به‌شی دووه‌م:
خەبات: سەفەر یوسف میرخان ژاژوكی
یەكێ لەو گەورە مرۆڤە زانا و عارف و هەڵگرای هزری مرۆڤایەتی و نیشتمانپەروەری و ژێنگە پارێزی، شێخ ئەحمەد بارزانی یە، شێخ ئەحمەد ساڵی1896 لە دەڤەری بارزان و لە خانەوادەیەكی كوردپەروەر و ناودار هاتۆتە جیهان، هێشتا تەمەنی (7) ساڵانە بوو كەباوكی شێخ محەمەد كۆچی دوایی كردووە و برا گەورەكەی شەهید شێخ عەبدلسەلام بارزانی جێگیرەوەی باوكی بوو درێژەی بە خەباتی مروڤایەتی و ئولی و شوڕەشگێری دا لەسەردەمی شێخ عەبدلسەلام دەڤەری بارزان زۆربە هێز بوو چاكسازی كۆمەڵایەتی و زۆر دەستكەوتی تر بەدەست هات.
لەدیدارێكدا لە گەڵ (سەلیم دۆری) كە رەشید مەلا عەلی كۆلەكی لە كێبی (دیدێكی مرۆڤایەتی- ئاینی- نیشتمانی بۆ كەسایەتی شێخ ئەحمەد بارزانی) بڵاوكردۆتەوە، سەلیم دۆری دەگێڕێتەوە: ساڵێكیان چوینە وراگە و هاوینە هەواری (هۆری) ناوەڕاستی چیای شیرین و ئێمە لە خواروی وارگەی هۆری بووین و گەورەش شێخ ئەحمەد بارزانی لەوارگەی سەروو بوون، رۆژێكیان شوانكارەكانیان بۆیان گێڕاینەوە لەكاتی هێلانە دروستكردنی كەوەكان هەستمان كرد لانەی كەوێك لەسەرێگای هاتوچۆی رۆژانەمان هەڵكەوتوە، كاتێ شێخ ئەحمەد بارزانی بەمەی زانی، ئەمری كرد هاتوچۆ بەو رێگایەدا نەكەین بۆ ئەوەی لانەی كەوەكە تێك نەدرێت. ئێمەش لەسەر ئەمرو فەرمانی گەورەمان هاتوچۆمان بەو رێگایەدا نەكرد، تا ئەو كاتەی كەوەكە بێچووەكانی لە هێڵكەكانی دەرهێنا و فڕاندی.
هەروەها لەدیدارێكدا لە گەڵ (میقداد بارزانی) رەشید مەلا عەلی كۆلەكی لە هەمان كتێب خۆیدا بڵاو كردۆتەوە، (میقداد بارزانی) دەگێڕێتەوە: گەورەمان شێخ ئەحمەدی بارزانی دەیفەرموو: “بەتەقەمەنی ڕاوە ماسی نەكەن، چونكە دەبێتە هۆی لە ناو بردنی سەرجەم ماسیەكان بە گەورەو بچوكەوە و ماسی لەم دەڤەرەدا بنبڕدەبن، بە شێوازی تر ئاساییە و بیگرن”. سەبارەت بە داڕبرین و دارستانیش، شێخ ئەحمەد بارزانی دەیفەرموو: دارو بار نەبڕن چونكە بوونی دارو بار بەهەموو شێوەیەك باشترە لەوەی ببڕن و بسوتێنن، مەگەر ئەو دارە وشك و بێ سوود بووبێت، ئەو دارانەبێنن و سودی لێ وەرگرن، ئەو مێشەهەنگانەی لە دەرەوەو لە دارستان دەیبیننەوە یان دەیدۆزنەوە، بەمەبەستی هەنگوینەكەی نەیكوژن و نەیبڕن، بەشێوەیەك سود لە هەنگوینەكە وەرگرن كە مانەوەی مێشەكە مسۆگەربێت، چونكە لەناو بردنی مێشی هەنگوین گوناهە و زوڵمە”.
فەلسەفەی شێخ ئەحمەد بارزانی لە بواری ژینگە پارێزیدا بوو بە رێساو نەریتێكی نەگۆڕو چەسپاو و بایەخێكی زۆری بە پاراستنی ژینگە و ئاژەڵە كێوییەكان دەدا و لەمباریەوە دەیفەرموو: (ئاژەڵی كێوی نەكوژن، چونكە هەندی كەس بزنی كێوی دەكوژن لە كاتێك كە بێچوەكەیان لە سك دایە یان بێچوەكەیان بچوكن و شیرخۆرن، كاتێ گۆێبیستی ئەوە دەبم كە بێچوی بزنە كێوییەك بێ دایكە چەندین شەو نەنووستووم)، دواتر فەرمووی بە یەكجاری ئاژەڵی كێوی نەكوژن چونكە گوناهن و سروشت پێیانەوە جوانە و شاخەكانیشمان پێیانەوە ئاوەدانن. ئەم هزرو فەلسەفە و كەلتووری ژینگە پارێزییە لە بارزان بووەتە میراتێكی جێی شانازی. ئەوەتا(بارزانیی نەمر) فەرموویەتی: (هەر شوێنێ گڕی گرت زوو بە هانایەوە بچن و سروشت بپارێزن، چونكە كەمتەرخەمی دەچێتە خانەی خیانەتەوە). هەروەها سەرۆك مسعود بارزانی یش دەڵێت: “كاتێك دەبینم دارێك دەبڕدرێت، وەك ئەوە وایە كە پێشمەرگە یان هەڤاڵێكی خۆشەویست گیانی لە دەست دەدا”. لە بارزان ئەم رەوشتە بە جۆرێ پەیڕەو جێبەجێ كرا بووە هۆی پەرەپێدان و گەشەپێدانی هەست و ئەرك و كردارە ژێنگەپارێزییەكان.
شێخ ئەحمەد بارزانی بە هەڵبژاردنی بەندیخانەی و ژیان بەسەربردن تێیدا بۆ ماوەی نزیكەی 12 ساڵ، ئەوەی بەرووی داگیركەران و چەوسێنەرانی مرۆڤەكان دا كێشا كە هەرگێزاو هەرگیز ناچێتە ژێرباری گیرودەیی، داگیركاری و چەو ساندنەوە مرۆڤ بە دەستی مرۆڤ لە هیچ روویەكەوە ئەشكەنجە و ئازارە دەروونی و جەستەییەكانیشان هەرگیز لە بیرو باوەڕە بەهێزەكانی لە پێناو ئازادی دا پاشەكشەی پێ ناكەن. شێخ ئەحمەد بارزانی خۆشی یەكێك بوو لەو گەورە مرۆڤانە بەتەواوی بەم بیرە مرۆڤایەتی و كۆمەڵایەتی وئایینیە گۆش كرابوو ئامادە نەبوو دەستبەرداری بێت لە ژێر هێچ جۆرە بارودۆخێكدا. ئەوەتا لەبەرامبەر هەڕەشەكانی گەورە بەرپرسێكی سەربازی ئێران لە سەردەمی كۆماری كوردستان لە مەهاباد دا بەم شێوەیە وەڵامی دەداتەوە:(ئێمە سەر بۆ هەڕەشە دانانەوێنین). تەنانەت ئامۆژگاری (بارزانیی نەمر) براشی كردووە كە قەت خۆی نەدا بەدەست حكومەتەوە و تەنانەت لەكاتی كەوتنە دەستی حكوومەتیش دانوەستاندنیشان لەگەڵ نەكات، لەمباریەوە (بارزانیی نەمر) خۆی دەیگێرێتەوە: كاتی ماڵئاوایی لە شێخ ئەحمەد، داوام لێكرد كە هەندی ئامۆژگاریی پێویستم بكا، ئەوەیش فەرمووی: لەكاتی هەڵسوكەوتت لەگەڵ خەڵك ئاگاداری حەق و راستی بە.هەرگێز لە خۆباییوون نەچێتە دڵتەوە، هەتا دڵنیا نەبی لەسەركەوتن و هەتا بۆت دەكرێ خۆت لە لێكدان لە گەڵ حكومەت بپارێزە. ئەگەر كەوتیە بەردەستیان دانوستاندیان لەگەڵدا مەكە.
شێخ ئەحمەد بارزانی بڕیاری مەرگی دابوو لە پێاو ئازادی مرۆڤەكان دا، مانەوەی 12 ساڵ لە بەندیخانە بەدەست و پێ قەید و زەنجیركراو و دابڕان لە نەتەوە، خێزان، وتەنانەت دەرچوونی بریاری لەسێدارەدانیش نەیانتوانی چۆكی پێدابدەن لە پێناو پاشگەزبوونەوە لەو بڕیارەی دابووی لە پێناو ژیانی مرۆڤەكانی دا. زۆر جار لە لایەن گەورە بەرپرسانی ئەو كاتی عێراق بەڵێنی ئازادبوونیان پێ درا لەبەرامبەر تەنیا وشەیەك كە لێبوردنی تێدا بێت بۆ(خاوەن شكۆ)، كە چی زیاتر سووربوو لەسەر بڕیارەكەی و مانەوەی لە بەندیخانەدا. تەنات دەگێڕنەوە كات بریاری لە سێدارەدان و سەپاندنی بڕیاری مەرگیان بۆ دەردەكرێت و هەندێ لە هاوبەندكراوەكانی بەم بریارە تەنگەتاو دەبن و جۆرێ لە نیگەرانیان پێوە دیار دەبێت كە هۆكارەكەیان لێ دەپرسێت و ئەوانیش بابەتەكی بۆ دەگێرنەوە كە بریاری لە سێدارەدانی بۆ دەرچوو، ئەویش ئازایانە و بە بڕوابەخۆبوونەوە دەفەرمووێت:( جاكەی ئێمە ئەو شەنسەمان هەیە شەهید بكرێین).لە ڕاستیشدا هەر وابوو، مەرگی لە پێنا و ئازادی مرۆڤ دا لای گەورەیی و شانازی بوو، چونكە مرۆڤایە بیری دەكردەوە، بەها بەرزە پیرۆزە مرۆڤایەتیەكانی مرۆڤیش بنەمای بیركردنەوەیانی پێك دەهێنا، مرۆڤ و بەها بەرزو پیرۆزەكانی مرۆڤایەتیی زور لای گرنگ و گەورە و پیرۆز بوون، هەروەك پێشتریش ئاماژەمان بەو وتەیەی خۆی داوە كە فەرموویەتی:( هەموو دونیا هی من بێت دەیدەمە مرۆڤێك تەلەف نە بێت):ئەمەش ماناو رەهەندێكی گەورە و بەرزی هەیە لە بیری ئەم زاتە پیرۆزە گەورەیەدا.
پاش تێكچوونی كۆماری كوردستان لە مەهاباد
لە بیرەوەرییەكانی عەلی ئیحسان ئەسغەری كەلە كتێبی (بارزانی و پاشەكشێی بارزانییەكان) بڵاوی كردۆتەوە و دەگێڕێتەوە: رۆژێك لە نەغەدە چاومان بەیەكێك لە ئەفسەرانی پلە بەرزی سوپای ئێرانی كەوت، ئەو سەرهەنگ غەفاری بوو كە لە لایەن سوپاوە بۆ دانوستاندن لەگەڵ بارزانییەكاندا هاتبووە نەغەدە، ئەو هەر رۆژ بەیانیان بۆ دیدەنی شێخ ئەحمەد بارزانی سەرۆكی هۆز، لەگەڵ وەرگێڕێكدا، دەڕۆیشت و دانوستاندنی لەگەڵدا دەكرد. بارەگای شێخ ئەحمەد بارزانی ژورێكی تەسك و تاریك و تاڕادەیەك بچووكیش بوو. شێخ ئەحمەد هەموو رۆژێك دەهاتەوە ئەو ژوورەو لەسەر چوارپایەك كە پێچكەكانی كورت بوون، دادەنیشت و بەچەقۆیەكی تیژو تەنك خەریكی تراشكردنی تەختەیەك بوو وردی دەكرد. ئەمە سەرگەرمی شێخ ئەحمەد بوو، شێخ ئەحمەد برا گەورەی مەلامستەفا و سەرۆكی مەزهەبی و روحانی و خودانی بارزان بوو. رۆژێك بە جلی كوردییەوە لەو ژوورەدا لە حزوری شێخ ئەحمەد بارزانی بووین. سەرهەنگ غەفاری بە شێخ ئەحمەدی گوت: جەنابی شێخ فەرمان بدە ئەو ئەفسەرانەی كە لای ئێوەن تەسلیمی ئێمە بكرێن. ئەو نەیدەزانی چەند نەفەر لە ئامادەبووان لەو دانیشتنەدا هەمان ئەو ئەفسەرانەن كە ئەو داوای تەسلیم كردنەوەیان دەكا.
شێخ ئەحمەد سەرۆكی روحانی هۆزی بارزانییەكان، مرۆڤێكی پاك بوو ، ئەو هیچ رەنگێك ئەهلی درۆو دەسەلە و تەڵەكبازی نەبوو، راست و دروست بوو، ئەوەی بیری لێ دەكردەوە هەر ئەوەشی بەسەر زماندا دەهات. شێخ ئەحمەد لە وەڵامی سەرهەنگ غەفاری گوتی: ئەو ئەفسەرە میوانانە، پەنابەرو روناكی و چاوی هۆزی ئێمەن. من ئامادەم چەند كەس لە كوڕان و برایانی خۆم لەبەرامبەر ئەواندا تەسلیمی دەوڵەتی ئیران بكەم. بەڵام تەسلیمكردنەوەی ئەوانە ئیمكانی نییە. شێخ ئەحمەد پاش ئەوە بە ئاماژەكردن بۆ ئێمە، بەسەرهەنگ غەفاری گوت:
- ئەمانە ئەو ئەفسەرانەن لەگەڵ ئێمەدا دەژین و ئەگەر قەرار بێت بمرین ئەوا پێكەوە دەمرین. پاش چەند رۆژ لە نەغەدە، ئێمە بەرەو شنۆ بەڕی كەوتین،شنۆ ناوچەی ساردو بەفراوییەكانی ئێرانە كەوتۆتە باشووری رەزاییە و باكوری رۆژئاوای نەغەدە. ئێمە چەند مانگێك لە شنۆ بووین. شنۆ شانۆی دەربەدەری و ئاوارەیی ئێمەبوو، چارەنووسی ئێمە دیار نەبوو، مانای ئێمە نەماندەزانی كەسوپا ناوەندی چ كاتێك جەنگ لە دژی بارزانییەكان دەست پێ دەكا، ئێستا مەهاباد بە تەواوی كەوتبوو ژێردەسەڵاتی سوپاوە. بەیانیانی هەموو رۆژێك، بۆ دیداری شێخ ئەحمەد دەچووین، یەك دوو كاتژمێر وەختمان بەسەردەبرد و دەگەڕاینەوە. شێخ ئەحمەد بەزۆری لەبارەی بارزانەوە دەدوا و هەر لەوكاتەشدا بەسەر كاروبارەكانی هۆزدا رادەگەیشت و ئەگەر كەسێك پێداویستییەكی هەبوایە یان شتێكی داوا بكردبایە ئەوا رەزامەندی دەدا.
ئاشكرا بوو كە ئێمە بەبێ زەمانەتێكی تەواو كە گیانی ئیمە بپارێزێ، نەماندەتوانی ئەو ریسك بازییە بكەین و خۆمان تەسلیم بكەن، داوامان لەسەرهەنگ غەفاری كرد كە بەر لەوەی خۆمان تەسلیم بكەین شا فەرمانی لێبوردنی ئێمە دەربكا و رایبگەیەنێ. ئەوا لەوە خۆی دەبوارد و پێداگری دەكرد و بەلێبڕواییەكی تەواوە داوای لە ئێمە دەكرد كە خۆمان تەسلیم بكەین سەرهەنگ غەفاری لەگەڵ مل نەدانی ئێمە بۆ تەسلیم بوون رووبەڕوویبوو گوتی: مەلا مستەفا لە تاران بەڵێنی بە دەوڵەت داوە كە ئێوە تەسلیم بكا. مەلامستەفا بە ئاوازێكی توندو لێبڕاوانە ئەوی بە درۆزن تاوانبار كرد و پێی گوت: من بە شام گووتوە ئامادەین لە جیاتی ئەو شەش ئەفسەرە لاوە كە پەنابەرو میوانی هۆزی بارزانن، 18 هەژدە كەس لە كوڕانی خۆمان تەسلیم بكەین. پاشان زێدەتر لەسەری رۆیشت و پێی گوت: ئاغای سەرهەنگ هۆزی بارزان ناتوانێ بچێتە ژێر باری شورەیی تەسلیم كردنەوەی 6 ئەفسەری لاو. هۆزی بارزان، هەمیشە بەسەربڵندی و شانازییەوە ژیاوە و لێرەش بەدواوە هەر ئاوا دەژی.سەرهەنگ غەفاری بە نائومێدی و شەرمەزارییەوە خواحافیزی كرد و بەرەو شێخ ئەحمەد سەرۆكی هۆز رۆیشت و شێخ ئەحمەدیش نەچوو ژێر باری ئەو نالەبارییەوە راشكاوانە تر و لێبڕاوانەتر لە مەلامستەفا رەتی كردەوە كە ئێمە تەسلیم بكاتەوە. مەلامستەفا و هاوڕێیانی ئەویان بە فرۆكە بردە تاران، ئەو ماوەی بیست رۆژ لە تاران لەگەڵ بەرپرسانی حكومەتی ئەوكاتە دیدارو دانوستاندنی كرد، ئامانجی دەوڵەت ئەوە بوو كە بەشێوەیەكی ئاشتیانە ئەوان چەك داماڵ بكاو لە شوێنێك لە ئێران گوایا لە دەوروبەری هەمەدان بەناونیشانی پەنابەر، نیشتەجێیان بكا. مەلامستەفا باورەی وابوو كە ئێمە لەگەڵ ئێراندا جەنگمان نییە، ئێمە لێرە خاكێكمان نییە تا لە پێناویدا بجەنگین یان لەگەڵ كەسێكدا دوژمنایەتیمان نییە تا چەك بەروویدا هەڵبگرین. لەبارەی سەفەرەكەیەوە بۆ تاران مەلا مستەفا بۆی گێراینەوە ” ئێمەیان بردە لەشكری دووی قەسر و لەوێ پێشوازی لێكردین، دوو ساعەت قسەم بۆ شا كرد، ئەو خۆشی لەمن هاتبوو، پاش دوو سەعات ویستم هەستم ئەوگوتی دانیشە، منیش گوتم ئیتر هەڵناستم تا خۆت فەرمان نەكەێ. دووبارە قسەم بۆ كرد، ئەو دەربارەی نیشتەجێ كردنی ئێمە لە ناوچەیەكی ئێراندا قسەی كرد و منیش وەڵامیم دایەوە: وەڵاهی ئەعلا حەزرەت، ئێوە زۆر دڵاواوە و بەخشندەن من هەموو پێشنیارەكانی ئێوە قبوڵ دەكەم بەڵام دەبێ شێخ ئەحمەد بڕیار بدات، ئەو سەرۆكی هۆزە. دەربارەی ئێوەی ئەفسەریش گوتی كە دەبێ ئێوە تەسلیم بكەمەوە، گوتم: قوربان ئێمە ئەوانمان نەگرتووە تا بیاندەینەوە، ئەوان شەش كەسی ئەفسەری لاون، كۆی هەموو تەمەنی ئەوانە ناگاتە سەدساڵ، لە جیاتی ئەو شەش نەفەرە لاوە، من 18 هەژدە لاو دەدەمە ئێوە، خێزانی من و شێخ ئەحمەد و باقی براكانم هەژدە لاومان هەیە، هەمووشیان لاوی بەهێز. لە جیاتی ئەو شەش نەفەرە ئەوان دەدەمە ئێوە بەڵام ئێوە قبوڵ مەكەن ئەو شانازییانەی كە شێخی بارزانییەكان تاكو ئێستا بۆ ئێمەی بەجێهشتووە، بكەینە قوربانی و تف و نەفرەتی نەوەكانی داهاتووی بارزان بۆ خۆمان بكڕین”. دوای گەڕانەوە مەلامستەفا بارزانی لە تاران بە پێی رێككەوتنێك كە كرابوو بارزانییەكان نەغەدەیان چۆڵ كردو لە شنۆ، دەشتە بێڵ و مەرگەوەر دامەزران.
لە كۆتایی رۆژەكان كە پێش لەشكری بارزانییەكان لە گادەر لێك جیادەبنەوە، شێخ ئەحمەد گوتی: من لە هەموو تەمەنی خۆمدا پیاوی ئازاو پاكی وەك ئێوەم نەدیوە، ئارەزووم بوو خۆزگە دەمتوانی لە نێو هۆزی بارزاندا پێشوازی لە ئێوە بكەم، شێخ ئەحمەد لە كۆتایی قسەكانیدا خۆشەویستی و هەست و حورمەتی خۆی لەبەرامبەر ئێمەدا بە زمانێكی یەكجار سادە و بەئەدەبەوە بەیان كرد و ئینجا زیدەتر گوتی: من دەزانم ئێوە لە توركیا و لە ئێران لە ئاماندا نابن، وابیر دەكەمەوە تەنیا رێگای رزگاربوونی ئێوە پەنابردنە بۆ عێراق، شێخ ئەحمەد بەو پێیە بەرێزەوە داوای لێكردین كە بۆ سوكتركردنی وەزع و هەڵوێستی بارزان لە لایەن دەوڵەتی عێراق، ئێمە لە هۆزی بارزان جیا ببنەوە و بەشێوەیەكی جیا خۆمان تەسلیمی عێراق بكەین. ئەو شەوە كەسانی هۆزی بارزان لە پیران و نەخۆشەكان و ژنان و منداڵان لەگەڵ خزم و نزیكانی خۆیان لە سنور تێپەڕین و بوونە پەنابەری دەوڵەتی عێراق، بارزانیی نەمر وزیاترلە 500 لە هەڤاڵانی بۆ سەربەرستی و چارەنووسی نادیار رێگای مان و نەمانیان هەڵبژارد ولە یەكێتی سۆڤیەت بوونە پەنابەر،پێویستە ئەوە بیر بێنمەوە كە پاش پاشەكەشی هۆزی بارزان لە نەغەدە بەرەو شنۆ، مەلا مستەفا یان بۆ دانوستاندن لەگەڵ بەرپرسانی ئێرانی بۆ تاران بانگهێشت كرد لەو سەفەردەدا سەرهەنگ غەفاری میواندارو رێبەری مەلامستەفا بوو.
ڕۆژی 5/1/1969 سەرۆك مستەفا بارزانی لە گەڵاڵە بوو كە هەواڵی نەخۆشیی شێخ ئەحمەد بارزانی پێگەیشت. بارزانی، دەستبەجێ مەسعود بارزانی ناردە بارزان كە لە چۆنیەتی نەخۆشی شێخ ئەحمەد ئاگاداری بكات. مەسعود بارزانی، ڕۆژی 6/1/1969 خۆی گەیاندە بارزان و بە بروسكەیەك سەرۆك بارزانی لە نەخۆشیی شێخ ئەحمەد ئاگادار كردەوە. سەرۆك وەڵامی دایەوە كە بەپەلە بیگوازنەوە گەڵاڵە كە ڕەوانەی دەرەوەی وڵاتی بكەن، بەڵام دوكتۆر حیكمەت حەكیم بەڕێوەبەری نەخۆشخانەی “بۆڵێ” كە بەرلە مەسعود بارزانی، بۆ چاودێریی پزیشكی گەیشتبووە بارزان، دەڵێت:
- (هەردوو گورچیلەی شێخ ئەحمەد لەكار كەوتووە و ژیانی لە مەترسی دایە و پێویستە بەپەلە بگوازرێتەوە بۆ نەخۆشخانەیەكی نزیك كە ئامێری پشكنینی پزیشكی لێ بێت.) سەرۆك بارزانی ڕێیان پێدەدات داوای هێلیكۆپتەر لە ڕژێم بكەن.
ڕۆژی 7/1/1969 هێلیكۆپتەرێك دوكتۆر ڕافید سوبحی، دوكتۆر مەهدی مورتەزا و دوكتۆر شەوكەت دەهان دەگەیەنێتە لای شێخ ئەحمەد لە بارزان. دوای پشكنینی شێخ ئەحمەد لەلایەن ئەم دوكتۆرانەوە، ڕۆژی 9/1/1969، شێخ ئەحمەدیان بردە بەغدا، بەڵام بەهۆی لەكار كەوتنی گورچیلەكانی نەیانتوانی لە مەرگ ڕزگاری بكەن و ڕۆژی 11/1/1969 گەورەی بارزان كە خالیدی كوڕی و سەلیم یوسفی لەلا بوون، ماڵئاوایی لە دنیا كرد. دوای كۆچی دوایی شێخ ئەحمەد، فەریق حەردان عەبدولغەفار وەزیری بەرگریی عێراق، تەرمی شێخ ئەحمەدی بە هێلیكۆپتەرێك كە نوێنەری خۆشی لەگەڵدا بوو، ڕەوانەی بارزان كردەوە.
شێخ ئەحمەد بارزانی هەست و بێرێكی بەهێزو قولی نەتەوەیی و نیشتمانی هەبوو و باوەرێكی زۆر تەواویشی بە رزگاری و ئازادی گەلەكەی هەبوو، بۆیە هەمیشە داكۆكی لە بوونی یەك ریزی و تەبایی و یەكێتی نەتەوەیی دەكردەوە و تەنانەت نەبوونی یەكێتی و تەبایی و یەك ریزی وبەواتایەكی تر لاواز بوونی هەست و بیرونەبوونی ناسنامەكەیەكی یەكگرتووی نەتەوەیی نیشتمانی بە هۆكاری كارەسات و بەدبەختی و ماڵ وێرانی و سەرنەكەوتنی شۆڕەشەكانی كوردی دەزانی و هەمیشە دەیفەرمو: (چونكە كورد یەكگرتوو نیە بۆیە سەرنەكەوتووە و تا یەكیش نەگرێت قەد سەرناكەوێت، ئەگەر كورد یەكگرتووبن تاكە تفەنگێكیش نەتەقەێنن خۆیان دەوڵەتن و هیچان لە خەڵكی تر كەمتر نیە و لە خەڵكی تر لێهاتووتر و عاقڵتریشن، ناكۆك نەبن لە نێوانتان دوا هەوڵ دەن پێكەون ئیدارە بكەن، كاتی خۆی و لە رابردوو سەد خێزانی موسڵمان و سەد ماڵی جولەكە و سەد خێزانی كریستان لە بارزان بە یەكێتی و تەبایی پێكەوە دەژیان و هەریەكشیان لەسەر ئایینی خۆی بوو.
شێخ ئەحمەد بارزانی لە قوتابخانەیەكی گەورەی نەتەوایەتی و نیشتمانپەروە هاتبوو بۆیە بوو بە یەكێك لە درێژەپێدەرانی ئەو بزاڤ و رێچكە نەتەویی و نیشتمانیەی لە زوەوە لە بارزان دەستی پێكردبوو، لەم روانگەیەشەوە هەست و بیری نەتەوەیی و ناسنامەی نەتەوایەتی گەلی كورد رەگوریشەیەكی قوڵی لە مێژووی كورددا داكوتاو ، شێخ ئەحمەد بارزانی بەیەكێك لەو مرۆڤە وڵاتپارێزانە دەژمێردرێت كە رۆڵێكی بەرچاوی بینی لە پاراستن و بەرەوەپێشەوەبردنی ناسنامە و هەست بیری نەتەوایی و نیشتمانپەروەری لە ناوچەكەدا كە بوو بە بەشێك لە سروشتی ژیان و فاكتەرێكی دەروونی تاكی كورد.
شایانی باسە جەنابی مەلامستەفای بارزانی و سەركردەی جوانەمەرگ ئیدریس بارزانی و سەروك مسعود بارزانی و بنەماڵەی بارزان هەموویان لەسەر هەمان ئەم فەلسەفە و رێبازەی جەبانی شێخ ئەحمەد بارزانی پەروەردەبوونە و هەموو هەوڵێكیان لە پێناو ئازادی و سەربەخۆی خەڵكی كوردستانە. سەرچاوە:
كتێبی بارزانی و بزوتنەوەی ڕزگاریخوازی كورد، 1931-1958، نوسینی جەنابی سەرۆك مسعود بارزانی.
كتێبی دیدێكی مرۆڤایەتی- ئاینی- نیشتمانی بۆ كەسایەتی شێخ ئەحمەد بارزانی نووسینی(رەشید مەلا عەلی كۆلەكی).
كتێبی بارزانی و پاشەكشێی بارزانییەكان لە بیرەوەرییەكانی ئیحسانی دا وەرگێڕانی(ئەبوبەكر ساڵح ئیسماعیل).
كتێبی (مستەفا بارزانی پێشمەرگە و سەرۆك) نووسینی حامید گەوهەری.
