دیمانە: محەمەد عومەر
لە میانەی دیمانەیەكدا مەیسەر نهێلی، سكرتێری یەكێتی لاوانی دیموكراتی كوردستان باس لە هەڵمەتی بەرەنگاربوونەوەی ماددە هۆشبەرەكان و كاروچالاكییەكانی یەكێتییەكەیان دەكات.
❊ لە ماوەی ساڵی ڕابردوودا كاروچالاكیتان چی بووە؟
ــ كاروچالاكی یەكێتی لاوان فراوانە، بەڵام تایبەت لەسەر سێ تەوەر كار دەكات رۆشنبیری، وەرزشی، هونەری. وەرزش بۆ لەشێكی ساغە و رۆشنبیری بۆ مێشكێكی ساغە، هونەریش بۆ ئەوەی بە چاوێكی جوانتر تەماشای ژیانی خۆی بكات و لەهەر سێ بواریشدا باش تێدا سەركەوتوو بووینە لە ناوچە جیاجیاكاندا توانیمانە ئاهەنگ و خول و كەرنەڤاڵ و فستیڤاڵ ئەنجام بدەین، ئەمساڵ تایبەت بۆ بەرەو پێش بردنی خۆمان وەكو كادیرانی یەكێتی لاوان دەبێت هەمیشە وای دابنێین كە قوتابی ژیانین، دەبێت بەردەوام شت فێر بین، لەسەر ئەو رستەیە ئێمە ستافی مەكتەبی سكرتاریەت ئیشمان كردووە، لە مانگی ئەیلوول خێوەتگەیەكمان دانا كە نزیكەی 450 هەتا 500 كادیری كوڕو كچ تێدا بەشدار بوون لەسەر مەسەلەی جەستەیی و مێشك و سمینار و پێشبركێ و وەرزش و زانستە سەربازییەكان بۆ ئەوەی كادیرێكی نموونەیی دروست بكەین، ئەگەر ئێمە توانیمان كادیرێكی نموونەیی دروست بكەین واتە ئێمە دەتوانین بە باشترین شێوە سەركردایەتی لاوان بكەین. ئیشمان لەسەر گەنج كردووە بەتایبەت ئەو كێشانەی كە گەنجی ئێمە لە كوردستان ڕووبەڕووی دەبێتەوە، ئێمە راپرسیمان لەسەر بێكاریی كردووە بۆ ئەوەی بیكەینە پرۆژەیەك بیدەینە پەرلەمان و حكوومەتی هەرێمی كوردستان كە رێگەچارەیەك بدۆزینەوە وەكو نەبوونی دامەزراندن بە تایبەت كە دوای شەڕی داعش زەرەرمەندی یەكەم لاوان بوونە. بە خۆشحاڵییەوە لە یەك ساڵدا یەكێتی لاوان(1003) هەزار و سێ چالاكی ئەنجام داوە لەو خۆشحاڵتر لەو (1003) هەزار و سێ چالاكییە نزیكەی (133000) سەد وسی و سێ هەزار لاو بەشداری كارو پرۆژەكانی یەكێتی لاوان بوونە، دیسان دوای نۆ ساڵ خولی بارزانیی نەمرمان ئەنجامداوە لەسەر ئاستی كوردستان كە یەكێك لە پێشكەوتووترین خولەكان بوو، ئەوەش جێگای دەستخۆشییە بۆ لێژنەی سەرپەرشت، ساڵی داهاتوو بەرنامەی فراوانترمان هەیە بۆی، لەگەڵ پەیمانگەی گۆتە پرۆژەیەكی بەهێزمان هەیە لە ئایندە خەڵك لە دەرەوە بهێنین چۆن بتوانین لاوانی ئێمە بژێوی ژیان بۆ خۆیان دروست بكەن.
❊ ئامانجتان لە بەرەنگاربوونەوەی مادە هۆشبەرەكان چییە و هیچ داتا و ئامارێكتان لەبەر دەستە؟
ــ لە حوزەیرانی ئەمساڵدا كۆنفراسێكمان بە هەمەهەنگی وەزارەتی ئەوقاف ئەنجامدا، لەو كۆنفراسەدا راسپاردە و دەرئەنجام دەرچووە، لێژنەی یاسایی پەرلەمان لەوێ بوون، ناتوانم رێژەكە بڵێم، بەڵام بە داخەوە زۆربەی توشبووانی مادە هۆشبەرەكان لاوانن لە تەمەنی 16 ساڵییەوە تا 28 ساڵی، ئەمەش رۆژبەرۆژ زیاد دەبێت، ئەمەش خاڵێكی مەترسیدارە كە وەكو یەكێتی لاوان هەستمان پێكردووە و داوامانكردووە پرۆژە یاسایەك ئامادە بكەن لەگەڵ ئەو دەرئەنجامەی كە لە كۆنفراسەكە دەرچووە، دیسان یاسای چەند وڵاتێكی هەم رۆژهەڵاتی هەم پێشكەوتووی وەكو بەریتانیا و ئەڵمانیا، دیسان وەكو وڵاتی قەتەڕ پێكەوە سود لەو پرۆژە یاسایانە ببینین بۆ ئەوەی ئێمە بتوانین سودی لێوەرگرین و ببێتە رێگر لەبەردەم پەرەسەندنی مادە هۆشبەرەكان. دیسان بتوانین هەم ئێمە هەم حكوومەت جێگای تایبەت بۆ تووشبوانی مادەی هۆشبەر دابین بكەین، چونكە ئەوەی مادەی هۆشبەر بەكار دەهێنێ وەكو نەخوش دێتە حیساب كردن و پێویستیان بە جێگای تایبەتە بۆ چارەسەركردن بۆ ئەوەی بە زووترین كات چارە بكرێن بۆ ئەوەی بەیانی بگەڕێنەوە ژیان. دەبێت جیاكاری بكرێت لە نێوان بەكارهێنەر و بازرگانان، ئەو خەڵكەی بازرگانی پێدەكات دەبێت یاسایەكی زۆر زۆر توند بێت، چونكە بازرگانەكان بوونەتە هۆی ئەوەی رۆژ بە رۆژ رێژەی مادەی هۆشبەر بەرەو پێش بچێت، زۆرجار جەنابی سەرۆك لە وتارەكانی خۆیاندا بە تایبەت لە سۆران باسی مادەی هۆشبەری كردووە كە رێگر بین و پاڵپشتی دەزگا ئەمنییەكان و لایەنە پەیوەندارەكان بین بۆ بەرەنگاربوونەی مادە هۆشبەرەكان، چونكە دژایەتی سیستەمی سیاسی لە سەردەمێك بۆ سەردەمێكی دیكە گۆڕاوە، پێش ئێستا لەوانەیە بەشەڕ و داگیركاریی بایە، بەڵام ئەمڕۆ معادەلەكانی گۆڕاوە لە رێگەی بێ ئەمەل كردن و رەشبین كردنی لاوان لە هەموو وڵاتان ئەم شەڕە دەكرێت، دەبێت ئێمە هۆشیار بین، ئێمە لە یەكێتی لاوان هەموو هەنگاوێك دەگرینەبەر بۆ ئەوەی ڕێژەكەی كەم بكەینەوە. مەسەلەی تر جگە لە مەسەلەی پرۆژە یاسا لە رێگەی پەرلەمان و حكوومەتەوە لە مەسەلەی فكری ئیشی لەسەر بكەین، لەو هەڵمەتەدا لەسەر سێ تەوەری سەرەكی كار دەكەین، ئەوانیش مەسەلەی تەندروستی و مەسەلەی كۆمەڵایەتی و مەسەلەی ئایینی بۆ ئەوەی بۆ گەنجەكان دەربكەوێت كە مەسەلەی تەندروستی چەند كاریگەریی هەیە و چۆن مێشك و لەش لاواز دەكات كە ئەو مرۆڤە دوایی بەرەو نەمان دەچێت، لە مەسەلەی كۆمەڵایەتی خەڵكی كۆمەڵناس هاتووە و سمیناریان پێشكەش كردووە كە چۆن مادەی هۆشبەر كەسایەتییەكی جوان تێكدەشكێنێت كە ئەو كەسایەتییە ببێتە هۆی ئەوەی خێزانێك تێكبدات، ئەو خێزانەش گەڕەكێك تێكبدات. فەیلەسوفەكان دەڵێن هەر خێزانێك دەوڵەتێكی بچووكە لەبەر ئەوەی هەر خێزانێك دەوڵەتێكی بچووكە دەبێت خێزانێكی رێك دروست بكەین بۆ ئەوەی كۆمەڵگایەكی سالممان هەبێت، ئەگەر بتوانین تاك و خێزانێكی سالم دروست بكەین ئەوا كۆمەڵگا و دەوڵەتێكی سالممان دروست كردووە. لە مەسەلەی ئاییندا لەوانەیە گەنجێك بە ئایەتێكی قورئانی پیرۆز و فەرمودەیەكی پێغەمبەر دروودی خوای لێ بێت لە مادەی هۆشبەر دوور بكەوێتەوە، لەبەر ئەوە هەر سێ رێگامان گرتۆتەبەر، ئەو هەڵمەتە لەسەرتاسەری كوردستان لە هەموو ناوەندە باڵاكانی یەكێتی لاوان دەستیان پێكردووە و بە سەركەوتوانە بەرێوەدەچێت.
❊ كارو چالاكی داهاتووتان چییە؟
ــ كار و پرۆژەی ئایندەمان بۆ ساڵەكانی داهاتوو بۆ ئەوەی باشتر بتوانین پەیامی كوردستان بۆ دەرەوە و جیهان بگەیەنین، ئێمە ئێستا خەریكی پەیوەندیی رێكخراوە جەماوەرییەكانین، چونكە ئێمە ئەندامی رێكخراوی جیهانین لە دەرەوەی كوردستان، ئەو شتەی ئێمە هەمانە لە دەرەوە نیشانی دەدەین، دیسان ئێمە لە دەرەوە خەڵك دەهێنین بۆ ئەوەی بە واقعی كوردستان ئاشنا بن.
