د.ڤیان سلێمان
نەتەوەی‮ ‬كورد بە گشتی‮ ‬و لە باشوری‮ ‬كوردستان بە تایبەتی‮ ‬بە درێژایی‮ ‬مێژوو‮ ‬ڕووبەڕووی‮ ‬چەندین جۆری‮ ‬چەوسانەوە و كۆمەڵكوژی‮ ‬بۆتەوە‮. ‬هەموو‮ ‬ڕێگایەكی‮ ‬نابەجێ بەكارهێنراوە بۆ سڕینەوەی‮ ‬فەرهەنگەكەی،‮ ‬بەڵام كورد لە بەرامبەر هەموو ئەو هەوڵە دوژمنكاریانە خۆی‮ ‬ڕاگرت و هەم پارێزگاری‮ ‬لە فەرهەنگی‮ ‬خۆی‮ ‬كردووە،‮ ‬هەم پارێزگاری‮ ‬لە شوناس و جوگرافیاكەی‮ ‬كردووە‮. ‬بزاڤە‮ ‬ڕزگاریخوازیەكەشی‮ ‬بزاڤێكی‮ ‬لێوانلێوە لە سەروەری‮ ‬و قوربانیدان‮.‬
كەم وێنەیە لە خۆبەدوورگرتنی‮ ‬لە هەموو كردەیەكی‮ ‬دوژمنكارانە و تۆڵەسەندنەوە و تیرۆر،‮ ‬لە نەبوونە مەترسی‮ ‬و هەڕەشە و تێكدان بۆ ژیان و ئاسایشی‮ ‬هیچ نەتەوەیەكی‮ ‬تر‮. ‬بێوێنەیە لە زۆری‮ ‬دوژمنەكانی‮ ‬و بەكارهێنانی‮ ‬هەموو رێگایەك بۆ لەناوبردنی‮ ‬و لە بەرامبەردا مانەوە و بەردەوامبوونی‮. ‬هۆكاری‮ ‬سەرەكی‮ ‬مانەوەی‮ ‬كورد و بەردەوامی‮ ‬بزاڤە ئازادیخوازەكەی‮ ‬بۆ دوو فاكتەری‮ ‬سەرەكی‮ ‬دەگەڕێتەوە،‮ ‬كە ئەویش‮ ‬ڕۆحی‮ ‬بەرەنگاری‮ ‬و هۆشیاری‮ ‬نەتەوەییە لای‮ ‬تاكی‮ ‬كورد‮. ‬
هەستی‮ ‬نەتەوەیی‮ ‬و پابەندی‮ ‬و خۆشەویستی‮ ‬بۆ نەتەوە هەستێكی‮ ‬خۆڕسكی‮ ‬مرۆڤە بەرامبەر نەتەوەكەی‮. ‬ئەم هەستە كاتێك نما دەكات و لە عەقڵ و فیكرەوە سەرچاوە دەگرێت كە هەستی‮ ‬بەرپرسیاریەتی‮ ‬تێیدا گەشە دەكات و دەبێت بە هۆشیاری‮ ‬نەتەوەیی‮ . ‬لەوكاتەدا پابەندی‮ ‬مرۆڤ بۆ نەتەوەكەی‮ ‬لە ئاستێكی‮ ‬سەرەتاییدا نامێنێتەوە،‮ ‬بەڵكو دەگاتە ئاستی‮ ‬باڵا كە ئەویش خۆی‮ ‬دەبینێتەوە لە قوربانیدان بە هەموو شتێك لە پێناو سەرخستنی‮ ‬بزاڤە‮ ‬ڕەواكەی‮. ‬ئەمەش ئەركی‮ ‬هەموو تاكەكانی‮ ‬نەتەوەیە بێ هیچ جۆرە جیاوازییەك لەسەر هەر بنەمایەكی‮ ‬چین و ئاست و توێژ‮ ‬یاخود‮ ‬ڕەگەز‮. ‬
ئافرەتی‮ ‬كورد بەدرێژایی‮ ‬مێژوو لە كاتێكدا وەك تاكێكی‮ ‬نەتەوەكەی‮ ‬چەوسانەوەی‮ ‬نەتەوەیی‮ ‬لەسەربووە لەهەمان كاتدا ستەمی‮ ‬كۆمەڵایەتیشی‮ ‬لەسەربووە،‮ ‬ئەم چەوسانەوە سیاسی‮ ‬و كۆمەڵایەتییە نەیانتوانیوە ئافرەتی‮ ‬كورد دورەپەرێز بكەن لەخەبات بۆ رزگاری‮ ‬نەتەوە و خەبات بۆچەسپاندنی‮ ‬یەكسانیی‮ ‬رەگەزی،‮ ‬ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ئاستی‮ ‬بەرزی‮ ‬هۆشیاریی‮ ‬نەتەوەیی‮ ‬و كۆمەڵایەتی‮ ‬و گیانی‮ ‬بەرەنگاریی‮ ‬ئافرەتی‮ ‬كورد كە لە چەندین فۆرم و لە چەندین نمونەدا خۆی‮ ‬بەرجەستە دەكات‮ . ‬
لێرەدا تیشك دەخەمە سەر‮ ‬ڕۆحی‮ ‬بەرەنگاری‮ ‬و هۆشیاری‮ ‬نەتەوەیی‮ ‬ئافرەتی‮ ‬كورد لە نمونەی‮ ‬یەكێك لە ئایكۆنەكانی‮ ‬بزاڤی‮ ‬ڕزگاریخوازیی‮ ‬گەلی‮ ‬كورد و تێكۆشەرێك لە‮ ‬ڕیزەكانی‮ ‬پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستان،‮ ‬كە شەهید‮ (‬لەیلا قاسم)ە،‮ ‬ئەو كچە كوردەی‮ ‬كە لە پێناو رزگاری‮ ‬نەتەوەكەی‮ ‬دا سەرەڕای‮ ‬ئاستەنگە كۆمەڵایەتی‮ ‬و كلتورییەكان بەوپەڕی‮ ‬هەستكردن بە گیانی‮ ‬بەرپرسیاریەتی‮ ‬بە تێكۆشان و چالاكی‮ ‬سیاسی‮ ‬بەشداریی‮ ‬كارای‮ ‬بزاڤی‮ ‬ڕزگاریخوازی‮ ‬نەتەوەكەی‮ ‬دەكات و لە بەردەم‮ ‬یەكێك لە ستەمكارترین دەسەڵاتەكانی‮ ‬ئەو كاتدا دەوەستێتەوە و بێ گوێدانە زۆرداری‮ ‬ڕژێمی‮ ‬دەسەڵاتدار،‮ ‬ئازا و ئازاد،‮ ‬ئازا لە ئیرادە و بڕیار،‮ ‬ئازاد لە كۆت و بەندی‮ ‬كۆمەڵایەتی‮ ‬و پێوەری‮ ‬ڕەگەزی،‮ ‬لەناو جەرگەی‮ ‬دەسەڵاتی‮ ‬ڕژێمدا چالاكی‮ ‬سیاسی‮ ‬دەكات و دوای‮ ‬دەستگیركردنیشی‮ ‬زیندان و ئەشكەنجەی‮ ‬جەستەیی‮ ‬و دەروونی‮ ‬زۆر،‮ ‬نەیانتوانیوە‮ ‬توانا و ئیرادەی‮ ‬بڕیاردانی‮ ‬بشكێنن و سازشی‮ ‬لە بیروباوەرەكەی‮ ‬پێ بكەن‮.‬
‮ ‬لە نموونەی‮ ‬لەیلا قاسمدا‮ ‬ڕۆحی‮ ‬باڵای‮ ‬ئافرەتی‮ ‬كورد كە قوربانی‮ ‬بە خۆی‮ ‬دەدات لە پێناو ژیان و ئازادی‮ ‬و شوناسی‮ ‬نەتەوەكەیدا بەرجەستە دەبێت‮. ‬لەیلا قاسم شوناسی‮ ‬مێینە بە چەمكەكانی‮ ‬هۆشیاری‮ ‬و ئازایەتی‮ ‬و تەسلیم نەبوون و بەرەنگاری‮ ‬دەدات و لە پێناو ئازادی‮ ‬نەتەوەكەیدا دەچێتە ژوانی‮ ‬مەرگ‮. ‬بە شكۆ و بە باوەڕی‮ ‬بەهێزەوە بە سرودی‮ ‬نەتەوەیی‮ ‬بەرەو پەتی‮ ‬سێدارە دەچێت و دەبێتە نموونە،‮ ‬نەك تەنها بۆ ئافرەت بەڵكو بۆ نەتەوەكەی‮ ‬و پێشەنگ بۆ ئەو ئافرەتای‮ ‬كە پشت لە نەریتی‮ ‬باو و‮ ‬ڕوو لە ئازادی‮ ‬نەتەوە و ئازادی‮ ‬ئافرەت بەرەنگاری‮ ‬داگیركەر و نۆرمی‮ ‬باو دەبنەوە‮. ‬یادكردنەوەی‮ ‬لەیلا قاسم گوڕ‮ ‬و تین دەبەخشێت بە نەوەكانی‮ ‬ئێستا و داهاتوو گیانی‮ ‬بەرەنگاری‮ ‬و كۆڵنەدان لەم نموونەیەدا گەشە دەكات‮.‬
‮ ‬هیچ ستایشێك ناتوانێت گوزارشت لە ئازایەتی‮ ‬لەیلا قاسم بكات و دەقێك نییە لە ئاست ئەم هەستكردن بە بەرپرسیارییەتییە و هەستێك ناتوانێ هەست بەو ئازارە بكات كە چەشتوویەتی‮ ‬و تەنها بە وەفاداری‮ ‬بۆ بیر و باوەڕەكەی‮ ‬و تەواو كردنی‮ ‬ڕێگاكەی‮ ‬دەتوانین پاداشتی‮ ‬بكەینەوە‮. ‬لێرەدا جێی‮ ‬خۆیەتی‮ ‬ئاماژە بكەین بەو بزاڤەی‮ ‬كە زەمینەی‮ ‬ڕەخساند لە بارودۆخێكی‮ ‬لەوجۆرە و لەو ژینگە كۆمەڵایەتییە نەریتگەرا و‮ ‬ڕەگەزسالارەدا ئافرەتێك بەو شێوەیە وەك چالاك و تێكۆشەرێكی‮ ‬سیاسی‮ ‬دەربكەوێ و هەڵبكەوێ،‮ ‬كە شانازییەكەی‮ ‬دەگەڕێتەوە بۆ پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستان،‮ ‬ئەمەش ئەوپەڕی‮ ‬دیموكراسیخوازی‮ ‬و پێشكەوتوویی‮ ‬ئەو پارتە و‮ ‬یەكسانیخوازی‮ ‬و ئازادیخوازی‮ ‬و مرۆڤ سالاری‮ ‬ئەو بزاڤە‮ ‬ڕزگاریخوازە دەردەخات،‮ ‬كە‮ (‬بارزانی‮ ‬نەمر‮) ‬ڕابەری‮ ‬بوو‮.‬