراوەتەوە.

لەبارەی نۆژەنكردنەوەی قشڵەی ئاكرێ، بەڕێوەبەری شوێنەوار و كەلەپووری دهۆك گوتی: نۆژەنكردنەوەی قشڵەی ئاكرێ قۆناغێكی باشی بڕیووە و لەسەر داهاتی وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزار پڕۆژەكە ئەنجام دەدرێت و رێكخراوی GIZی ئەڵمانیش كرێكاری بۆ نۆژەنكردنەوەی قشڵەكە دابینكردووە. قشڵەی ئاكرێ كەوتووەتە سەنتەری شاری ئاكرێی كۆن و مێژووەكەی بۆ ساڵی 1870 زایینی سەردەمی حكومڕانی دەوڵەتی عوسمانی دەگەڕێتەوە. تێچووی پڕۆژەكە (166.128.700) دینارە. سەبارەت بە دیكۆمێنتكردنی خانووە كەلەپوورییەكانی قەزای ئاكرێ؟ بێكەس بریفكانی گوتی: پڕۆژەی بە دیكۆمێنتكردنی خانووە كەلەپوورییەكانی ئاكرێ كە لەلایەن رێكخراوی GIZی ئەڵمانی جێبەجێ دەكرێت دەستیپێكردووە و بۆ ماوەی 40 رۆژ بەردەوام دەبێت و 45 ئەندازیار و شوێنەوارناس و رووپێو و دەرچووی بەشی ئایتی كاری تێدا دەكەن.

هەر لە ئاكرێ كەنیسەی جولەكان نۆژەندەكرێتەوە و لەبارەیەوە بێكەس بریفكانی دەڵێت: كونسوڵخانەی ئەمریكا لە هەولێر بڕی 500 هەزار دۆلاری بۆ نۆژەنكردنەوەی كەنیسەی جولەكان لە ئاكرێ تەرخانكردووە و لە ئایندەیەكی نزیكدا رێكخراوی ARCHی ئەمریكی و رێكخراوی Game Artی چیكی بە سەرپەرشتی بەڕێوەبەرایەتی شوێنەوار و كەلەپووری دهۆك و بەڕێوەبەرایەتی شوێنەوار و كەلەپووری ئاكرێ دەست بە نۆژەنكردنەوەی كەنیسەكە دەكەن.
لەلایەكی ترەوە بەڕێوەبەرایەتی شوێنەوار و كەلەپووری دهۆك دەرخستەیەكی بە بڕی دوو ملیار و 800 ملیۆن دینار بۆ نۆژەنكردنەوەی قوتابخانەی قوبەهان لە قەزای ئامێدی ئامادەكردووە، بەڵام هێشتا پڕۆژەكە نەكەوتووەتە واری جێبەجێكردنەوە، چاوەڕێ دەكرێت لە ئایندەیەكی نزیكدا لەلایەن حكوومەتی هەرێمی كوردستان یاخود كونسوڵخانەی فەڕەنسا قوتابخانەكە نۆژەنبكرێتەوە. مێژووی دروستكردنی قوتابخانەی قوبەهان بۆ نیوەی یەكەمی سەدەی سێزدەهەمی زایین لە نێوان ساڵانی (1230-1250)ی زایین دەگەڕێتەوە.

بێكەس بریفكانی باسی لەوەشكرد، لە پارێزگای دهۆك رێكخراوی یونسكۆ لە ئایندەیەكی نزیكدا گەورەترین پڕۆژە ئەنجام دەدات كە ماوەی ساڵێكە پلانی بۆ داناوە ئەوەیش نۆژەنكردنەوەی ئەشكەوتی شوێنەواری چوارستین و گەیاندنی رێگاوبان بۆ سەر كێلیا شەدا كە شوێنەواری (دایخما)ی لێیە. ناوبراو ئاماژەی بەوەشدا، رێكخراوی یونسكۆ لە پلانیدایە شوێنەواری شندوخا لە سەنتەری شاری دهۆك پەرژین بكات و بەنداوی جەروانە لە شێخان و خانا لالش نۆژەنبكاتەوە.