خه‌بات: جەواد مستەفا ستوپەیی
هێشتا لە ژیاندابوو.. زوو زوو یادگارییەكانی خۆی لە بەشداربوون و بەرگری كردن لە كۆماری كوردستان لە مهاباد بە ڕابەرایەتی مەلامستەفا بارزانی بۆمنی دەگێڕایەوە.. دەگێڕایەوە كە چۆن بەخۆ و خێزان و كەسوكارەوە روویان لە رۆژهەڵاتی كوردستان كرد بۆ ئەوەی بەشدار و پاڵپشتی كۆماری كوردستان بن.. دەیگێڕایەوە كە چۆن بە دڵ و بەگیان لەخزمەتی كۆماردابوون، سەرەڕای ئەوەی بارودۆخی ژیانی ئەوان و تەواوی گەلی كورد لەو سەردەمەدا نالەبار و نەدار و نائارام بوو. خۆلێخۆش بوو سەلیم عوسمان سەلیم ستوپەیی زۆربەی بیرەوەرییەكانی خۆی بۆمن دەگێڕایەوە، هەر لە هەرەتی لاوێتییەوە لە بەشداری كردنی لە شۆڕشەكانی بارزان و بەرگری كردن لە كۆماری كوردستان و شۆڕشی ئەیلوول تاكو ئەوكاتەی كە بەهۆی بەنێو ساڵدا چوونیدا دەستی تفەنگی نەگرت، بەڵام بەردەوام دەیگوت من پێشمەرگەی بارزانیم، من پێشمەرگەی كوردستانم، خوالێخۆشبوو تاكو دوا لێدانی دڵ ئامادەی پشتیوانی كردنی رێبازی بارزانی بوو، ئامادەی خەبات و قوربانیدان بوو. منیش وەكو ویستێك بەرلەوەی سەلیم عوسمان سەلیم ستوپەیی كۆچی دوایی بەشێك لە یادەوەرییەكانیم تۆماركرد بۆ ئەوەی مێژوو و یادەوەرییەكانی ئەو نەوە خەباگێرە نەفەوتێ و لەیاد نەكرێ. بۆیە ئەمڕۆ وەكو وەفایێك بۆ گیانی ئەو خەباتگێڕە، بەشێك لەیادەوەرییەكانی بۆ یەكەم جار لە رۆژنامەی خەبات بڵاو دەكەمە، هیوادارم روحی سەلیم عوسمان سەلیم ستوپەیی شاد و ئاسوودەبێت لە بەهەشتدا.
سەلیم عوسمان سەلیم ستوپەیی لە سالی 1920لە گوندی ستۆپی لەدایك بووە، لە تەمەنی مندالی دایكی كۆچی دوایی كردوە و هێشتا مام سەلیم مندال بووە كە باوكی لەگەڵ خەلیل خۆشەڤی دەربەدەر و عەشقی بووە، كەواتە هەر لە منداڵییەوە بەرپرسیاریەتی خێزانەكەی كەوتووتە ئەستوی ئەو. لەبەر ئەوەی كە باوكی لەگەڵ خەلیل خوشەڤی خەباتی شوڕشگێری كردووە و شەری لەگەڵ پۆلیسەكانی رژێمی ئەوسای عێراق كردووە، خێزانەكەی لەگەڵ خێزانی خەلیل خوشەڤی كەزیاتر لە دە سەر خێزانیتر بوون نەفییان كردوون بو تەلەعفەر، ساڵێك لەوێ نەخایاند پاشان گەڕاندیانەوە بۆ ئاكرێ، دیسان لەوێش زوری نەخایاند هەریەك لەم خێزانانە بو شوێنی جیاواز نەفی كران، كە خێزانەكەی مام سەلیم نەفی كرا بوو مەحمودیەی باشووری بەغدا، لە مەحمودیە مانەوە تا لە سالی 1936 خەلیل خوشەڤی شەهید كرا، دواتر هەموو خێزانەكانیان گەڕاندەوە بو هەولێر و لە دوای چەند مانگێك هەر خێزانێكیان گەراندەوە بۆ گوندەكانی خۆیان. هەر لە رۆژی نەفی كردنی هەتا گەرانەوەی بۆ گوندەكەی خۆی هەمیشە مام سەلیم دەست بەسەر بووە، سەرەرای ئەوەی كە سەرپەرشتی خێزانەكەی دەكرد و مێر منداڵیش بوو. لەو كاتەی كە لە گوند كار و كاسبی بوخۆی دەكرد باوكی هەر لەگەل ئەسعەد خوشەڤیدا بوو، باوكی چەند جارێك بەشداری لە شەر و چالاكییەكاندا دەكرد تا ساڵی 1945.
لە ساڵی 1945 خێزانەكەیان لەگەل چەندین خێزانیتر لەگەڵ بارزانی نەمر ئاوارەی ئێران بوون، مام سەلیم یەكەم جار كە چەكی هەڵگرت پێش ئەوەی بگاتە ئێران تفەنگێكی ئەلمانی هەلگرت. كاتێ كە گەیشتە ئێران خێزانەكانیان بەسەر گوندەكان دابەش كران، چونكە لەوكات باری ئابووری خەڵك زور سەخت بوو، لەم كاتەدا خێزانەكەی لە گوندی تلێ لە مەرگەوەر نیشتەجێ بوو.
دوای چەند مانگێك بارزانی هەموو گەنجەكانی بانگ كرد بو خزمەتی سەربازی لە سابڵاغ بۆ پارێزگاریكردن لە كۆماری كوردستان، چونكە ئەم رێكخستنە لە دوای دامەزراندنی كۆماری كوردستان بوو، لە ئەنجامدا خۆی لەگەڵ باوكی بوون بە سەرباز، باوكی پلەی ئامر حەزیرەی وەرگرت لە فەوجی خوشەڤی خەلیل خوشەڤی سەربە فەرماندەی رئیس مستەفا بارزانی.. كە ئەمە سەرەتای دەست پێكردنی ژیانی پێشمەرگایەتی مام سەلیم بوو لە كۆماری مهاباد. لە دوای دامەزراندنی ئەم تەشكیلاتە، ئەم فەوجەیان نارد بو گوندی ملقەرەنی كە یەكەم شەڕ لە گردی مامەشان لە سەقز لەگەڵ حكومەتی ئێران كرد، لەئەنجامدا لەم شەڕەدا سەركەوتن. دواتر سوپای ئێران چەند هێرشێكی سەختی كردە سەر پێشمەرگە و لەم شەرەدا مام سەلیم لەگەڵ چەند پێشمەرگەیەكیتر بریندار بوو، یەك لەوانە خۆشەڤی خەلیل بوو كە لە ئەنجامی برینە سەختەكەی شەهید بوو. بریندارەكانیش گواسترانەوە بو تەبرێز و سابڵاغ، مام سەلیم لە تەبرێز دەبێت تا برینەكەی سارێژ دەبێت و ئەسعەد خۆشەڤی جلوبەرگ و پلەیەكی سەربازی پێدەدات.
مام سەلیم دەڵێت: لە دوای ئەوەی ئەمریكا پاڵەپەستۆی خستە سەر روسیا كە روسیا هێزەكانی خۆی لە كوردستانی ئێران بكشێنێتەوە و چیدیكە یارمەتی كورد نەدات، لە ئەنجامدا روسیا هاوكاریەكانی خۆی لەسەر كورد بری.
لە ئەنجامدا هێرشە بەردەوامەكانی سوپای ئێران بۆ سەر كۆماری كوردستان دەستپێكرد و تا لە ئەنجامدا بوو بە هۆی كۆتایی هاتنی كۆماری كوردستان. لەم كاتەدا ئەوانەی پێشمەرگەبوون و بەژداریان لە كۆماری كوردستان كردبوو هەموویان گەرانەوە مالەكانی خۆیان و بارزانییەكانیش لە سەقز مانەوە تا ئەوانیش بە شێوەیەكی بەرنامە بۆ داڕێژراو قۆناغ بەقۆناغ بە كۆمەڵ پاشەكشەیان كرد و هاوكات لەگەل كشانەوە بەرگریشیان دەكرد تا گەیشتنە نەغەدە پاشان بۆ شنۆ بۆ ماوەیەكی كەم هەموو خێزانەكان لە نەغەدە نیشتەجێ دەبن و چاوەروانی فەرمانی جەنابی شێخ ئەحمەد بارزانی و جەنابی مەلامستەفا بارزانی بوون.
ئەوكات خێزانی مام سەلیم لە شنۆ بوو. دواتر بڕیار درا كە هەموو پیاوەكان كۆ ببنەوە لە ژێر فەرماندەیی ئەسعەد خۆشەڤی لە تەرگەوەڕ هێزێك پێك بهێنن بو بەرگری. هەر لەوكاتە خەبەر گەیشت كە سوپای ئێران لە ناوچەكە نزیك بویتەوە، زێرو هەركی خەبەری نارد كە هێزێك بو هاوكارییان بچێت و كۆمەڵێك پێشمەرگە بە سەرۆكایەتی خەلیل ئەرگوشی گەیشتنە شوێنی شەڕ و رێیان لە عەسكەر گرت و پاشەكشەیان پێكرد و شكان، دواتر بارزانی لەگەڵ عومەر تێلی و حەیدەربەگ گەیشتنە ئەم شوێنە و داوایان لەم پێشمەرگانە كرد كە لەگەڵیان بێن بو تەرگەوەڕ ئەوان رازی بوون، بەڵام هەر زوو لێیان جیا بوونەوە. دواتر قاسدێك هات بۆلایان و گوتی لە دەشتی عەجەم شەڕ لە نێوان عەجەم و پیاوەكانتان بەردەوامە، پاشان بە خۆی و ساكو و قادر سلێمان لەگەڵ پیاوەكانی میرزاغای مێرگەسۆری بە هانایانەوە چوون بۆ یارمەتی دانیان، بەڵام لە رێگادا خەبەر هات كە بەگزادەكان خائین بوونە واتە هویركو لەگەڵ تێلی بەگ خائین بوونە. ئەوانیش بریاریاندا كە سلیم و قادر سلێمان بچن بولای بارزانی بۆ دۆزینەوەی رێگاچارەیەك، دواتر بارزانی گەیشت و شەو لە كۆچكی سەید مستەفا پلانی دانا و بریاری دا كە میرزاغا بچێتە گەلیێ بەندێ و ئێمەش دەچینە گۆجار لە ناوچەی تەگەوەر. تا بەیانی بەگزادەكان چوار دەوری گوندەكەیان ئابڵۆقەدابوو، شەر دەستی پێكرد و بو ماوەی سێ روژ ئەم شەڕە بەردەوام بوو لەم شەڕەدا بارزانیش بەژدار بوو، ئەوان توانییان لەم سێ رۆژە لە شاخی بەرێ زەر بەرگری بكەن، بە هەر حال توانیان خۆیان خەلاس كەن، بەڵام لەم شەڕەدا سێ پێشمەرگە شەهید بوون، لە بەرەبەیانی سێیەم رۆژ كە دونیا هەندێك رووناك ببو، هێزێكی زۆری بەگزادەكان بە سەركردایەتی هویركو هێرشیان كرد، لەو كات پێشمەرگەكان كە بینییان ئەو هەموو هێزە زورە بە سەركردایەتی هویركو هێرش دەكات، ئەو كات پێشمەرگەكان وەخو كەوتن و لە ئەنجامدا هویركو بە دەستی پێشمەرگەكان كوژرا، كاتێ كە ئێرانییەكان بینییان سەركردەكەیان هویركو كوژرا هەموو ئەو هێزە پەرش و بڵاو بون و هەڵاتن و شكان، پاشان مام سەلیم و هەڤاڵەكانی گەیشتنە بارزانی لە گەلیێ بەندێ. لەوێش چەند شەرێكیتریشیان كرد، بەڵام لە كاتی بردنی بریندارێك بۆ باسكێ كوێریشكا دووبارە شەڕێكی قورس روویدا لەم شەڕەشدا دوو پێشمەرگەی ژیكە شەهید بوون، هەر لەم شەڕەدا گەرانەوە بو مەرگەوەڕ و دواتر هەموویان روویان كردە رووباری گادر دواتر داخلی خاكی عێراق بوون. لە دوای گەرانەوەیان بۆ ناو خاكی عێراق بەشێك لە خێزان و منداڵ لەگەل شێخ ئەحمەد بارزانی گەڕانەوە نێو عێراق و بەشەكەیتریان چەكیان دانەنا و بە نهێنی خۆیان گەیاندە ناوچەی بارزان بە سەرۆكایەتی بارزانی و روویان لە یەكێتی سوڤیەت كرد.
مام سەلیم لەگەڵ ئەوانەبوو كە لەگەڵ شێخ ئەحمەد گەڕایەوە عێراق، ئەوانیش هاوشێوەی دەیان خێزانیتر دەست بەسەر كران و بە خێزان و ماڵ و منداڵەوە خرانە ناو سیم لە دیانا.. پاش ماوەیەك پیاوەكانیان بەدیل گیران و خێزانەكانییشیان گەراندنەوە بو گوندەكانیان. پیاوەكانیش كران بە دوو بەش بەشێكیان گواسترانەوە بو زیندانی كەركووك و بەشەكەیتریان لە مووسل زیندانی كران، هەموویان دوو ساڵ لە زیندان مانەوە و فەرمانی لە سێدارەدان بۆ هەندێكیان دەركرد، بەڵام خۆشبەختانە لە سێدارە نەدران. لە دوای ئەوەی مام سەلیم دوو ساڵی لە زیندانی مووسل بەسەر برد هەموویان لە زیندان دەرهێنران و بەسەر ئاغا و عەشیرەتەكان دابەش كران. “مام سەلیم”یان تەسلیم بە عەبدوڵڵا ئاغای شەرەفان كرد لە شەمكان.
ئەوەی شایانی ئاماژە پێكردنە باوكی مام سەلیم لە ناو سیمی دیانا توانی هەڵبێت و خۆی خەلاس كرد، بەڵام ئەو نە گەیشتە بارزانی و نەچوو بو زیندان، بەڵكو بوو بەعەشقی لە ناوچەی بارزان ماوە.
مام سەلیم لە شەمكان لەگەل خاوەن موڵك رێك كەوت دەستی بە كشتوكال كرد. ئەوەی شایانی باسە كاتێ كە مام سەلیم لە موسل لە زینداندابوو هەموو ئەمانە ناونووس كرابوون بۆ ئەوەی خێزانەكانیشیان نەفی بكرێن تا هەموویان پێكەوە بەسەر ئاغا و عەشیرەتەكاندا دابەش بكەن. بەڵام خێزانی مام سەلیم لە گوند توانی لەگەل حكومەت رێككەوێت كە نەفی نەكرێن. بەم شێوەیە نزیكەی پێنج ساڵ لە نەفی مانەوە، ژیانی خۆی بە دەربەدەری و بەهۆی كشتوكالی بە نیوەیی لەگەل خاوەن مولكەكان ژیانێكی زور ناخوش و بە كولەمەرگی لە مەلكویشان و خەتارێ و توسف و.. هتد بەسەر برد، دوای پێنج ساڵ گەرانەوە بو گوندەكەیان و دەستی بە كار و كاسبی كرد. لەم كاتەدا باوكی مام سەلیم لە عەشقیاتی خۆی تەسلیم بە حكومەت كردبوو ئەو زیندانی كرابوو،پاشان لە دوای چەند مانگێك لە زیندان ئازاد كرا و دەستیان بە كارو كاسبی خویان كرد تا بەرپابوونی شورشی ئەیلول لە ساڵی 1961، لە سەرەتا و دەستپێكی شۆرشی ئەیلول، دووبارە مام سەلیم بووبە پێشمەرگە. مام سەلیم لە زور لە شەرەكاندا بەژداری كردووە وەك شەری پێرس و سەری كور و سەر گەلیێ و حەسەنمەما لە نەهلێ كە بارزانیان لەگەڵدا بوو و شەری شهێ و گەلیێ شكەفتیا. هەروەها بەژداری ل شەری سیتكانێ و دەشتەهێرتێش كرد كە لە شەرە هەرە گەورەكان بوو.
دوا بە دوای ئەم شەرانەش مام سەلیم هەر پێشمەرگە بوو لە بارەگای سەرەكی لەشكری یەك لە بامەرنێ لەگەل ئەسعەد خۆشەڤی. سەلیم عوسمان سەلیم ستوپەیی لە پێشمەرگایەتی بەردەوام بوو تا كارەساتی سالی 1975. مام سەلیم لە بەرواری 7/11/2010 لە كۆمەلگای بەحركە كۆچی دوایی كرد.
سڵاو لە گیانی پاكی سەلیم عوسمان سەلیم ستوپەیی و هەموو شەهیدانی بزاڤی ڕزگاریخوازیی كوردستان لەسەروویانەوە بارزانی نەمر و كاكە ئیدریسی هەمیشە زیندوو.
