كاروان محەمەد سینۆ ‮
بارزانییەكان كەسانێكن ناسراو ترن لەوەی‮ ‬لە چەند دێرێكدا بیانناسێنم،‮ ‬هەركاتێكی‮ ‬ناوی‮ ‬ئەو جوامێرانە دەبیسترێ،‮ ‬دەمودەست لەو چركە ساتەدا بیبلۆگرافیا زیاتر لەسەدەیەك شۆڕش و خەبات و قوربانیدان بە ئەندێشەی‮ ‬بیسەردا تێدەپەڕێت‮. ‬تەنانەت ناوی‮ ‬بارزانی‮ ‬ببووە ناسنامەی‮ ‬كورد لە سەرانسەری‮ ‬جیهاندا‮. ‬لێرەدا لە‮ ‬36‮ ‬ساڵەی‮ ‬ئەنفال كردنی‮ ‬بارزانییەكان،‮ ‬دەخوازم بەخێرایی‮ ‬سەرەتای‮ ‬سەرهەڵدانی‮ ‬خەبات و قوربانیدانی‮ ‬بارزانییەكان بخەمەروو كە زیاتر لە سەدەیەكە ئەم جوامێرانە خەبات و قوربانی‮ ‬دەبەخشن لەپێناو ئازادی‮ ‬و سەربەستی‮ ‬و سەربەخۆی‮ ‬میللەتی‮ ‬كورد و تەواوی‮ ‬خەڵكی‮ ‬كوردستان‮.‬ لە ساڵی‮ ‬1872‮ ‬پاش ئەوەی‮ ‬باوكی‮ ‬وەفات دەكات،‮ ‬جەنابی‮ ‬شێخ محەمەد شێخ عەبدلسەلام سەرپەرشتی‮ ‬تەكیەی‮ ‬بارزان دەكات‮. ‬شێخ محەمەد مرۆڤێكی‮ ‬زانابوو لە كارووباری‮ ‬ئاینی‮ ‬و دونیایی،‮ ‬مرۆڤێكی‮ ‬زاهید و تەقوادار بوو،‮ ‬عادیل و دادپەروەر بوو،‮ ‬لەگەل ئەوەی‮ ‬ڕابەرێكی‮ ‬ئاینی‮ ‬پاك و پاراو بوو،‮ ‬هەروەها‮ ‬ڕابەرێكی‮ ‬كۆمەڵایەتی‮ ‬و دادپەروەربوو‮. ‬لەسەر دەمی‮ ‬ئەودا تەكیەی‮ ‬بارزان لە سەرانسەری‮ ‬كوردستاندا ناوبانگی‮ ‬دەركردبوو لە زانست و ماف و دادپەروەی،‮ ‬بەڵكوو ببوە فریاد رەس وپەناگای‮ ‬مەزلوم و لێقەوماوان،‮ ‬وایلێهاتبوو خەڵكی‮ ‬دەڤەرەكە و دەوروبەر پەنایان بۆ تەكیەی‮ ‬بارزان و خودی‮ ‬جەنابی‮ ‬شێخ محەمەد دەهێنا بۆ ئەوەی‮ ‬ناعەدالەتی‮ ‬و زوڵمیان لەسەر لاببات و هاوكاری‮ ‬و پاڵپشتییان بكات و مافە زەوتكراوەكانیان بۆ بگەڕێنێتەوە‮.‬ بەم شێوەیە‮ ‬ڕۆژ دوای‮ ‬رۆژ مورید و شوێنكەوتوانی‮ ‬تەكیەی‮ ‬بارزان و خودی‮ ‬جەنابی‮ ‬شێخ محەمەد‮ ‬ڕۆژدوای‮ ‬ڕۆژ لە زیاد بووندا بوو،‮ ‬ئەمەش بووە جێگای‮ ‬نیگەرانی‮ ‬چەند سەرۆك عەشیرەتێكی‮ ‬دەڤەرەكە كە وردەوەردە دەسەڵاتیان لە نێو خەڵكدا كەم دەبووەوە‮. ‬بۆیە ئەم سەرۆك عەشیرەتانە سكاڵای‮ ‬خۆیان لەسەر جەنابی‮ ‬شێخ محەمەد بردە لای‮ ‬سوڵتانی‮ ‬عوسمانی،‮ ‬لە ئەنجامدا بەفەرمانی‮ ‬سوڵتانی‮ ‬عوسمانی‮ ‬جەنابی‮ ‬شێخ محەمەد بارزانی‮ ‬ڕادەگوێزرێتە شاری‮ (‬بەدلیس‮) ‬و لەوێ بۆ ماوەی‮ ‬ساڵێك زیندانی‮ ‬دەكرێ‮. ‬ئەمەش بووە ئەگەری‮ ‬سەرهەڵدانی‮ ‬ناڕەزایی‮ ‬لەلایەن خەڵكی‮ ‬ستەمدیدە و مەزڵوم و هەژار كە جەنابی‮ ‬شێخ پشت و پەنای‮ ‬ئەوان بوو‮. ‬بۆیە دەتوانین بڵێین سەرهەڵدانی‮ ‬خەبات و شۆڕش دژی‮ ‬داگیركەر و زاڵم و دوژمنان لەمێژووی‮ ‬نزیكدا لەم رۆژەوە دەستی‮ ‬پێكرد،‮ ‬ئیتر لەمەوپاش بارزان و بارزانییەكان بوونە پێشەنگ و سومبولی‮ ‬شۆڕش و خەبات و‮ ‬ڕاپەرین و بزاڤی‮ ‬رزگاری‮ ‬خوازی‮ ‬كورد‮.‬ پاش وەفاتی‮ ‬شێخ محەمەد،‮ ‬جەنابی‮ ‬شێخ عەبدلسەلام‮ (‬شیخ عەبدلسەلامی‮ ‬دووەم‮) ‬كوڕی‮ ‬شێخ محمەد بارزانی،‮ ‬وەكو سەركردەیەكی‮ ‬نیشتیمان پەروەر و‮ ‬ڕابەری‮ ‬تەكیەی‮ ‬بارزان بەدەركەوت‮. ‬وێرای‮ ‬ئەوەی‮ ‬شێخ عەبدلسەلام‮ ‬ڕابەری‮ ‬تەكیەی‮ ‬بارزان بوو،‮ ‬هەروەها سەركردەیەكی‮ ‬نیشتیمان پەروەر و سیاسەتمەدار و ئازادی‮ ‬خواز بوو،‮ ‬چەند عەشیرەتێكی‮ ‬دەوروبەر و خەڵكی‮ ‬دەڤەرەكەی‮ ‬لەژێر دەسەڵاتی‮ ‬تەكیەی‮ ‬بارزاندا رێكخست و چەندی‮ ‬چاكسازی‮ ‬مولكایەتی‮ ‬و كشتوكاڵی‮ ‬و‮ ‬یەكسانی‮ ‬و دادوەری‮ ‬و كۆمەڵایەتی‮ ‬لەم دەڤەرەدا پەیڕەوكرد‮. ‬ئەمەش هەوێنی‮ ‬دروستكردنی‮ ‬دەوڵەت و حوكمڕانی‮ ‬و سەركردایەتی‮ ‬و شۆڕش بوو‮. ‬پاش ئەوەی‮ ‬شێخ عەبدلسەلام داوای‮ ‬ماف و حوكمڕانی‮ ‬ئیداری‮ ‬دەڤەرەكەی‮ ‬دەكات،‮ ‬سوڵتانی‮ ‬عوسمانی‮ ‬ئەمە بە لادان و سەربەخۆیی‮ ‬لەقەڵەم دەدات و لەساڵی‮ ‬1907 ‮ ‬بەفەرماندەیی‮ (‬محەمەد فازل پاشا داغستانی‮) ‬هێڕشێكی‮ ‬بەرفراوان دەكاتە سەر دەڤەری‮ ‬بارزان و تەڕو وشك پێكەوە دەستوتێنن و ژن و منداڵ و پیرو پەككەوتەكان زیندانی‮ ‬دەكان،پاش بەرگریێكی‮ ‬جوامێرانەی‮ ‬بارزانییەكان،‮ ‬شێخ عەبدلسەلام‮ ‬رزگار دەبێت،لەم هێڕشەی‮ ‬عوسمانییەكان جەنابی‮ ‬مەلامستەفای‮ ‬بارزانی‮ ‬لە تەمەنی‮ ‬سێ ساڵیدا لەگەڵ دایكی‮ ‬لە موسڵ زیندانی‮ ‬دەكرێن‮. ‬ساڵی‮ ‬1908 ‮ ‬دووبارە شێخ عەبدلسەلام هێڕش دەكاتەوە سەر سوپای‮ ‬عوسمانی‮ ‬لە دەڤەری‮ ‬بارزان و سەركەوتنێكی‮ ‬گەورە بەدەست دێنیت و زیانێكی‮ ‬زۆر بە سوپای‮ ‬عوسمانی‮ ‬دەگەینێ،‮ ‬لەئەنجام حكومەتی‮ ‬عوسمانی‮ ‬داوای‮ ‬دانوستان لە شێخ عەبدلسەلام دەكات‮. ‬دواتر لە ساڵی‮ ‬1913 ‮ ‬دووبارە سوپای‮ ‬عوسمانی‮ ‬هێرش دەكەنەوە سەر بارزان بۆ دەستگیر كردنی‮ ‬عەبدلسەلام‮. ‬دواتر بە خیانەت شێخ عەبدلسەلام لە گوندی‮ (‬گەنگەجین/رۆژهەڵاتی‮ ‬كوردستان‮) ‬دەستگیر دەكرێ و‮ ‬ڕادەستی‮ ‬دەوڵەتی‮ ‬عوسمانی‮ ‬دەكرێ،‮ ‬دواتر لەسێدارە دەدرێ‮. ‬ئینجا لەتەمەنی‮ ‬18‮ ‬ساڵیدا جەنابی‮ ‬شێخ ئەحمەد بارزانی‮ ‬سەركردایەتی‮ ‬تەكیە و بزوتنەوەی‮ ‬بارزان دەكات و لە ساڵی‮ ‬1919 ‮ ‬شێخ ئەحمەد بارزانی‮ ‬هێزێكی‮ ‬چەكدار بەسەركردایەتی‮ ‬مەلامستەفا بارزانی‮ ‬بۆ بەهاناچوونی‮ ‬شۆڕش شێخ مەحمودی‮ ‬حەفید دەنێرێت‮.‬ لە ساڵی‮ ‬9‮/‬12‮/‬1931 ‮ ‬لەژێر بردومنی‮ ‬فڕوكەجەنگییەكانی‮ ‬ئینگلیز،‮ ‬عەقید‮ (‬برقی‮ ‬بەگ‮) ‬خۆی‮ ‬و سوپاكەی‮ ‬هێڕشیان كردە سەر گوندی‮ (‬بارزان‮) ‬بۆ دەستگیر كردنی‮ ‬شێخ ئەحمەد،‮ ‬بەڵام دوژمن شكستی‮ ‬هێنا و پاشەكشەیان كرد‮. ‬لەساڵی‮ ‬19‮/‬3‮/‬1932 ‮ ‬دیسانەوە سوپای‮ ‬عێراق بەپاڵپشتی‮ ‬فرۆكە جەنگییەكانی‮ ‬ئینگلیز هێڕشیان كردە سەر گوندی‮ ‬بارزان و بەچڕ‮ ‬بردوومان كرا‮.‬ لەساڵی‮ ‬17‮/‬7‮/‬1943 ‮ ‬لە شاری‮ ‬سلێمانی‮ ‬مەلامستەفا بارزانی‮ ‬بەهاوكاری‮ ‬حزبی‮ “‬هیوا”لە زیندان دەرهێنرا و روویكردە رۆژهەڵاتی‮ ‬كوردستان شاری‮(‬شنۆ‮)‬،‮ ‬لەوێوە مەلامستەفا بارزانی‮ ‬لەگەڵ‮ ‬30 ‮ ‬پێشمەرگە رووی‮ ‬كردەوە دەڤەری‮ ‬بارزانی‮ ‬و دەستیكردەوە بە خەبات و شۆڕش،‮ ‬ئەم جارە شۆرشی‮ ‬بارزان‮ (‬1943‮-‬1945‮)‬ بەردەوام بوو‮.‬ دواتر مەلامستەفا بارزانی‮ ‬بەشداری‮ ‬كرد لە‮ ‬ڕاگەیاندی‮ ‬كۆماری‮ ‬كوردستان لە مهاباد‮ (‬1946‮).‬ ‮ ‬پاشان بۆماوەی‮ ‬11‮ ‬ساڵ بارزانی‮ ‬و زیاتر لە‮ (‬500‮) ‬پێشمەرگە ئاوارەی‮ ‬یەكێتی‮ ‬سۆڤیەت بوون‮. ‬لە ساڵی‮ ‬1958‮ ‬بارزانی‮ ‬و هەڤاڵانی‮ ‬وەكو پاڵەوانانی‮ ‬نیشتیمان پەروەر گەڕانەوە عێراق و كوردستان‮. ‬لە ساڵی‮ ‬1961‮ ‬مەلامستەفا بارزانی‮ ‬شۆڕشی‮ ‬مەزنی‮ ‬ئەیلوول جۆش دەدەدا و لە‮ ‬11ی‮ ‬ئازاری‮ ‬1970 مافی‮ ‬ئۆتۆنۆمی‮ ‬و خۆ بەرێوەبردن بۆ كوردستانی‮ ‬باشوور بەدەست هێنا و مافی‮ ‬كوردی‮ ‬لە نێو دەستوری‮ ‬عێراقدا چەسپاند‮.‬ پاش وەفاتكردنی‮ ‬جەنابی‮ ‬مەلامستەفا بارزانی،‮ ‬لە‮ ‬26‮ ‬گوڵانی‮ ‬1976 ‮ ‬جەنابی‮ ‬سەرۆك مسعود بارزانی‮ ‬و كاكە ئیدریسی‮ ‬هەمیشەلەیاد،‮ ‬شۆڕشی‮ ‬گوڵانیان جۆشدا وەك درێژەپێدەری‮ ‬شۆڕی‮ ‬ئەیلوول،‮ ‬ئینجا لە ئەنجامدا‮ ‬ڕاپەڕینەمەزنەكەی‮ ‬1991 بووە بەرهەمی‮ ‬هەموو ئەم خەبات و شۆڕشانەی‮ ‬بنەماڵەی‮ ‬بارزانی،‮ ‬ئینجا حكوومەت و پەرلەمانی‮ ‬كوردستان دامەزارا،‮ ‬دواترلە‮ ‬25‮/‬ئەیلوولی‮ ‬2017 ‮ ‬لە پڕوسەی‮ ‬ریفراندۆمی‮ ‬سەرەبەخۆیی‮ ‬كوردستاندا تێكڕای‮ ‬خەڵكی‮ ‬كوردستان بڕیاریاندا‮ “‬بەڵێ‮” ‬ئێمە دەخوازین سەبەرخۆ بژین‮.‬ خەباتی‮ ‬بارزانی‮ ‬و بارزانییەكان لەماوەی‮ ‬زیاتر لە سەدەیەك،هەڵبەت خاڵی‮ ‬نەبووە لە فرمێسك و‮ ‬ڕاوەدوونان و قوربانیدان و شەهادەت و كیمیاباران و ئەنفال و لەسێدارەدان و زیندەبەچاڵكردن و‮ … ‬هەرجۆر مەرگەساتێك كە هەییە‮.‬ ماوە بەشێنەیی‮ ‬بڵێم‮.. ‬بەڵێ بارزانییەكان كوژران و لەسێدارەدران و ئەنفال كران و زیندەبەچاڵ كران و مردن‮.. ‬بەڵام مردنی‮ ‬و شەهید بوون و ئەنفال كردنی‮ ‬بارزانییەكان ژیان و مانەوەیان بە تەوای‮ ‬خەڵكی‮ ‬كوردستان بەخشی‮. ‬بەڵێ بارزانییەكان مردن بۆ ئەوەی‮ ‬كورد و تەواوی‮ ‬خەڵكی‮ ‬كوردستان بژین،‮ ‬قەدەر وای‮ ‬خواستووە كە مردنی‮ ‬بارزانییەكان ژیان ببەخشێ بە تەواوی‮ ‬میللەتێك‮. ‬بۆیە لێرەدا لەیادی‮ ‬36‮ ‬ساڵەی‮ ‬ئەنفالكردنی‮ ‬بارزانییەكان‮. ‬سەری‮ ‬رێزونوازش بۆ هەر خوشكێكی‮ ‬بارزانی‮ ‬دەنوێنم كە چەندین ساڵ چاوەڕوانی‮ ‬گەڕانەوەی‮ ‬براكەی‮ ‬بووە‮. ‬سەری‮ ‬رێزونوازش بۆ هەر بوكێكی‮ ‬پاكیزە دەنوێنم كە چەندین ساڵ چاوەڕوانی‮ ‬گەڕانەوەی‮ ‬زاواكەی‮ ‬بووە‮. ‬سەر رێزونوازش بۆ هەر دایكێك دەنوێنم كە چەندین ساڵ چاوەڕوانی‮ ‬گەڕانەوەی‮ ‬كوڕەتاقانەكەی‮ ‬و پیاوەكەی‮ ‬و برا و برازا و ئامۆزا و خوارزاكانی‮ ‬بووە‮. ‬پێویستە مێژوو خەبات و شۆڕشەكانی‮ ‬بارزانی‮ ‬و بارزانییەكان بە ئاڵتوون بنوسێ و هەرگیز لەیاد نەكرێن‮.‬ سەربەرزی‮ ‬و سەرفەرازی‮ ‬بۆ بارزانییە ئەنفالكراوەكان و تەواوی‮ ‬كوردی‮ ‬ئەنفال كراو لە بادینان و گەرمیان و خۆشناوەتی‮ ‬و هەر دەڤەرێكی‮ ‬دیكەی‮ ‬كوردستان‮. ‬رێز و پێزانین بۆ خەباتی‮ ‬دوورو درێژی‮ ‬بنەماڵەی‮ ‬سەربەرزی‮ ‬بارزان‮.‬