رێبوار حەمەلاو شوانی
رووداو و پێشهاتەكانی رابردوو، سەلمێنەری ئەو ڕاستییەن كە چ هێز و لایەنێك بەرپرسیاریەتی گەورەی بەرامبەر بە گەل و نیشتمان بە ئەستۆگرت و رووبەرووی هەموو ئەو كێشە و ئاستەنگانە بووەوە كە رووبەروووی خەڵكی كوردستان بوونەوە، نەهێشتنی پاشەكەوت و كۆتاییهاتنی شەڕی داعش، كە هەڕەشەكانی هێشتا هەر ماون، هەروەها چارەسەركردنی كێشە سیاسییەكانی ناوخۆ دەرفەتێكە بۆ بووژانەوەی بازاری هەرێمی كوردستان.
ئێستاش بەپێی هەندێ راپۆرت و ئامار دەبینین كە ساڵی رابردوو بەتایبەتی پاش ئەوەی كە لە مانگی ئاداری 2018 رێژەیەك لە پاشەكەوتی مووچە دەستكاری كرا و لە مانگی ئاداری 2019 بە تەواوەتی پاشەكەوت هەڵگیرا، ئەمەش كاریگەری هەبووە لەسەر بازار و جوڵەیەك لە رووی بیناسازی، موڵك و ماڵ، هاتنەوەی هەندێ لەو كۆمپانیایانە كە كوردستانیان بەجێهشتبوو دروستبووە. هەروەها هاتنی شاندە بازرگانییەگان لەوانە شاندە بازرگانییەكانی ئەمەریكا، ئێران و توركیا و هاتنی وەزیری دەرەوەی ئێران و توركیا لەگەڵ شاندەكەیان، هەمووی ئەوانە ئاماژەن كە هەرێمی كوردستان قەیرانەكانی لە دوای خۆی بەجێهشتووە. راستە لە سەداسەد چارەسەر نەبووە و كۆمەڵێك گرفتی دیكە ماون، بەڵام وەكو سەرۆكی ئەنجوومەنی وەزیران گوتی (لە تونێلێكی دوور و درێژ و تاریك بووین، ئێستا رووناكیی كۆتایی تۆنێلەكە دیارە. كۆمەڵێك خەڵك و كۆمپانیا پەیوەندییان كردووە و هاتوونە و دەشبینین لەو سێ و چوار مانگەی رابردوودا چەندین پێشانگای نێودەوڵەتی لە هەرێمی كوردستان سازكراون).
هەوڵ و كۆششەكان بۆ ئەوەیە كە كوردستان دووبارە بۆ ئەو پێشوەچوونە ئابوورییەی 2005 تا 2013 بگەڕێتەوە و داهاتوویەكی گەش بۆ كوردستان دەبینین. گرنگ ئەوەیە كە هێزە سیاسییەكان لە كوردستان یەكڕیزی خۆیان بپارێزن و نیگەڕانی خەڵك بەوە دەڕەوێتەوە كە ئەمن و ئاسایش بەرقەرار بێت و سەقامگیری سیاسیش هەبێت. ئەو كاتەیە كە سەرماگوزارانی خوماڵی و بیانی لە كوردستان سەرمایەگوزاری دەكەن. بە دڵنییاییەوە پیلانێكی زۆر مەترسیدار لەسەر هەرێمی كوردستان بۆ تێكشكاندنی قەوارە سیاسییەكەی هەبوو. بەداخەوە ئەو پیلانە تا رادەیەك لە هەندێ شوێن سەری گرت. لە كەركووك و هەندێ ناوچەی دیكە پێشمەرگە ناچار بوو پاشەكشە بكات. پیلان هەبوو كە شوێنەكانی دیكەی هەرێمی كوردستانیش بگیرێن و قەوارەی یاسایی و دەستووری هەرێمی كوردستان لاواز بكرێت. هەر دوو پێشمەرگە.. هەردوو قوتابیانی قوتابخانە و رێبازی بارزانیی لە ماوەی رابردوو بە چەندین قۆناغی سەخت و تاقیكردنەوەی قوڕسدا گوزەریان كردووە لە رووی ئەزموونی پێشمەرگایەتی، ئیداری، دیپلۆماسی، ئەمنی و سیاسی، چوارساڵی رابردوو، قۆناغ و ئەزموونێكی باشی حوكمرانی بوو بۆ هەر دوو سەركردەی تێكۆشەر رێزداران نێچیرڤان بارزانی و مەسروور بارزانیی بوو. ئاشكرایە رۆڵی سەركردە لە بەرەو پێشبردن و سەركردایەتیكردنی وڵات لە قۆناغە جیاواز و هەوراز و نشێوەكانی وڵات پێدا تێدەپەڕیت ، ئەركی بەڕیوەبەر زۆر ئاسانترەو لەسەر ئەو بەرنامە وكارە دەڕوات كە بۆی دانراوە بە پێچەوانەی سەركردە كە ئەركی دانانی پلانی ستراتیژیەتی پێشڤەچوونی جومگەكانی وڵات و بوژانەوەی ژێرخانی ئابوری و خۆشگوزەرانی هاونشتیمانیان و بەرەوپێشبردنی پەیوەندیەكانی نێوخۆیی و دەرەكییە. هەموو ئەمانە و چەندین كاری دیكە ئەركی سەركردەی سەركەوتوو لەبەر ئەوەی دیدگا و ئامانجی ئەو زۆر گەورترە ، چونكە ئەو رابەرایەتی تێمكی كاركردنی فراوان دەكات بۆ ئەنجام دان و جێبەجێكردنی ستراتیژی بەڕێوەبردنی وڵات .
لە ماوەی رابردوو و لە قۆناغی جیاجیای كوردستان سەركردایەتی تیمێكی جیاواز لە بیركردنەوە و ئایدۆلوژیا جیاواز و ركابەری سەرسەختی حزبایەتی كردووە و توانیوێتی بە لێهاتووی و ئەزموونی خۆی لە كاركردن و ئیدارە دانێكی سەركەوتووانە بۆ تیمی كاركردنەكەی بكاتوو لە چواردەوری یەك ئامانج كۆیان بكاتەوە ئەویش باشتر كردنی گوزەرانی كوردستانیان و بوژانەوەو پەرەپێدانی ژێرخانی ئابووری و هەروەها دەستەبەرەكردنی سەقامگیری وڵات جگە لە یەكسانی نێوان تاكەكانی كۆمەڵگا و داكۆكی كردن لە مافی ئافرەت و پەرەدان بە تواناكانی لاوان و قوتابیان و دروستكردنی متمانە لای تاكی كوردی و گەنج بە تایبەتی و لێك نزیكردنەوەی بۆچوونە جیاوازەكانی كۆمەڵگای كوردستان ، هەموو ئەمانە وهەزاران كاری بێ ژمارەی كە لە ئاستی نێوخۆیی ئەنجامی داوە ، لەگەڵ دروستكردنی متمانە بۆ بۆ وڵاتانی زلێهزی دوونیا بۆ وەگەر خستنی سەرمایەیی خۆیان لە كوردستان و راكێشانی دەیان كۆمپانیای زەبەلاحی جیهانی بۆ كوردستان و ئەنجامدانی سەرمایە گوزاری و هەموو ئەوانەی سەرەوە وایكرد كوردستان بە جۆرێك گەشە بكات و ئارامی و ئاسایشی تێدا بەر قەرار بێت ، ئەمەش وایكرد دەیان كومپایانیی ناوداری جیهانی، نوێنەرایەتی و كۆنسۆڵگەری زیاتر چەندین وڵاتی جیهان لە كوردستان بكرێتەوە .پێگە ومتمانەی دۆزی كورد و ئەزموونەكەی پر بایەختر و بەهێزتر بكات..ئەوە ئەو راستییەمان بۆ روون دەكاتەوە رۆڵی سەركردە لەو خاڵانەی كە لەسەرەوە ئاماژمان پێكرد بەدەر دەكەوێت و ئەزموونی ئەم دووسەركردە گەنجەی كوردستان (نیچیرڤان بارزانی و مسرووربارزانی) لێرەدا بە روونی دیار دەبێت، چونكە ئەم دووبەرێزە لە بارودۆخ و قەیرانی ناخۆش و جیاواز ئەسپی حوكمڕانی خۆیان تاوداوە و لەگەل وڵات و سیتەم و دەوروبەر و پێكهاتەی جیاواز و پڕ لە ململانێ حوكمڕانیان كردووە و لەم رووەوە ئەزموون و ئاست و توانی باش و لێهاتوویان هەیە لە حكومڕانی وڵاتدا، نەك بە پێچەوانەوە كە ئەوەی لە دونیای دەرەوە هەیە و دەبینرێت كەسێك ئەو پۆست وەردەگرێت و دێتە سەر سفرەی حازر و یەك دەست و بێ كێشە وململانی ناوخۆیی و دەرەكی ، كە وابێت بە تێروانینمان بۆ هەموو ئەوانەی سەرەوە و هەڵسەنگاندن و شیكردنەوەی دەستكەوتەكانی حكومەتی كوردستان لەگەڵ ئەو هەموو كێشە و لەمپەرەی بۆی دروستكراوە، دەتوانین بڵێن رێزداران نێچیرڤان بارزانی و مەسروور بارزانی ئەو دوو گەنجە كە توانیویانە بە شێوەیەكی دروست و بە دیدگایەكی روون بەرە و پێشكەوتن و گەشەسەندن لە گشت بوارەكان و ئەم دووسەركردەی گەنجە كوردستانێكی بەهێز فەراهەم دەكەن و بەرەوە ئاسۆیێكی گەش و گوزەرانێكی باش ئاراستەی دەكەن. هەروەها خەڵكی كوردستانیش بە بایەخەوە دەڕوانێتە كاریزما و توانا و شێوازی كاركردن و ئەزموونی ئەم دوو سەركردە گەنجە.
