قارمان مستەفا
وڵاتانی‮ ‬جیهان بە گۆڕینی‮ ‬یاسای‮ ‬كار و دامەزراندنی‮ ‬فێرگەی‮ ‬تایبەت بۆ پشتگیریكردن لە ئافرەتانی‮ ‬كارەكەر هەوڵیانداوە رێگایەك بدۆزنەوە تاكو ئافرەتان بە ئاسانی‮ ‬بچنە ناو بازاری‮ ‬كار‮. ‬بە شێوازێكی‮ ‬سادە و ساكار دەتوانین بڵێین لەو حاڵەتەدا ئافرەت داهێنەر دەبێت،‮ ‬كەسایەتییەكی‮ ‬بە ئیرادە و بەتوانا و نەترسی‮ ‬دەبێت كە لە شكست ناترسێت و بە توانای‮ ‬مادی‮ ‬فكرەكەی‮ ‬بەكار دەهێنیت بۆ داهێنان‮. ‬پێشبینیكردنی‮ ‬ئیجابیانە هۆكاری‮ ‬سەرەكییە بۆ ئەوەی‮ ‬بیرۆكەكان بگۆڕن بۆ بەرنامەی‮ ‬كار،‮ ‬بە پێچەوانە ئەگەر نێگەتیڤانە بیربكەیتەوە ئەوە داهێنان زۆر سەخت دەبێت و بە بچوكترین كۆسپ دەست لە هەوڵدان هەڵدەگریت‮. ‬ئاگاداری‮ ‬بیركرنەوەتان بن و رێگە نەدەن كە هەستان بە بیری‮ ‬نێگەتیڤانە لاوازتان بكات،‮ ‬بە قبوڵكردنی‮ ‬راستییەكان و پشتبەستن بە كەسانی‮ ‬گەشبین و راوێژ بە كەسانی‮ ‬شارەزا،‮ ‬بەسەر بەربەستەكانی‮ ‬كاری‮ ‬زاڵ بیت تاكو بتوانی‮ ‬داهینان بكەی‮. ‬لە لێكۆڵینەوەیەك لەسەر ئافرەتانی‮ ‬داهێنەر لە ویلایەتە‮ ‬یەكگرتووەكانی‮ ‬ئەمریكا دەركەوت كە‮ ‬70% ‮ ‬كۆمپانیا تازە دروستكراوەكان بە هۆی‮ ‬بێ توانای‮ ‬بەڕێوەبەرەكانیان دوای‮ ‬سێ ساڵ شكستیان هێنا،‮ ‬بەڵام ئەو كۆمپانیایانەی‮ ‬كە بەڕێوبەركانیان ئافرەت بووە بە هۆی‮ ‬وردبینی‮ ‬و باوەڕبوون بە چارەسەری‮ ‬كەمتر تووشی‮ ‬شكست بووە‮. ‬ئافرەتانی‮ ‬داهێنەر دەبێ فێربن لە هەر بەربەستێك كە دێتە پێشان پەندێك وەرگرن و بەمشێوەیە رۆژ بە رۆژ شارەزاییان زیاتر دەبێت هەروەها دەبێ باوەڕبەخۆبوونێكی‮ ‬تەواویان هەبێت،‮ ‬توانا و باوەڕبەخۆبوون واتای‮ ‬دروستكەر و جوڵانەوە لە رێگایەكی‮ ‬راست‮. ‬دوای‮ ‬لێكۆڵینەوە دەركەوتووە پیاوان‮ ‬45% و ئافرەتان‮ ‬51% ئەو تایبەتمەندیەیان هەیە‮. ‬هەروەها لێكۆڵینەوەكان نیشانیانداوە گرنگترین تایبەتمەندی‮ ‬ئافرەتانی‮ ‬سەركەوتوو پەرۆش بوونە بۆ‮ ‬یارمەتیدانی‮ ‬كەسانی‮ ‬دیكە،‮ ‬ئەوەش هاندانێكی‮ ‬بەرز و چالاكی‮ ‬ئابووریانەیە بۆ ئافرەتان‮. ‬راپرسییەكان نیشانیانداوە لە نێوان كەسانی‮ ‬داهێنەر لە ناو چالاكییە جیاوازەكاندا بۆ نمونە بەدەستهێنانی‮ ‬پارە،‮ ‬سەلماندنی‮ ‬توانا،‮ ‬سودوەرگرتن لە خوێندن،‮ ‬هەست كردن بە‮ ‬یارمەتیدانی‮ ‬كەسانی‮ ‬تر و گۆڕانكاریكردن لە ژیانیان هۆكاری‮ ‬سەرەكییە لە چالاكی‮ ‬بازرگانی‮ ‬ئافرەتان‮. ‬ئافرەتانی‮ ‬داهێنەر دلسۆز و راستگۆن و پشت بە توانای‮ ‬خۆیان كار دەكەن،‮ ‬بێگومان بۆ سەركەوتن پێویست نییە قوربانی‮ ‬لە دوای‮ ‬خۆت جێبهێلیت‮. ‬هەست بە كێبڕكێكردنی‮ ‬نێگەتیڤانە لە لای‮ ‬پیاوان زیاترە تا لە ئافرەتان‮. ‬لە ولایەتە‮ ‬یەكگرتوەكانی‮ ‬ئەمریكا لەو دە ساڵەی‮ ‬رابڕدودا هەر ساڵ‮ ‬10% رێژەی‮ ‬یارمەتیدانی‮ ‬ئافرەتان زیادبووە،‮ ‬داهێنەران هاوسەنگی‮ ‬لە نێوان ژیان و كاریان دەكەن ناهێلن كاریان كاریگەری‮ ‬بكاتە سەر ژیانیان،‮ ‬لە گەڵ ئەوەی‮ ‬ئافرەتان بەرپرسایەتی‮ ‬ژیانی‮ ‬تایبەت و خێزانیان لە ئەستۆدایە،‮ ‬ئەو ئافرەتانەی‮ ‬كە دەتوانن هاوسەنگی‮ ‬دروستبكەن لە نێوان ژیان و كارەكەیان لە ئافرەتانی‮ ‬تر سەركەوتووترن‮. ‬ژیانی‮ ‬هاوسەنگ بیری‮ ‬مرۆڤ ئامادە دەكات بۆ داهێنان‮. ‬لە وڵاتانی‮ ‬پێشكەوتوودا دەركەوتووە ئەو ئافرەتە داهێنەرانەی‮ ‬كە گرنگی‮ ‬بە ژیانی‮ ‬خێزانی‮ ‬و هاوڕێیەتی‮ ‬و تەندروستی‮ ‬و دەرونی‮ ‬دەدەن سەركەوتووترن لەو كەسانەی‮ ‬كە گرنگی‮ ‬بە شتی‮ ‬دیكە دەدەن‮. ‬ئەو ئافرەتەی‮ ‬كە دەیەوێت داهێنان بكات دەبێ ئامانجی‮ ‬كاری‮ ‬دیاری‮ ‬بكات و بە شەفافیەت دەركەوێت بۆ ئەوەی‮ ‬دوایی‮ ‬پەشیمان نەبیتەوە‮. ‬لە لێكۆلینەوەكاندا دەركەوتووە ئەو ئافرەتانەی‮ ‬كە بەرێوەبەرایەتی‮ ‬كاری‮ ‬كۆمپانیایان لە ئەستۆدایە و بە شەفافیەت كارەكانیان رێزبەندی‮ ‬دەكەن لە كارەكانیاندا سەركەوتووترن لە كەسانی‮ ‬تر‮. ‬داهێنەران دەبێ كارەكانیان بە وردبینی‮ ‬ئەنجام بدەن،‮ ‬چونكە وردبینی‮ ‬كردن زۆر گرنگە بۆ دانانی‮ ‬پلانی‮ ‬تایبەت بە داهێنان،‮ ‬ئەو پرسیارانەی‮ ‬تاكو ئێستاكە وەڵام نەدراونەتەوە‮ ‬یا بە ئەندازەی‮ ‬پێویست جێبەجێ نەكراون كلیلی‮ ‬سەركەوتنن بۆ ئەو ئافرەتانەی‮ ‬كە دەیانەوەێت داهێنان بكەن‮. ‬ئافرەتان لەبەر ئەوەی‮ ‬زۆر وردبینن و زیاتر لە پیاوان لێكۆڵینەوە دەكەن زووتر دەتوانن نهێنی‮ ‬داهێنان بدۆزنەوە،‮ ‬لە لایەكی‮ ‬ترەوە لە لیكۆلینەوە دەركەوتووە ئافرەتان پێداویستیان زیاترە لە پیاوان لەبەر ئەوە ئافرەتان پێداویستییەكانی‮ ‬بازاڕ‮ ‬باشتر دەناسن و ئەوە پێداویستییانەی‮ ‬كە بەرهەم دەهێنن پێداویستی‮ ‬بازاڕن‮. ‬زۆربەی‮ ‬ئافرەتانی‮ ‬داهێنەر هاوكارەكانیان فێری‮ ‬شێوازی‮ ‬كاری‮ ‬خۆیان دەكەن ئافرەتان زیاتر لە پیاوان هەول دەدەن بۆ ئەوەی‮ ‬كارەكە فێر بن،‮ ‬هەر ئەو تایبەتمەندییانەیە‮ ‬یارمەتی‮ ‬ئافرەتانی‮ ‬داهێنەر دەدات كە سوود لە ئەزمونی‮ ‬كەسانی‮ ‬تر وەربگرن‮. ‬داهێنەران بە گشتی‮ ‬دەبی‮ ‬پلانی‮ ‬درێژخایەن بۆ داهینانەكەیان دابڕێژن چونكە بەهێزترین شێوازی‮ ‬بەرەنگاربوونەوەیە و پێش شكستهێنان دەگرێت،‮ ‬ئاگاداربوون و بیركردنەوە لە دەرەنجام‮ ‬یەكێكە لە تایبەتمەییەكانی‮ ‬ئافرەتانی‮ ‬داهێنەرە،‮ ‬لەبەر ئەوەی‮ ‬ئافرەتان دور تەماشای‮ ‬دەكەن بۆیە سەرسەختانە رووبەڕووی‮ ‬گرفتەكان دەبنەوە‮. ‬هەرچەندە داهێنەری‮ ‬ئافرەت لە سەرتاسەری‮ ‬جیهان زۆر كەمترە لە پیاوان و لە زۆربەی‮ ‬وڵاتانی‮ ‬رێگری‮ ‬جۆراوجۆر هەیە كەچی‮ ‬رۆژبەرۆژ ئافرەتانی‮ ‬داهێنەر لەسەرتاسەری‮ ‬جیهاندا زۆرتر دەبن‮.‬