فارس قادر فەقێ عەبدوڵڵا
ئەمساڵ، تەمەنی پارتی دیموكراتی كوردستان بووە 73 ساڵ و پێدەنێتە ناو ساڵێكی نوێ لە تەمەنیدا، ئەویش ساڵی 74مینە، لە قوربانیدان و بەرخۆدان و خەبات و نسكۆ و نشێوی و سەركەوتن و دەریایەك لە خوێنبەخشین بە خاكی پیرۆزی كوردستان، كەچی گەر بەراوردی بكەین لەگەڵ بیروڕا و ئایدۆلوژیاكانی تری ناوچەكە لە چەپەكانەوە دەستپێبكەین یان لە توندڕەوەكانی ئایینی، یان لەژێر هەر ناونیشانی تری سۆشیاڵدیموكرات و دیموكراتەكان، دەیبینین پارتی تاكە حزبە لەم تەمەنەی بەرەو نوێبوونەوە و گەنجبوونەوە دەچێت و لە هیچ شوێنێكی تر ئەم دیاردەیە بەرچاو ناكەوێت، گەر سەیر بكەین شیوعیەت لە سۆڤیەت لە لوتكەوە هەرەسی هێنا و لە هەموو جیهانیشدا دووچاری پەتای لاوازبوون بوو، لەكاتێكدا هیچ كونجوقوژبینی ئەم جیهانە نەبوو، هزری شیوعیەتی تێدا بڵاو نەبێتەوە و گەر سەیری لایەنەكەی تر بكەین لە توندڕەوی ئایینیش بە هەمان شێوە وەك مەدرەسەیەك هەر رۆژە بە ناوێك لە شوێنێك لە شوێنەكان سەریهەڵداوە و لە زۆر شوێنیش گەیشتوون بە لوتكەی دەسەڵات، كەچی تەمەنێكی كورتیان هەبووە، هەرچەندە زۆر بە زیرەكی بە نوێكارییەوە هاتوون بۆ گۆڕەپانەكە، بەڵام پاش گەیشتن بە دەسەڵات نەیانتوانیوە لەگەل واقیعی كۆمەڵگەدا بگونجێن، بە هەردوو زمانی هەڕەشە و نوێخوازیی كاریان كردووە، هەر نەیانتوانیوە بەردەوامی بدەن بە دەسەڵاتیان، لە لایەكی ترەوە حزبە سۆشیاڵدیموكراتەكانیش بە هەمان شێوە نەیانتوانیوە بەردەوامی بە ژیانی حزبایەتیان بدەن، ئەگەر سەیر بكەین حزبی بەعسی عێراقی، پاش 37 ساڵ لە حكوم، تووشی گەورەترین هەڵەبوو، لە غروری و حوكمڕانی و ئەوەی یەكسانی و ئیشتراكی بێت، لەم حزبەدا بە دی نەدەكرا، تەنیا ناوێكی كارتۆنی بوو، ئیشتراكییەت و لەلایەن دیكتاتۆرییەتی سەربازییەوە بەڕێوە دەچوو، هەروەك دەبینین بەشەكەی تری كە لە سووریا بوو، بوو بەهۆی تێكدان و دواكەوتننی وڵات، كەچی بەهۆی وڵاتە زلهێزەكان بەرژوەندی ئابوری وڵاتە نادیموكراتەكان و بیرۆكەی فراوانخوازی و عەقڵییەتی سەفەوی ئێرانی تا ئێستاش لەسەر پێی خۆی وەستاوە و ماوە.
هەروەها سەبارەت بە توركیاش ئەگەر سەیر بكەین، رابەر و دامەزرێنەری كۆماری توركیا كە ئەتاتورك و حزبەكەی بوو، لە هەموو توركیادا توانای بە دەستهێنانی كورسیێكی پەرلەمانیان نەماوە، كەواتە لە ناوچەكە بە گشتی، تاكە حزبێك نییە كە تەمەنی هێندەی تەمەنی پارتی دیموكراتی كوردستان بێت، نەك وەك خۆی مابێت، بەڵكو بەرەو پێشتریش چووبێت، تەنها چەند دەوڵەتێكی عەرەبی نەبێت كە ئەویش حوكمڕانیان (پاشایەتییە و یان ئەمیر و شێخی عەشیرەتەكانن) كە ئەمانەش لەلایەن شەقامەوە رەفزكراون، بەهۆی سیاسەتی بەرژەوەندخوازی زلهێزەكان لە دەسەڵاتدا ماون، لەبەر ئەوەی چەند وڵاتێكی دەوڵەمەند و گرنگی سامانە سرووشتییەكانن، كانگای نەوتی جیهانن، لە نەخشەی جیهانیشدا كاریگەریان هەیە لەسەر رێگاوبانە ئاوییەكان، كەواتە دەكرێت پرسیارێك لە خۆمان بكەین و بپرسین كەوایە چۆن پارتی دیموكراتی كوردستان نەك هەر وەك خۆی ماوە، بەڵكو بەرەو پێشتریش چووە؟ بۆ وەڵامی ئەم پرسیارەش، بە كورتی دەتوانین بڵێین: پارتی چەند تایبەتمەندییەكی خۆی هەیە كە لە هەموو پارتەكانی تری جیادەكاتەوە، ئەویش: یەكەم دروستبوونی پارتی لە 16ئابی 1946 زەرورەتێكی مێژوویی بووە، بۆشایەكی گەورە هەبوو لەنێوان بزاڤی رزگاریخوازیی كوردی، پارتی لەنێو قوڵایی ناخی كۆمەڵگاوە دروستبووە، خاڵی دووەم بوونی رابەر و سەركردایەتییەكی بەهێز لە كەسایەتی بارزانیی نەمر و بەرەو پێشچوونی ئەم قوتابخانەیە و پیرۆزی نەهجی پارتی، سێیەم دانەبڕان لە خاك و میللەت و بەردەوامی ژیان لەگەڵ چینی هەژاران، چوارەم سازشنەكردن لەسەر پرسە كوردستانییەكان بە گشتی و كەركووك بە تایبەتی و بوونی قەناعەتێكی رەها بە مافی چارەنووس و سەربەخۆیی كوردستان لەژێر هەر گوشارێكدا بێت بە مساوەمە كردن، بەرانبەر بە مافی چارەنووس، چۆكی دانەناوە، لەكاتی گونجاویشدا خەباتی بۆ كردووە و رابەری پاراستنی ناسنامەی كورد بووە لە هەر چوار پارچەی كوردستان و كوردستانی گەورە و یەكگرتووی بە خەون نەزانیوە، پێنجەم پارتی ریفراندۆمی كرد و تێیدا سەركەوت، لە 93% دەنگی میللەتی هێنا و ئەم شەرەفەی بەركەوت، هەر پارتیش بوو پیلانی خیانەتكارییەكەی 16ی ئۆكتۆبەری تێكشكاند و بەرگریی لە شەرەف و كەرامەتی ئەم میللەتە كرد بەرانبەر بەو هێزە گەورەیەی عێراق و ئێران و توركیا و خۆفرۆشان وەستا، ئەمە و كۆمەڵێك تایبەتمەندی هەن، كە پارتی جیادەكاتەوە لە هەموو حزبەكانی تر، لەبەر ئەوەی زۆربەی حزبەكانی تر بۆ منافەسەی پارتی دروستبوونە یان دروستكراون، بەڵام پارتی هەروەك گوتمان لە بۆشاییەكی سیاسی وەك پێویستییەكی مێژوویی دروستبوو تەنها خۆی بە مونافسی دوژمنانی كورد زانیوە نەك میللەتەكەی كە ئەمەش جیاوازییەكی زەقە و مێژووش شاهێدە كە پارتی ئامادەیە هەردەم گەورەترین تەنازول بۆ هێزە ناوخۆییەكان بكات، تەنها بۆ ئەوی نێوماڵی كوردی بپارێزێت، یەكڕیزیی كورد تێكنەچێت.
بەڵێ، ئەمانە هەر هەمووی وایكرد پاش 73 ساڵ تەمەنی پارتی ببێت و بمێنێتەوە بە حزبی یەكەمی بێ ركابەرە لە گۆڕەپانەكە و ئەمەش بەهۆی هەڵوێستە مێژووییەكانی و پەیڕەو و پڕۆگرامی حزبەكەی لە هەمووشی گرنگتر و حیكمەت و گەورەیی سەرۆك مسعود بارزانییە لەسەر ئاستی ناوخۆ و وڵاتانی ئیقلیمی و جیهانی كە وەك یەكێك لە سەركردە مەزنەكانی جیهانی تەماشا دەكرێت و لەسەر ئاستی عێراقیش رۆڵێكی گرنگ دەبینی بەڵێ ئەمە واقیعی پارتی و سەرۆك مسعود بارزانییە، پاش 73 ساڵ، بەڵێ، بۆ ئەم یادەی ئەمساڵ دەكرێ بگوترێت جیاوازی تر بەسەر ژیانی كورد و پارتیشدا هات گەر سەیر بكەین، ئێستا سەرۆك بارزانی وەك مەرجەعی كوردە بۆ باشوور بە تایبەتی و بۆ بەشەكانی تری كوردستانیش بە گشتی، بەڵێ سەرۆك مسعود بارزانی رابەر و پێشمەرگە، هەرچەندە لە ساڵی 1999ش لە كۆنگرەی 12دا، داوای لە ئەندامانی كۆنگرە كرد كە ئەو نایەوێت بە كاری حزبی و ئیداری مەشغول بێت، تكای لە هەڤاڵان كرد كە وازی لێبێنن، چونكە كاری زۆر گەورەتر و مەزنتری لە بەردەستە و دەیەوێت تەفەرغ بكات بەو كارەی، كەچی لە هۆڵی كۆنگرە هەر هەموو ئەندامان كە ژمارەیان 1800 كەس زیاتر دەبوو، هەستانە سەر پێ و رێگایان پێنەدا وتارەكەی تەواو بكات و چەپڵە رێزانیان كرد بە گوتنەوەی (پێشڕەوی كورد پارتییە و سەرۆكمان بارزانییە)، وازیان لێی نەهێنا، هەر هەموو ئەندامان بە چاوی گریان و قوڕگی لاڵەوە هاواریان دەكرد، ئەوەبوو سەرۆكیان ناچاركرد قبوول بكات و وەك سەرۆكی پارتی لە كارەكەی بەردەوام بێت، بەڵێ ئێمە بە ئاگا نەبووین كە ئەو ئاگای لە حزبایەتی نییە، بەڵكوو سەرقاڵی كاركردنە بۆ دەوڵەتی كوردی و سەربەخۆیی كوردستان لە ساڵی 1999 بەڵێ خۆزگە ئەوكات وەك رابەر و مەرجەعی كورد رێگامان پێدابا و سەرقالمان نەدەكرد با بەكاری تر، چونكە ئەم رابەرە گەورەیە خۆی دەفەرمووێت گەورەترین ناو و نازناو لای من پێشمەرگەیە و شەرەفێكی گەورەیە پێشمەرگەی كوردستان بم، بەڵێ ئەمڕۆ سەرۆك بارزانی رابەر و پێشمەرگە مەرجەعی كوردە، پاش 73 ساڵ، هەڤاڵ نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكی هەرێمە و هەڤاڵ مەسرور بارزانی، سەرۆكوەزیرانە، بەڵێ پاش 73 ساڵ پارتی رابەرە پارتی گەشایەوە پارتی زیندووە، پارتی گەنجە و مامۆستای گەنجانە، بەڵێ لە سایەی پارتی و حیكمەتی بارزانی، ریفراندۆم زیندووە، ریفراندۆم كرا و خەونی دوژمنان لە گۆڕنرا، بەڵێ ئەوانەی دوو ساڵ بەر لە ئێستا سنووریان دادەخست، ئێستا هەموو سنوورەكانیان دەكەنەوە و دەڵێن دەروازەی نوێتر دروست دەكەین، بەڵێ لە نێوان عێراق و ئێران و توركیا، كێبڕكێیە و هەر كەس دەڵێ فەرموون لەگەڵ ئێمەدا بازرگانی بكەن، فەرموون دەرگای ئێمە واڵایە، بەڵێ ئێران دەڵێ ڤیزام هەڵگرت و رسومات وەرناگرم، ئێوەش وەرمەگرن، بەڵێ ئەمەیە سیاسەتی پارتی، ئەمەیە حیكمەتی سەرۆك و رابەرمان مسعود بارزانی، بەڵێ پارتی رابەر بووە، سەرۆكەكەی پۆڵایینە، مێژووی پڕ سەروەرییە، لە هەموو ژیانی شەرمی لە لاپەڕەیەكی مێژوو نییە، بۆیە باكی نییە لەم یادەی ئەمساڵیش لە 73 ساڵی پێشووتری بە هێزترە، چونكە بناغەی لەسەر بیروباوەڕێكە لە هەموو بیروڕاكانی تر جوانترە، بەڵێ رابەرە، بەڵێ كاك مسعودیش تانجی سەرە، بەڵێ دەوڵەتی كوردیش خەون نییە و نەخشەی بۆ داندراوە، هەمووكات بارزانییە بۆ ئەم دەوڵەتەش سەركردە و پێشەوایە، ئەم 16ی ئابەش زۆر گەشاوەیە.
❊ ئەندامی ئەنجوومەنی سەركردایەتیی پارێزگای هەولێری (پ.د.ك).
