خەبات: پەریهان عومەر:- كلتوری نەتەوەیەك كاتێك زیندوو دەمێنێتەوە كە دایكان و باوكان لە قالبی چیرۆك و لای لایە و جل و خواردن و …تد بیگوازنەوە بۆ نەوەی نوێ‌ و ئافرەتان لەو گواستنەوە و پێدانی بە جیلی نوێ‌ ڕۆڵێكی زۆر كارا دەبینن بەوەیكە بەشێكی زۆری پەروەردە لە ئەستۆی ئەوانە و بێشك دەتوانن ببنە باشترین پاریزەر و لایەنی گواستنەوە بە نەوەی داهاتوو. ئەوەی ئەمڕۆ دایكێك لە چوارچێوەی لای لایە، چیرۆك، پەند و ئاواز و خواردن و مەتەڵ دەیگوازێتەوە بۆ منداڵەكەی بێشك موزەخانەیەكی شاراوەیە كە كلیلەكەی ڕادەستی جیلی نوێ‌ دەكرێت، ئەی ئەگەر ئەم دایكە خۆی نامۆ بێت بەو بابەتانە دەتوانێت تا چەند زیان بە پاراستنی كلتوری نەتەوەیەك یگەیەنێت.

 گوڵزار حەمە فەرەج نووسەر و ڕۆژنامەنووس باسی لایەنی جل و بەرگی كلتوری دەكات و دەڵێ‌: بۆ پاراستنی كلتوری خۆم جلی ڕەسەنی خۆم دەپۆشم كلتوری گەلان وسیمبولی نیشتمان ڕەنگدانەوەی هاونیشتمانیەكانییەتی بەپێی هەڵسوكەوت و گوزارشتكردن لە دەوروبەر و چۆنیەتی پۆشینی جل و بەرگ میللەتی كوردیش بێبەری نییە لەو كلتورە جوانە و هەمیشە ئاوێتەی سروشت بووە و بە پێی ڕەنگ و جۆر و وەرزەكان و لەگەڵ بەرەوپێشچوون دورینی جل و بەرگیش بووە بە جێی سەرنجم لە داب و نەریتەكانی كوردەواری ورد و درشت، هەر لە دێرزەمانەوە بەرگی دانسقە و جوانترین و بە بەهاترینیان بەكارهێناوە لەهەموو ساتەكانی ژیانیان ئەگەر خۆش بوبێت یان ناخۆش بوبێت جل و بەرگیان سیمایەكی جوانی هەبووە كەلەناو كلتوری كوردیدا ڕەنگدانەوەیەكی جوانی هەبووە و هەیە وەك ئەسیری شاعیر دەڵێ :لاوی كوردی من لە بەركە شاڵی زاخۆ و ئامێدی گەر تۆ سەد چاتر لە ڕەنگی شاڵی كرمانت دەوێ . هەروەها تەكنەلۆژیا یەكێك لەو گۆڕانكارییە خێڕایانەی كە بەسەر كۆمەڵگەی هێنا لەهەموو بوار و ئایدیا و ئایدۆلۆژیا و چۆنییەتی ژیانكردن لەهەموو ڕوویەكەوە، بێگومان جل و بەرگیش بێبەری نەبووە لەم گۆڕانكارییانە و زۆر خێرا ئەم گۆڕانكارییانەی نیشانی كۆمەڵگەی كوردی دا لە پێناو پاڕاستنی كلتوری جل و بەرگی ڕەسەنمان ئەبێ جل و بەرگی كوردیمان بڕەو پێبدەین و گوێ لە دەنگی دەرونمان بگرین و ئەم دەنگە دەرونییە بخەینە پێش ئەو هێزە دەرەكیانەی كە كلتور و ڕەسەنایەتمان دەشوێنن و شوناسمان لێڵ دەكەن. لێرە بەدواوە چەمكی كلتور و ڕەسەنایەتی فەرامۆش نەكەین و نەریتی ڕۆشنبیری كوردی و ئەم پرسە شایەتحاڵێكی لەنێونەچوونی ڕەسەنایەتی و گرنگی هەر یەكێمان بێت بۆ بەرەو پێشچونی جل و بەرگی كوردی و مۆڕكی كوردایەتی خۆی ون نەكات كە چیڕۆك گەلێك و ئامڕازی سەڕەكی ناساندنی ئێمە بووە بە جیهان و وەك نەریتێكی بەردەوام چاوی لێبكەین شاعیران لە ڕەسەنایەتی جل و بەرگی كوردیان كەم نەكردۆتەوە و پیاندا هەڵداوە. بێشك ئێمەی ئافرەت هەم لە بەكارهێنان و پێداگری بۆ پۆشینی، هەم لەوەیكە منداڵانمان ڕابێنین لەسەر پۆشین و نەشێواندنی شێواز و جۆرەكانی جلی كوردی، دەتوانین ڕۆڵمان هەبێت لە پاراستن و گواستنەوە و زیندوو هێشتنەوەی ئەم كلتورە نەتەوەییە كە شوناس و پێناسەی گەلێك بە زمان و جلی دیاریدەكرێت.

گولناز جەمیل خۆشناو باسی لە كاڵبوونەوەی سەردانیكردنی یەكتر دەكات و دەڵێت: سەردانیكردن و شەوچەرەكانی كوردەواری پەرتووكێكی نەنوسراوی كوردییە، تەنانەت بە بێ‌ ویست دەگوازێتەوە نەوەی نوێ‌. لەو دانیشتنانە چیرۆك و بەسەرهات و گەلێك مەتەڵ و قسەی نەستەق لە لایەن بەتەمەنەكانەوە دەگوازرێتەوە بۆ نەوەیەكیتر و شێوازێكی كاریگەرە بۆ پاراستنی ئەو كلتورە. مەبەست لە كاڵبوونەوەی كلتور لەڕووی سەردانكردنی خزمایەتی بە بۆچوونی من دەگەڕێتەوە سەر سیلەی روحم كە بەداخەوە دانیشتنە خزمایەتییەكان شوێنیان داوە بە تۆڕە كۆمەلاِیەتییەكان و پەیوەندی ئەنتەرنێتی. دەبێت پێكەوە دەست لە نێودەستی یەك ئەوشتانە بن بڕبكرێت. دەبێت منداڵانمان ڕابێنین كە گوێ‌ لە داپیرە و باپیرەكانیان بگرن و سەرنج بخەنە هەر وشە و باسێك كە لەو دانیشتنانە دەكرێت نەك ئەوەی گەنج لە دانیشتنێكی خێزانی چاو بخاتە سەر شاشەی مۆبایل و هیچ سەرنج و تێبینییەكی نەبێت و بە دڵنیاییەوە ئێمەی ئافرەت دەتوانین ئەو دانیشتنانە زیندوو ڕابگرین و نەهێڵین لەنێو بچێت.

سروە عوسمان نووسەر و شاعیر لەسەر لایەنی گێرانەوەی حیكایەتی دایەگەورەكان دەدوێ‌ و باس لەوەدەكات كە: كولتور و داب و نەریتی هەر كۆمەڵگەیەك گرێدراوی كۆمەڵێك فاكتەرن، بە پێی قۆناغ گۆڕانكاریان بەسەردادێ. یەك لەوانە فاكتەرە ئابورییەكان كاریگەری لەسەر شێوەی پەیوەندییە كۆمەڵایەتیەكان و شێوازی داب و نەریت و كولتوری ئەم كۆمەڵگایە لەم قۆناغە جێگیر دەكا، دیارە گۆڕانی داب و نەریت كاری ڕۆژ و دوو ڕۆژ نییە، پرۆسەیەكە بە پێی شێوەی بیركردنەوە و ئاستی ڕۆشنبیری و شێوەی بەرهەم هێنان كە ئەمەیان ناسنامەی كۆمەڵایەتی كۆمەڵگاكە دیاری دەكا، وردە وردە ئەو كولتورەی كە لەگەڵ هەل و مەرجە نوێیەكە ناگونجی كاڵدەبێتەوە لە بەرامەردا شتێكی نوێ بە پێی پێویستی هەل و مەرجە كۆمەڵایەتییە تازەكە جێی دەگرێتەوە. بۆ نموونە جاران كە كۆمەڵگای كوردی لە ڕووی بەرهەمهێنانەوە كۆمەڵگەیەكی كشتوكاڵی بوو، لەم قۆناغە پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكان بەهێزبوون، لەم كاتە خێزان لە دەوری یەكتر كۆدەبوونەوە، لەم كۆبوونەوانەدا بۆ بەسەربردنی كات، پەند و ئامۆژگاری كەسی دونیا دیدە دەهات كۆمەڵێك حەكایەتی لە كۆڕ و كۆبونەوەكان دەگێڕاوە، دیارە ئەمە ئێستا كاڵبۆتەوە، ئەگەر بڵێم هەر نەماوە، ئەمیش بۆ؟ یەكەم: پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكانی كۆمەڵگای كوردی گۆڕانیان بەسەرداهاتوە، دیارە لێرە باس لە باشی یا خراپی ئەم گۆڕانكارییە ناكەین، قسەمان لەسەر ئەو ڕاستیەیە كە هەیە، وەك باسمان كرد جاران خێزان كە هەمووشی خێزانی گەورە بوون لە دەوری یەكتر كۆدەبونەوە یا هەر پێكەوە دەژیان ئەمەش ئەم زەمینەی دەڕەخساند كە كەسی دونیا دیدە لە ڕێی گێڕانەوە دید و ڕوانینەكانی خۆی بۆ نەوەكانی بگێڕیتەوە. دووەم: كە خاڵێكی زۆر گرنگە لە دیاریكردنی كولتور و داب و نەریت، ئەویش پێشكەوتنی تەكنەلۆژیایە، دیارە ئێستا لە ڕێی ڕاگەیاندن و تەكنەلۆژیای پێشكەوتوو پێویستی گێڕانەوەی ئەو حكایەتانەی كەمیكردۆتەوە، ئێستا لە ڕێی تەكنەلۆژیا كۆمەڵگا هەمووی بۆتە یەك خێزان و حیكایەتخوان لە ڕێی تەلەفزیۆن یا ئینتەرنێت لە یەك كات حیكایەت بۆ تەواوی ئەو كۆمەڵگایە دەگێرێتەوە. دیارە هۆكاری تریش هەن لەكاڵبونەوەی كولتور و داب و نەریتی كۆن، بەڵام ئەمانەی باسمكردن گرنگترینیانن. ئەگەر بە دروستی سود لە تەلنۆلۆژیا وەربگرین وەك ئەوەی ئێستا هەندێك كەس دەیكەن، ئەوا دەكرێت كەسانی شارەزا بە دانانی پەیجەكانی تایبەت بە كلتور و بابەتە ڕەسەنەكان و بەڕێوەبردنی، گەنجان گیرۆدەی ئەم بابەتە بكەن، چونكە ئەوەی ڕاستییە ئەو كاتەی كە ئەمڕۆ گەنجێك لەسەر تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان بەسەری دەبات بەداخەوە تاقەتی نییە دانیشێتە مەجلیسی گفتگۆی گەورەكان، كەواتە پێویستە ئێمە بە ڕێگە و خواست و ئارەزووی ئەوان ئەم گواستنەوە كلتورییە بەڕێوەببەین.