خەبات: زانكۆ جاف:-
دوای ئەوەی ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی ئەتۆمی پشتڕاستی كردەوە كە كۆماری ئیسلامی ئێران “پێشێلی بەڵێنەكانی رێككەوتنی ناوەكی” دەكات، سەرۆك كۆماری فەڕەنسا و سەرۆك وەزیری ئیسرائیل هۆشدارییان بە تاران دا. لەلایەكی دیكەشەوە گرژییەكانی نێوان ئێران و ئەورووپا زیاتربووە و هێزە دەریاییەكانی جەبەلتارق بە هاوكاری هێزە تایبەتەكانی بەریتانیا دەستیان بەسەر كەشتییەكی گوێزەرەوەی نەوتی ئێراندا گرتووە كە ویستوویەتی دوو ملیۆن بەرمیل نەوتی خاو بۆ پاڵاوگەی بانیاس لە سووریا بگوازێتەوە.
هۆشدارییەكان
ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی ئەتۆمی رۆژی یەكشەممە رایگەیاند ئاگاداری نەبوونی بەڵێنی ئێران بەپەلەی پیتاندنی یورانیۆمە. كاتژمێرێك دوای ئەوەی ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی ئەتۆمی پشتڕاستی كردەوە كە كۆماری ئیسلامی ئێران “پێشێلی بەڵێنەكانی رێككەوتنی ناوكی” دەكات، سەرۆك كۆماری فەڕەنساو سەرۆك وەزیری ئیسرائیل هۆشداریان بە تاران دا. ئێمانوێل ماكرۆن، هەنگاوی ئێران بۆ زیاتركردنی پلەی پیتاندنی یۆڕانیۆمی مەحكوم كرد. هەروەها، بنیامین نەتەنیاهۆ لەكۆبوونەوەی هەفتانەی كابینەی ئیسرائیل هەنگاوی تارانی بە”هەنگاوێكی زۆر میەترسیدار” وەسف كرد و داوای لەوڵاتانی ئەورووپایی كرد جارێكی دیكە گەمارۆ بخەنە سەر ئێران. گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی بەریتانیشا لەكاردانەوەیەكدا گوتی: ئەو وتە بەڵێنداری رێككەوتنی ناوەكییەو چاوەڕوانی هەیەكۆماری ئیسلامی دەبێت پابەندی بەڵێنەكانی بێت و دەبێت دەستبەجێ هەموو ئەو هەنگاوانە رابگرێت كە پێچەوانەی رێككەوتنەكانە. ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی ئەتۆمی لەكاردانەوەیەكدا بەرامبەر بەنەبوونی بەڵێنی ئێران بەپەلەی پیتاندنی یۆرانیۆم رایگەیاند: كە ئێمە ئاگاداری بڕیاری ئێران سەبارەت بە پلەی پیتاندنی یۆرانیۆمین. سەرۆكی ئەمەریكاش لەیەكەم كاردانەوەی بەرامبەر بەبردنە سەرەوەی پلەی پیتاندنی یۆرانیۆمی لەلایەن كۆماری ئیسلامی ئێران گوتی: پەیامی دیكەی بۆ ئێران نییەو ئەوان یاری بە ئاگر دەكەن.
كشانەوە لە رێككەوتنەكە
بەرپرسانی باڵای حكوومەتی ئێران، ئاشكرای دەكەن ئیتر پابەندی ئەو بەڵێنانە نابن كە لە چوارچێوەی كەمكردنەوەی پیتاندنی یۆرانیۆم دان. لەمبارەوە عەلی ڕەبێعی، گوتەبێژی دەوڵەتی حەسەن ڕۆحانی رۆژی یەكشەممەی رابردوو لە پرێس كۆنفرانسێكدا ڕایگەیاند: ئەمڕۆ ئەو مۆڵەتە60 ڕۆژەیەی كە بە وڵاتانی ڕۆژئاوامان دابوو كۆتایی دێت و لەمەودوا لە ڕێژەی 3.67ی یۆرانیۆمی پێتیندراو تێدەپەڕێنین و ئاستی خستی یۆرانیۆم بەپێی ویستی خۆمان دەبێت. دوو مانگ لەمەوبەر كۆماری ئیسلامیی ئێران مۆڵەتێكی60 ڕۆژەی بە وڵاتانی ڕۆژئاوایی دا كە ئەگەر ئەورووپا لەو ماوەیەدا پشتگیریی ئێران نەكەن، ئەوان پابەندی بەڵێنییەكانیان نابن و لە ڕێككەوتنی ئەتۆمی دەكشێنەوە، بەڵام هەر ئەوكات فیدریكا مۆگرینی، بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی یەكێتیی ئەورووپا ئەو داوایەی ئێرانی ڕەت كردەوە و ئاشكرای كرد هیچ مۆڵەتێك لە ئێران قەبووڵ ناكەن. هەر لەم بارەیەوە عەباس عێراقچی، جێگری وەزیری دەرەوەی ئێران ئاشكرای كرد: لە هەنگاوی دووەمدا لەبارەی بەڵێنیی خۆمان بۆ ڕێژەی پیتاندن و خەستیی یۆرانیۆم، لە ئێستاوە ڕای دەگەیەنین ئیتر پابەندی ئەو ڕێژە دیاریكراوە نابین. عێراقچی ئاماژەی بەوەش كرد: “محەمەدجەواد زەریف، ئەمڕۆ لە نامەیەكدا ئەم بابەتەی بە فەرمی بە فیدیرۆكا مۆگرینی، بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی یەكێتیی ئەورووپا ڕاگەیاندووە”. جێگری وەزیری دەرەوەی ئێران ڕاشیگەیاند: كەمبوونەوەی بەڵێنەكانی ئێران، لەوانەیە ببێتە هۆی هاتنە دەرەوەی یەكجارەكیی ئێران لە ڕێككەوتنی ناوكی.
گرژییەكانی ئێران و ئەورووپا
گرژییەكانی نێوان ئێران و ئەورووپا زیاتربووە و هێزە دەریاییەكانی جەبەلتارق بە هاوكاری هێزە تایبەتەكانی بەریتانیا دەستیان بەسەر كەشتییەكی گوێزەرەوەی نەوتی ئێراندا گرتووە كە ویستوویەتی دوو ملیۆن بەرمیل نەوتی خاو بۆ پاڵاوگەی بانیاس لە سووریا بگوازێتەوە. دەسەڵاتدارانی جەبەلتاریق بە پاساوی ئەوەی جووڵەی كەشتییەكە پێشێلی سزاكانی یەكێتیی ئەورووپایە لەسەر سووریا، دەستیان بە سەر كەشتییەكەدا گرتووە؛ بەڵام بەرپرسانی ئیسپانیا رایانگەیاند، دەستبەسەرداگرتنی كەشتیی ’گرەیس وان’ لەسەر داوای ئەمەریكا بووە. جۆزێف پۆرێڵی، سەرپەرشتیاری وەزارەتی دەرەوەی ئیسپانیا رایگەیاند “بەشێوەیەكی سرووشتی، ئێمە ئاگاداری ئۆپەراسیۆنەكە بووین. پاسەوانی سڤیل لە ناوچەكە گەشتیان دەكرد، بەڵام ئێمە لە بارودۆخەكەمان دەكۆڵیەوە كە ئەمە روویدا. ئەمە داوایەكی ئەمەریكا بوو لە بەریتانیا”. وەزارەتی دەرەوەی ئێران دەستبەسەرداگرتنی كەشتییەكەی بە نایاسایی ناوبرد و باڵیۆزی بەریتانیای لە تاران بانگكرد. هاوكات بەریتانیا رایگەیاند، ئەوان بەرگری لە ئۆپەراسیۆنەكەیان دەكەن و لەو باوەڕەدان گوێزانەوەی نەوت بۆ سووریا پێشێلی سزاكانی یەكێتیی ئەورووپایە لەسەر سووریا. ئەم گرژییە نوێیانە لەكاتێكدان، ئەورووپا لە بڕیاری ئێران بۆ دووركەوتنەوە لە جێبەجێكردنی پابەندییەكانی ناو رێككەوتنە ئەتۆمییەكە نیگەرانە و وڵاتانی ئەورووپایی ناو رێككەوتنەكە لە راگەیێندراوێكدا ئەوەیان بە ئێران راگەیاندووە. مایا كۆسیانسیك، گوتەبێژی كۆمیسیۆنی یەكێتیی ئەورووپا دەڵێت “پێموایە ئێوەش بە هەڵوێستی ئێمە زۆر ئاشنان، ئێمە بەردەوام و روون بووین لەبارەی پابەندییەكانمان بە رێككەوتنە ئەتۆمییەكەوە، بە پشتبەستن بە پابەندیی تەواوی ئێران. ئێمە پێكەوە لەگەڵ سێ وڵاتی ئەورووپی دوایەمین راگەیاندنمان سەبارەت بە بڕیاری ئێران دەركردووە و كاردانەوەمان نیشانداوە كە نیگەرانین. لەم چوارچێوەیەشدا داوامان لە ئێران كردووە بۆ پاشەكشەكردن لەو هەنگاوانە و دووركەوتنەوە لە گرتنەبەری رێكاری زیاتر كە بە هۆیەوە رێككەوتنە ئەتۆمییەكە پێشێلدەكات”. هاوكات لەلایەكی دیكەوە ئەمەریكاش هۆشداریداوەتە وڵاتانی یەكێتیی ئەورووپا بەوەی بڕیاری ئێران بۆ زیادكردنی ئاستی پیتاندنی یۆرانیۆم تا هەر رێژەیەك كە خۆی بیانەوێت، مەترسییەكی رژدییە و پێویستە ئەورووپا وریای بێت.
قۆناغی دووەمی كەمكردنەوەی پابەندبوونی ئێران
گوتەبێژی دەزگای وزەی ئەتۆمی ئێران، بەهرۆز كەمالوەندی رایگەیاند كە لە چوارچێوەی كەمكردنەوەی پابەندبوونیان بە رێككەوتنی ئەتۆمی، ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوەیی وڵاتەكەی زیادكردنی پیتاندنی یۆرانیۆم بەڕێژەی 20 لەسەدا تاوتوێكردووە. ئاژانسی هەواڵیی فەرمی “ئیرنا” بڵاویكردەوە، بەهرۆز كەمالوەندی سەبارەت بەزیادكردنی رێژەی پیتاندنی یۆرانیۆم گوتوویەتی: تێپەڕاندنی پیتاندنی یۆرانیۆم بەڕێژەی20 لەسەدا خراوەتە چوارچێوەی بژاردەكانی قۆناغی دووەمی كەمكردنەوەی پابەندبوونمان بە رێككەوتنی ئەتۆمی. بەهرۆز كەمالوەندی گوتیشی: بەردەوام دەبین لە كەمكردنەوەی پابەندبوونمان بە رێككەوتنی ئەتۆمی، تا ئەو كاتەی وڵاتانی ئەورووپا بەڵێنەكانیان لە چوارچێوەی رێككەوتنەكەدا بەرامبەر بە ئێران جێبەجێ دەكەن. لە لایەكی دیكەوە بەرپرسێكی ئێران كە ناوی خۆی ئاشكرا نەكردووە بە ئاژانسی هەواڵیی ئەسۆشەیتتد پرێسی راگەیاندووە كە وڵاتەكەی رێژەی پیتاندنی یۆرانیۆمی گەیاندووەتە 4.5 لەسەدا.
یەكێتیی ئەورووپا بۆ ئێران: چالاكییە ئەتۆمییەكان بوەستێنن
دوای ئەوەی ئێران رایگەیاندبوو كە چیتر پابەند نابێت بەو رێژەیەی بۆی دیاریكرابوو لە پیتاندنی یۆرانیۆم بەپێی رێككەوتنی ئەتۆمی، یەكێتیی ئەورووپا لە بانگەوازێكدا داوا دەكات ئێران بگەڕێتەوە و بڕیاری وەستاندنی تەواوی چالاكییە ئەتۆمییەكانی خۆی بدات لە چوارچێوەی بەرپرسیارێتیەكانی لە رێككەوتنەكەدا.
لەمبارەوە گوتەبێژی كۆمیسیۆنی یەكێتیی ئەوروپا، مایا كۆسینچیچ لە كۆنگرەی رۆژنامەوانی رۆژانەی خۆیدا رایگەیاند كە لە چوارچێوەی پلانی كاری هاوبەشی گشتگیری واژووكراوی 2015دا، ئێران بۆی هەیە چالاكی پیتاندنی یۆرانیۆم تا رێژەی لەسەدا 3.67زیاد بكات و دووپاتیكردەوە كە ئەوان نیگەرانن لە لێدوانەكانی ئیدارەی تاران دەربارەی تێپەڕاندنی ئەو سنوورە لە پیتاندنی یۆرانیۆم. مایا كۆسینچیچ رایگەیاند كە دیالۆگی وڵاتانی لایەن لە رێككەوتنی ئەتۆمی بەردەوامی هەیە و ئاشكرایكرد كە ئەوان چاوەڕیی هەڵسەنگاندنی ئاژانسی وزەی ئەتۆمی نێودەوڵەتین لەو بارەیەوە. مایا كۆسینچیچ گوتی: زۆر نیگەرانین. بانگەواز دەكەین بۆ ئێران كە تەواوی چالاكییە ئەتۆمییەكانی خۆی لە چوارچێوەی بەرپرسیارێتی لە رێككەوتنەكەدا بوەستێنێت.
