ساڵانە ئامار و ڕێژە و جۆرەكانی توندوتیژی گۆڕانكاریان بەسەردادێت، بەڵام ئەوەیكە جێی رامان و سەرنجە ئەوەیە كە هۆكارەكان و رێكارەكان چین و دەبێت حكومەت و رێكخراوەكان چی بكەن. بێشك ئەمە كارێكی گشتگیر و هەمە لایەنەیە و گەر بمانهەوێت ئامارەكان دابەزێت دەبێت هەنگاوی هاوبەش بنێین. بەڕێوەبەری گشتی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژبە ئافرەتان لە وەزارەتی ناوخۆی حكوومەتی هەرێمی كوردستان، كوردە عومەر رایگەیاند؛ (ئەمساڵ بەراورد بە ساڵی رابردوو دەبینین كە ئامارەكان بە رێژەیەك كەمیكردووە بە تایبەتی جۆری كوشتن و خۆسووتاندن، لەگەڵ ئەوەش بەهۆی ئەوەی لە ماوەی دە مانگی رابردوودا هێڵی گەرمی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژبە ئافرەتان كارا بوو، ژمارەیەكی زۆر پەیوەندی بەم هێڵەوە كراوە كە نزیكەی هەشت هەزار كەس پەیوەندی كردووە و لەم ژمارەیەش هەزار و 850یان پیاو بوون، ساڵ بە ساڵ پلانی باشتر دادەنرێت، بەڵام نابێت ئەوە لەبیر بكەین كە هۆكارەكانی توندوتیژی زۆرن). كوردە عومەر لە درێژەدا هۆكاری سەرەكی توندوتیژی دژبە ئافرەتانی گەڕاندەوە بۆ زۆربوونی چەك و گوتی: (هۆكارەكانی توندوتیژی بریتیین لە زۆربوونی چەك لە هەموو ماڵێك. سۆشیال میدیا كە بووەتە هۆكارێكی كاریگەر بۆ زۆربوونی توندوتیژی، بۆیە پێویستە راگەیاندنەكانیش زیاتر تیشك بخەنە سەر هۆشیاركردنەوە، لەگەڵ ئەوەشدا تێبینی دەكەین سكاڵاكار و خەڵك زیاتر پەنا دەبەنە بەر دادگا كە ئەمەش كارێكی دروستە). ئەندامی ئەنجوومەنی باڵای كاروباری خانمان، پەروین حەسەن رایگەیاند؛ (ئەمساڵ جیاوازتر لە ساڵانی رابردوو هەڵمەتەكەمان راگەیاندووە، لەژێر دروشمی نەهێشتنی جیاكاری و تواناسازی و بەشداریی كارای ژنان، ئەم هەڵمەتە بەبیرهێنانەوەی خەڵكە بۆ ئەوەی زیاتر بەشداربن لە كەمكردنەوەی توندوتیژی و پێویستە جیاكاری رەگەزیی نەكرێت، ئەمساڵیش لەسەر ئاستی هەرێم و لەگەڵ ئاژانسەكانی یوئێن توانیوومانە كۆمەڵێك چالاكی ئەنجام بدەین”. پەروین حەسەن لە درێژەدا گوتی: “یەكێك لە هۆكارەكانی توندوتیژی، رەگەزە كە وەكو ژن سەیر دەكرێت، هۆكارێكی دیكە بابەتی داراییە كە ژنان وەكو پێویست بەشدارنەبوون لە بەڕێوەبردن، هەروەها تۆڕی كۆمەڵایەتی كە كاریگەری نەرێنیی هەیە لەسەر توندوتیژی، هۆكاری یاسایی كە هەندێكیان وەك پێویست جێبەجێ ناكرێن بەهۆی ئەو دابونەریتە كۆمەڵایەتییەی كە ئەویش بووەتە هۆكارێك بەرامبەر هەبوونی توندوتیژی كە وایكردووە ژن وەك مرۆڤی پلە دوو سەیر بكرێت). چالاكوانی بواری ئافرەتان، ئاڤان فارس جاف پێیوایە؛ كە دەبێت پلانێكی درێژخایەن هەبێت بۆ رووبەڕووبوونەوە و نەهێشتنی توندوتیژی بە هەموو جۆرەكانییەوە و جەختیش دەكاتەوە كە حكومەتی هەرێم و دەسەڵاتی یاسادانان پێویستە كاریگەری زیاتریان لەسەر ئەم پرسە هەبێت. چونكە ئاڤان فارس پێیوایە ئەگەر پلانت نەبێت یان پرسی ژن لە پێشینەی كارەكانت نەبێت، لەو باوەڕەدا نیم كە بتواندرێت بە هەڵمەتێك پێشگیریی بۆ بكرێت، زۆر گرنگە حكوومەتی هەرێمی كوردستان و دەسەڵاتی یاسادانان كاریگەرییان هەبێت لەسەر هەموو دامەزراوەكان و لێپرسینەوە هەبێت لە هەموو ئەو كەسانەی كە بە شێوازێكی رێكخراوەیی كار بۆ ئەوە دەكەن كە توندوتیژی نەوەستێت”. چالاكوانی بواری ئافرەتان، ئاڤان فارس جاف ئاشكراشی دەكات كە جۆری هەراسانكردنی سێكسی بەرامبەر ئافرەتان زیادیكردووە و بە بێدەنگی تێدەپەڕێت و لەمبارەیەوە گوتی: “كلتوور كاریگەری زۆرە لەسەر گەشەكردنی بیری توندڕەۆیی بەرامبەربە مافی ژنان، پێناسەی هەڵەی ئایین یەكێكە لە سەرچاوەكانی توندوتیژی، مەترسیدارترین جۆر ئەوەیە كە بە بێدەنگی تێدەپەڕێت ئەویش هەراسانكردنی سێكسییە بەرامبەر بە ژنان كە بە رێژەیەكی بەرچاو زیادیكردووە و دەستدرێژی هەیە و بەشێكی زۆر لە دۆسیەكان پەردەپۆش دەكرێن و رەنگە قوربانییەكە بەهەر هۆكارێك بێت بێدەنگ بێت و دواتر دەكەوێتە بەر تەنگژەیەكی ئاڵۆزی دەروونی و دواتر پەنا بۆ خۆكوشتن ببات”. ئاڤان فارس جاف گوتیشی: “ئەو پرسە پێویستە كاری لەسەر بكرێت چونكە كەمبوونەوەی رێژە مانای ئەوە نییە كە توندوتیژی نییە بە پێچەوانەوە جۆری مەترسیدارتر هەیە وەك هەراسانكردن و بێدەنگكردن یان ئەو جۆرەی لە سۆشیال میدیا هەیە كە پەنا بۆ دادگا یان هەر بەڕێوەبەرایەتییەك دەبەی چارەسەرییان پێ نییە و ئەمەش وا دەكات كەسانی بە ئەزموون پاشەكشە لە كارەكانیان بكەن”. بەپێی ئامارێكی بەڕێوەبەرایەتی گشتی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژبە ئافرەتان و خێزان سەربە وەزارەتی ناوخۆی حكوومەتی هەرێمی كوردستان لە میانی نۆ مانگی رابردوودا، سەرجەم حاڵەتەكانی توندوتیژی تۆماركراو بریتیی بووە لە 375 حاڵەت كە 30 حاڵەتی كوشتن و 46 حاڵەتی خۆكوشتنیان لەنێودایە، هەروەها هەشت هەزار و 509 سكاڵاش تۆمار كراوە و 125 ئافرەت سووتاوە و 81 ئافرەتیش خۆیان سوتاندووە لەگەڵ 93 حاڵەتی دەستدرێژی سێكسی.
