خه‌بات: عەبدولقادر كەڵهۆڕ:- لە ماوەی كەمتر لە مانگێك هێزەكانی نیشتمانی لیبیا بە سەرۆكایەتی ژەنەراڵ خەلیفە حەفتەر لە چواردەوەری تەرابلوسی پایتەختی لیبیا تێكشكان و روویان كردە شاری (سرت). ئەو هێزە ئەوەی بە چەندین مانگ لە شەڕ و كوشتار بە دەستی هێنابوو بە بەرگرییەكی ئەوتۆ لەدەستی دا.
شكست و تێكشكانی هێزەكانی خەلیفە حەفتەر رۆڵی هێزەكانی رۆژئاوای لە هاوسەنگی هێزەكان لەسەر ئەرزی واقیع گۆڕی، هاوكات هەڵوێستی رۆژئاوای لە هەمبەر شەڕكارە بیانیەكان لە نێوان هەردوو لایەنی نێو ململانێكان لە لیبیا زیاتر روونكردەوە، كە بریتین لە حكوومەتی ویفاقی نیشتمانی بە رابەرایەتی فائز ئەلسەراج و هێزەكانی نیشتمانی لیبیا بە رابەرایەتی خەلیفە حەفتەر.
لەو ماوەی دواییدا رۆڵی هەریەك لە رووسیا و توركیا زیاتر دەركەوت چ لەو ناوچانە بێت كە لە ژێركۆنترۆڵی ئۆپۆزیسیۆن بێت یا لە ژێر كۆنترۆڵی هێزەكانی حكوومەتی ویفاقی نیشتمانی بێت. بۆیە دەتوانین بڵێین كۆنترۆڵی زۆربەی كارتەكانی ململانێ لە لیبیا بەدەستی توركیا و روسیاوەیە. لەلایەكی دیكەوەش هێزەكانی ناوچەكە بە رۆڵێكی بچووك بەردەوامن لە نێو چوارچێوەی ململانێكەدا.
ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە كە هەروا دێت رۆڵی شەڕكارە بیانیەكانە بە تایبەتیش سوریاییەكان ، هەروا دێت كێرڤەكەیان روو لە بەرزبوونەوەیە، كە لەگەڵ دەستوەردانی سەربازی توركیا لە تەنگژەی لیبیا دەستی پێكردووە بۆ پاڵپشتی حكوومەتی ویفاقی نیشتمانی. لەو دواییانەش چەندین راپۆرت دەركەوتن كە ئاماژە بەوە دەدەن. روسیا بە سەدان شەڕكاری سوریا بە پێی بۆندیكی كۆمپانیای ڤاگنەری بواری ئەمنی روسیا كار دەكەن و پاڵشتی لە حكومەتی ویفاقی نیشتمانی دەكەن و بەرگری لێدەكەن .
خەڵكی سوریا ، ئەوانەی لەو ناوچانە دەژین كە لە ژێركۆنترۆڵی حكومەتدایە یا لەو ناوچانەی كە لە ژێركۆنترۆڵی ئۆپۆزیسیۆن دایە بار و گوزەرانی ژیانیان زۆر خراپە و توانای ئابوریان زۆر خراپترە تەنانەت لەو سەردەمانەش كە شەڕی نێو خۆیی سوریا لە گەرمەیدابوو.
كاتێك توركیا هەلی بۆ رەخسا تاكو جێ پێی خۆی بكاتەوە لە لیبیا ، دەستبەجێ هەزاران چەكداری شەڕكاری سوریای گواستەوە نێو خاكی لیبیا بە تایبەتی ئەو گەنجە سوریاییانەی كە لە توركیا دەژین و رەوشی ژیانیان لەو پەڕی خراپیدایە، ئەویش بە لە رێگەی پێدانی پارەو پول . تاكو ئێستا ژمارەی ئەو شەڕكارە سوورییانە كە لە نێوخاكی دەجەنگن 10 هەزار كەسی تێپەڕاندووە.
لەو بارەوە گۆڤاری فۆرین پۆلیسی” ئەمەریكا لە دیدارێكی لەگەڵ یەكێك لەو شەڕكارە سوریاییانە لە زاری شەڕكارەكە كە خەڵكی شاری حمس”ە بڵاویكردووەتەوە و دەڵێ، چیرۆكی من هاوشێوەی بەشی هەرە زۆری ئەو جەنگاوەرە سوریاییانەی كە لە لیبیا شەڕ دەكەن. من لە حمس” لەگەڵ هاوسەرەكەم و چوار منداڵەكەم داهاتی مانگانەمان تەنیا 70 دۆلار بوو ،كە بەشی بچووكترین پێداویستییەكانی ژیانی نەدەكرد، دواتر چوومە حەلەب و لەوێش بۆ نێو توركیا و چوومە پاڵ گروپە چەكدارەكانی سوریای سەربە حكوومەتی توركیا، ئێستا تەنیا بە بەشداریم لەو هێزانە مانگانە 2 هەزار دۆلار داهاتی مانگانەمە . هەموو جەنگاوەرە سوریاییەكان كە لە لیبیا شەڕ دەكەن لە پێناو پارە و دەسكەوتی ماددی نەهاتوونەتە نێو خاكی لیبیا ، هەندێكیان تێڕوانینی فیكری ئیسلامیان هەیە بەو بیرۆكەیە لە وێدا دەجەنگن.هەندێكی دیكەیان بە ئەسڵ توركمانن و جێگەی متمانەی حكومەتی توركیان لە روانگەی قەومیەوە لە هەموو شوێنێك ئامادەن بجەنگن.
لەلایەكی دیكەوە ، هێزەكانی ئۆپۆزیسیۆنی سوریا ئاشكرایان كردووە، لەوەتەی ساڵی 2019 وە روسیەكان ، چەكدارە سوریاییەكان ناونووس دەكەن لەچوارچێوەی كۆمپانیا ڤاگنەری ئەمنی كە لە لیبیا كاردەكەن بۆ بەرگریكردن لە حكومەتی ویفاقی نیشتمانی.لەلایەكی دیكەوە، وەزارەتی دەرەوەی روسیا رایگەیاند، دەستپێشخەری ئاشتی لە لیبیا كە میسر رایگەیاندووە، پێویستە ببێتە بەرنامەی سەرەكی بۆ دیاریكردنی چارەنووسی لیبیا.هەر لەو بارەوە مۆسكۆ ئاشكرای كرد، دەستپێشخەرییەكەی قاهیرە فراوانە و دەكرێت ببێتە بنچینەی دانوستانی نێوان لایەنە ناكۆكەكان.
سەرۆكی میسر عەبدولفەتاح سیسی لە6 حوزەیران دوای شكستی هێزەكانی ژەنەرال خەلیفە حەفتەر كە هەریەك لە روسیا و ئیمارات و میسر پاڵپشتیان لێدەكەن دەستپێشخەرییەكی ئاگر بەست و دانوستانی نێوان لایەنە ناكۆكانی بۆ تەنگژەی لیبیا راگەیاند.
جێی باسە ، پێشی نزیكەی ساڵێك هێزەكانی ژەنەراڵ خەلیفە حەفتەر هێرشێكی گەورەیان بەمەبەستی كۆنترۆڵكردنی تەرابلوس پایتەختی لیبیا دەستپێكرد بەڵام سەركەوتوو نەبوو. لە بەرانبەردا حكومەتی ویفاقی نیشتمانی كە لەلایەن توركیاوە پاڵپشتی دەكرێت رایگەیاند كە كۆنترۆڵی تەواوی تەرابلوسی پایتەختی كردووە و هێزەكانی ژەنەراڵ خەلیفە حەفتەریان تێكشاندووە و بەنیازیشن ئەو هێزانە لە ناوچەكانی تریش بەدەرنێن. بەو هۆیەوەش بە هەزاران دانیشتووی ئەو ناوچانە ئاوارە بون و ماڵ و حاڵی خۆیان جێهێشتووە، لەو بارەوەش رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان هۆشداری داوە لە روودانی كارەساتی مرۆیی.
