سهرهتا وتار مانگی ڕه‌مه‌زان.. ململانێی جه‌وهه‌ری بۆنە ئایینییەكە و نمایشی كاڵا و خۆراك
فازڵ عومەر*
لەگەڵ هاتنی مانگی ره‌مه‌زانی پیرۆز و به‌رده‌وامبوونی، کۆمەڵگە دەکەوێتە ناو جەنجاڵییەکی شکڵیی گەورەوە. بازاڕەکان پڕدەبن، چێشتخانەکان بەرنامەی تایبەت دادەنێن و هەموو باس و خواستێک لە دەوری یەک خاڵ دەسوڕێتەوە (سفرەی بەربانگ) وەک کۆمەڵناسێکی بڕوادار، کاتێک سەیری ئەم دیمەنە دەکەم، دەبینم مرۆڤی مۆدێرن چۆن جەوهەری پەرستشێکی مەعنەوی گۆڕیووە بۆ دیاردەیەکی بەکاربردن. به‌داخه‌وه ڕاستییەکی پشتگوێخراو هەیە (ڕەمەزان بۆ گۆڕینی ڕەنگی قاپەکان نەهاتووە، بەڵکو بۆ گۆڕینی ڕەنگی تێڕوانینەکانمان هاتووه)
زۆرجار ڕۆژووگرتن وەک مانگرتن لە خواردن دەبینرێت، بەڵام لە ڕاستیدا وەرزی ڕزگاربوونی ئیرادەیە. جێگەی تێرامانە کە لە مانگی برسێتیدا، ڕێژەی کڕین و بەکاربردنی خۆراک لە کۆمەڵگەی ئێمەدا بۆ دوو هێندە بەرز دەبێتەوە! ئەمە تەنیا کێشەیەکی ئابووری نییە، بەڵکوو کێشەیەکی مەعریفییە. لێرەدا چەمکی ( کاڵاکردنی ئایین ) سەر هەڵدەدات؛ کاتێک بازاڕ دەست دەگرێت بەسەر مێشکی بڕواداردا و ده‌یخاته دۆخێك له‌بیركردنه‌وه ئەو چەند کاتژمێره کەمەی برسێتی، بە کەڵەکەکردنی خواردن لەسەر سفرەکان قەرەبووی بكاته‌وه. کۆمپانیا گەورەکان بە بەکارهێنانی سیمبولی ئایینی، مانا ڕوحییەکان بە کڕینەوە گرێ دەدەن، بەمەش ڕۆژوو لە ئامرازێک بۆ کوشتنی نەفس، دەگۆڕێت بۆ ئامرازێک بۆ تێرکردنی چاوچنۆکی. لە سەردەمی سۆشیاڵ میدیادا، دیاردەی ( پەرستشی نمایش) سەری هەڵداوە. ئەو چرکەساتە مەعنەوییانەی کە دەبێت بۆ تێڕامان و نزابن، ئێستا لە پشتی کامێرای مۆبایلەکانەوە دەکوژرێن. کاتێک مرۆڤ لە کاتی بەربانگدا لەبری تێڕامان لە نیعمەتەکانی خودا، خەریکی ڕێکخستنی وێنەیە بۆ ستۆرییەک، پۆستکردنی سفرە ڕەنگاوڕەنگەکان نەک هەر سادەیی دەشێوێنێت، بەڵکو دەبێتە هۆی بریندارکردنی هەستی ئەو خێزانانەی توانای دابینکردنی ئەو جۆرە ژیانەیان نییە. سۆشیاڵ میدیا لێرەدا ڕەمەزان لە ئامرازی هاوسۆزییەوە دەگۆڕێت بۆ ئامرازی جیاکاریی چینایەتی.
ئەگەر ڕەمەزان تەنیا گۆڕینی کاتی ژەمەکان بێت، ئەوا تەنیا دۆخی فیزیكی جەستەمان گۆڕاوە. فەلسەفەی ڕاستەقینەی ئەم مانگە، داگیرساندنەوەی چرای ویژدان و تۆخکردنەوەی ڕەوشتە. تاقیکردنەوەی ڕاستەقینەی ئه‌م مانگه پاککردنەوەی زمان و دەروونه، مەترسیدارترین جۆری شکاندنی ڕۆژوو، خواردنی نان نییە، بەڵکو بریندارکردنی کەرامەتی ئەوانیترە بە وشەیەک یان ڕەفتارێکی نەشیاو. تینوێتی لە ڕەمەزاندا تەنیا بۆ وشکبوونی گەروو نییە، بەڵکو بۆ ئەوەیە ویژدانمان تینووی مرۆڤدۆستی بێت. ئەگەر گەدەمان لە حەڵاڵ دەگرینەوە، ویژدانمان چۆن ڕێگە دەدات زمانمان بە حەرام و غەیبەت ئاڵوودە بێت؟
ئەو زێدەڕۆییەی لە سفرەکاندا دەبینرێت، گەورەترین بەربەستە لە بەردەم ئه‌و تێڕامانه سادەیه‌یی ڕێگە خۆش دەکات بۆ ئاشتکردنەوەی ئەو دڵانەی بەهۆی سەرقاڵییەکانی دونیاوە لە یەک دوور کەوتوونەتەوە. له بانگی شێواندا ( هیچ جیاوازییەک لە نێوان مرۆڤەکاندا نامێنێت) ئەمە پەیامێکی قووڵی دادپەروەرییە. تێگەیشتن لە برسییەتی تەنیا بە گەدە نییە، بەڵکوو بەوەیە کە تێڕوانینمان بۆ چینە کەمدرامەتەکان لە بەخشینێکی وەرزییەوە بگۆڕێت بۆ بەرپرسیارێتییەکی بەردەوام.
دوا په‌یام: لەکۆتاییدا، دەبێت ئەوە بڵێین کە ڕەمەزان تەنیا گەڕانەوە نییە بۆ پەرستشە شکڵییەکان، بەڵکو تاقیگەیەکە بۆ سەلماندنی ئازادیی مرۆڤ. لە جیهانێکدا کە بازاڕ و شاشەکان دەیانەوێت بڕیار بدەن کەی بخۆین، چی بکڕین و چۆن وێنەی ژیانمان بگرین، ڕۆژوو بۆ ئه‌وه‌یه بڵێم نه‌خیر من هێشتا خاوەنی ئیرادەی خۆمم. ئەمساڵ با ڕەمەزان لە چێشتخانە و زیندانی ستۆرییەکان دەربهێنین و بیهێنینە ناو قووڵایی عەقڵ و پەیوەندییەکانمانەوە. وەرن با ئەم مانگە بکەینە وەرزی ئارامكردنه‌وه‌ی دەروونی؛ وەرزی ( ئۆفلاین بوون) لە جیهانی نمایش و (ئۆنلاین بوون) لەگەڵ خودی ڕاستەقینەمان و ئەو خالقەی کە لە هەموو کەس نزیکترە لێمان. جەوهەری ڕەمەزان لەو دوعایەدایە کە تەنیا خودا دەیبیستێت، نەک لەو وێنەیەی کە هەزاران لایکی بۆ کۆدەکرێتەوە. ئەگەر بمانەوێت بەڕاستی به‌ڕۆژووبین، دەبێت لە کۆتایی ئەم مانگەدا گۆڕانکارییەک لە سیستمە ئەخلاقییەکەماندا ڕووبدات. مرۆڤێک کە تێڕوانینی گۆڕاوە، زۆر کاریگەرترە لە مرۆڤێک کە تەنیا کاتی ژەمەکانی گۆڕیوە. با لەبری ڕازاندنەوەی سفرەکان، ویژدانمان بڕازێنینەوە. خودا پێویستی بە برسێتی ئێمە نییە، بەڵکو پێویستی بەو مرۆڤانه‌یه کە دوای ڕەمەزان لەدایک دەبنه‌وه ( مرۆڤێکی سادەتر، میهرەبانتر و بێدارتر). ئەگەر ڕەوشتمان بەرەو باشتر نەگۆڕێت و دەستمان نەگیرێت بەسەر چاوچنۆکییەکانی بازاڕ و نمایشەکاندا، ئەوا ئێمە تەنیا خشتەی ژیانمان گۆڕیوە نەک خودی خۆمان. با ئەم مانگە وەرزی گەڕانەوە بێت بۆ جەوهەر، تا ڕەمەزان تەنیا میوانێکی کاتی نەبێت، بەڵکو ببێتە سەرەتایەک بۆ شۆڕشێکی سپی لە ناو دڵ و دەروونماندا.
* كۆمه‌ڵناس
