فاتیح ئیسماعیل ئەحمەد
نەتەوەی كورد دوور لە خواستی خۆی دابەشكراوە بەسەر چوار وڵاتی نەتەوەیی جیاوازدا، لەگەڵ ئەوەشدا قەدەری كورد وایە كە سروشتیش جۆرێك لە ستەمی لێ كردووە بەوەی لە سنوورێكی داخراودایە، واتا نەبوونی سنووری ئاویی یان سنووری بە یەكێك لەو وڵاتانەی كە بڕوایان بەمافی گەلان هەبێت.
هەرچەندە كوردستان سنووری ئاوی هەبووە، بەڵام لێی زەوتكراوە و لە ئێستادا زۆر زەحمەتە وەربگیرێتەوە، چونكە بە جۆرێك دیموگرافیای گۆڕاوە زۆر بەزەحمەت ئاسەوارێكی كوردی بوونی بەدی دەكرێت، یاخود هەر نەماوە كە ئەو جێگایەی هی كورد بووبێت، بۆ نموونە: سنووری كورد لە باشوور و رۆژهەڵات هەتا سەر كەنداوی فارس درێژبووبووە، بەڵام لە ئێستادا ئاسەوارەكەیان بەجۆرێك گۆڕیوە داواكردنەوەی بۆتە ئەستەم؟!.
ئەمە لە لایەك و لەلایەكی دیكەش كورد نەیتوانیوە كەڵك لە ئاین وەك لایەنی باوی كۆمەڵایەتی و مێژوو وەربگرێت تا بەچەشنی گەلانی دیكە سوودی لێ وەربگرێت، بەڵكو بەپێچەوانەوە كورد سوودی گەیاندووە بە ئاین. هەروەها كورد نەیتوانیوە كەڵك وەربگرێت لە دونیای مۆدێرنیتە تا ببێتە فاكتێكی پاڵەپەستۆ یاخود بە شێوەیەك لە شێوەكان پاڵپشتێكی زۆر شێلگیرانە بۆ دۆزەكەی. ئەگەر باشووری كوردستان بەنموونە وەربگرین، كە ئەمانە هەمووی لەلایەك و لە لایەكی دیكەش حكوومەتی عێراق بە درێژایی مێژوو نەیتوانیوە خوێندنەوەیەكی عاقڵانە بۆ دۆزی كورد بكات تاوەكو بەشێوەیەكی دیموكراسی و یاساییانە لێك تێگەیشتنی دوولایەنانەی پێكەوەیانە بەرجەستە بێت. بەڵكو هەمیشە چاوی لە هێز بووە بۆ سەركوتكردن و لەناوبردنی كورد و جوڵانەوەكەی، بۆ نموونە: شەڕ و كوشتارەكان دژ بە میرنشینەكان و شۆڕشەكان بەڵكو لەوەش زیاتر بوو كە دوژمنكارییەكانیان گەیشتە ئاستی رەشە كوژی سڤیلی كورد وەك ئەنفال ، كیمیاباران، راگواستن و كوشتنی بەكۆمەڵ …هتد واتا جگە لە مەنتقی هێز پەنا نەبراوەتە بەر لۆژیكێكی دیكە، تا بەو شێوازە بتوانێ بەسەر جوڵانەوەی كورددا زاڵ بێت و كوردیش ناچار بێت خۆی بەدەستەوە بدات؟!. بەڵام هەنگاوەكانیان نا لۆژیكییە كە بە ئێستاشەوە وەك لە عێراقی نوێدا پەنا براوەتە بەر هێز بۆ سڕینەوە و نەمانی قەوارەی و تاكی كورد، وەك هەنگاوی نان بڕین و گەلێك شتی دیكە كە هەموویان شكستیان هێناوە و كوردیش هەر لەبەرەوپێشچووندایە. بەواتایەكی دیكە عەقڵیەتی كودەتا بۆ سڕینەوە و نەهێشتنی تەنانەت مافە دەستوورییەكانیش هێشتا ئامادەیی تەواوی هەیە لەلای دەسەڵات و هێزە سیاسی و تەنانەت تاكەكانیش؟!.
باشتر وایە لۆژیكی هێزە سیاسی و كەسایەتییە عێراقییەكان بگۆڕدرێت كە دەڵێن عێراقی مەبەست عەرەبە بە سوننە و شیعەوە، چونكە هەموو رێگاكان بەكارهێنران بێ ئەنجام بووە و لە هیچیان سەرنەكەوتن، بەڵكو بەردەوامیش عێراق لە تەنگژەی سیاسی و سەربازی و ئەمنی و كۆمەڵایەتی …هتددا بووە و هەیە. بۆیە باشترە بیربكرێتەوە لە قبووڵكردنی گەلی كورد بەوەی كە گەلێكی خاوەن ماف و مێژووە، بۆ كۆتاییهێنان بەو تەنگژانەی عێراق كە هەتا ئێستا بەردەوامە، كە دیارە ئەو دۆخەی عێراق لەلایەن عێراقییەكانەوە ئاڕاستە ناكرێت، بەڵكو لەدەرەوە ئاڕاستەیان دەكەن و نەیانتوانیوە چارەسەری تەنگژەكان بكەن كە خۆیان دروستیانكردووە نەك نەتەوەی كورد و كوردستان، چونكە تەنگژەی ئەمڕۆ دەسپێرن بەسبەی؟!.
ئەوەش بەڵگەنەویستە كە گەلی كورد دەستبەرداری مافەكانی نابێت و ئەو عەقڵییەتەش نەگۆڕێت ئەوا عێراق سەقامگیر نابێت و بەردەوامیش تەنكژە دەگۆڕێت بە تەنكژە وەك ئێستای بەغدا كە ئەمڕۆ شتێكە و سبەی شتێكی ترە، رۆژانە و هەفتانە تەنگژەی نوێ لەدایك دەبێت و بەجۆرێك لە جۆرەكان رۆڵەكان دەكوژرێن و هیچ ئاسۆیەكی چارەسەر و خۆشگوزەران بەدی ناكرێت لە عێراقدا.
