سەردار ئەکرەم-بەریتانیا
لە شانۆنامەکانی ویلیام شێکسپیردا، بابەتی ڕەگەز و ڕەگەزپەرستی بابەتێکی فرە ڕەهەند و ئاڵۆزە کە لە چەند دەیەی ڕابردوودا بووەتە جێگەی سەرنجی زۆرێک لە ڕەخنەگران و لێکۆڵەرانی ئەدەبی. لە کاتێکدا زۆرجار تێگەیشتنی باو بۆ ڕەگەز لە کارەکانی شێکسپیردا تەنها سنووردار دەکرێت بەو شانۆنامانەی کە کاراکتەری نا-سپی پێشکەش دەکەن، وەک «ئۆتێلۆ»، بەڵام لێکۆڵینەوە نوێیەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە چەمکی ڕەگەز، لەوانەش پێناسەکردنی «سپییەتی» وەک پۆلێنێکی ڕەگەزی، لە بەشێکی فراوانتری کارەکانی شێکسپیردا بوونی هەیە. لە سەردەمی ڕێنێسانسدا، تێگەیشتن لە «ڕەگەز» بە شێوەیەکی بەرچاو جیاواز بووە لە واتای بایۆلۆجی هاوچەرخی؛ دەیتوانی ئاماژە بێت بۆ کۆمەڵێک کە خاوەنی بنەچەیەکی هاوبەشن، بەڵام جیاوازییە کۆمەڵایەتی و کلتوورییە فراوانەکانیشی لەخۆگرتبوو. ئەم بابەتە هەوڵ دەدات بە شێوەیەکی قووڵتر بچێتە ناو ئەو لایەنانەی ڕەگەز و ڕەگەزپەرستی کە لە شانۆنامەکانی شێکسپیردا ڕەنگیان داوەتەوە، بە تایبەت لە ڕێگەی شیکردنەوەی کاراکتەرە سەرەکییەکان و ئەو چەمکانەی کە پەیوەندییان بەم بابەتەوە هەیە، لەگەڵ ڕەچاوکردنی چوارچێوەی مێژوویی و کلتووری سەردەمی شێکسپیر.شانۆنامە سەرەکییەکان و کاراکتەرەکان کە تەوەری ڕەگەزییان تێدایەچەندین شانۆنامەی شێکسپیر بە شێوەیەکی بەرچاو کاراکتەر و تەوەری تێدایە کە پەیوەندییان بە ناسنامەی ڕەگەزی و نەتەوەییەوە هەیە:
ئۆتێلۆ
شانۆنامەی ئۆتێلۆ ڕەنگە ڕاستەوخۆترین لێکۆڵینەوە بێت لەسەر تەوەری ڕەگەزی. ئۆتێلۆ، ژەنەڕاڵێکی موور، ڕووبەڕووی قسەی سووک و پێشداوەری ڕەگەزپەرستانە دەبێتەوە، بە تایبەت لە ڕێگەی پیلانەکانی یاگۆوە. ئەم شانۆنامەیە نیشان دەدات کە چۆن ڕەنگی پێست، ئایین، و بنەچەی جوگرافیایی لە تێگەیشتنەکانی ڕێنێسانسدا لەبارەی «ئەوانی تر»ی ڕەگەزییەوە پێکەوە گرێدراون. ڕەشبوونی پێستی ئۆتێلۆ زۆرجار لەلایەن کاراکتەرەکانی ترەوە بە وێنەی خراپەکارانە یان ئاژەڵانە دەبەسترێتەوە، کە ڕەنگدانەوەی لایەنگرییە کۆمەڵایەتییەکانی ئەو سەردەمەن. هەروەهاشانۆنامەکە باس لە ترسی تێکەڵبوونی ڕەگەزی و دەرئەنجامە دڵتەزێنەکانی پێشداوەری ڕەگەزی دەکات.
بازرگانی ڤێنسیا (The Merchant of Venice)شایلۆک، قەرزدەری جوولەکە، کاراکتەرێکی سەرەکییە لە گفتوگۆی پەیوەندیدار بە پێشداوەری ئایینی و نەتەوەیی. هەرچەندە ئەم شانۆنامەیە بە توندی باس لە ‹ڕەگەز› بە واتای هاوچەرخی ناکات، بەڵام تەوەری ‹جیاوازی› و جیاکاری لەسەر بنەمای ناسنامەی ئایینی تاوتوێ دەکات. مامەڵەی کاراکتەرە مەسیحییەکان لەگەڵ شایلۆک ڕەنگدانەوەی هەستە دژە-جوولەکەکانی باو لە ئینگلتەرای ئەلیزابێسیدا بوو. شانۆنامەکە پرسیار لەبارەی دادپەروەری، بەزەیی، و پەراوێزخستنی کۆمەڵایەتی گرووپە کەمینەکان دەکات.تایتس ئەندرۆنیکەس (Titus Andronicus)ئاڕۆن موور، کاراکتەرێکی ڕەشپێستە کە وەک پیلانگێڕێکی خراپەکار و دڵڕەق وێنا کراوە. ڕەشبوونی پێستی ئەو بە شێوەیەکی ڕوون بە سروشتی شەیتانی و خراپەکارییەکەیەوە بەستراوەتەوە لەلایەن کاراکتەرەکانی ترەوە. بەڵام، هەندێک لێکدانەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە کاراکتەری ئاڕۆن هەروەها ئەم چەشنە ستێریۆتایپانە دەخاتە ژێر پرسیارەوە، چونکە ساتەکانی بەزەیی و بەرەنگاربوونەوەی دژی پێشداوەرییە ڕەگەزییەکان نیشان دەدات. وێناکردنی ئاڕۆن لەم شانۆنامەیەدا یارمەتیدەرە بۆ تێگەیشتن لەوەی چۆن ڕەشپێستی لە درامای سەرەتای مۆدێرندا نوێنەرایەتی کراوە و چۆن لێی ڕوانراوە.زریان (The Tempest)کالیبان، دانیشتووی ڕەسەنی دوورگەکە، زۆرجار وەک هێمایەک بۆ «ئەوی تر»ی داگیرکراو لێکدەدرێتەوە. کۆیلەکردنی لەلایەن پرۆسپێرۆوە و ئەو زمانەی بۆ وەسفکردنی بەکارهاتووە، ڕەنگدانەوەی هەڵوێستە کۆلۆنیالیستییەکان و نامرۆڤانەکردنی دانیشتووانی ڕەسەنە. شانۆنامەکە پێشبینی گوتاری کۆلۆنیالیستی و دینامیکییەتەکانی دەسەڵات لە نێوان داگیرکەران و داگیرکراوان دەکات، کە تەوەری ملکەچپێکردن و بەرگری نیشان دەدات.چوارچێوەی مێژوویی و وێناکردنی شێکسپیرئینگلتەرای سەردەمی ئەلیزابێس گۆڕانکارییەکی بەرچاوی کۆمەڵایەتی و سیاسی بەسەردا دەهات، لەوانەش فراوانبوونی ڕێگاکانی بازرگانی و ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ دانیشتووانی جۆراوجۆر. لە کاتێکدا ڕەگەزپەرستی ئاشکرا بە واتای هاوچەرخی بە تەواوی جێگیر نەبووبوو، بەڵام گومانێک هەبوو لەبارەی خەڵکی پێست تاریک، کە زۆرجار بە نیگەرانییە ئایینی و سیاسییەکانەوە بەسترابووەوە. شێکسپیر، لە ڕێگەی کاراکتەرەکانییەوە، دیدگایەکی ورد و زۆرجار دژبەیەکی ئەم «ئەوانی تر»ە ڕەگەزی و نەتەوەییانەی پێشکەش کردووە. گرنگە ئاماژە بەوە بکرێت کە دیدگاکانی خودی شێکسپیر لەسەر ڕەگەز بە ڕوونی دەربڕدراونین، و شانۆنامەکانی زۆرجار چەندین دیدگا لەسەر ئەم بابەتە ئاڵۆزانە پێشکەش دەکەن.لەکۆتایداشانۆنامەکانی شێکسپیر بنەمایەکی دەوڵەمەند پێشکەش دەکەن بۆ لێکۆڵینەوە لە چەمکە مێژوویی و گەشەسەندووەکانی ڕەگەز و ناسنامە. ئەوان ڕەنگدانەوەی پێشداوەرییەکان و هەڵوێستە کۆمەڵایەتییەکانی سەردەمی خۆین، لە هەمان کاتدا تێڕوانینێک پێشکەش دەکەن بۆ دۆخی مرۆڤ کە لە چوارچێوە مێژووییە دیاریکراوەکان تێدەپەڕێت. شیکردنەوەی ئەم تەوەرانە یارمەتیدەرە بۆ تێگەیشتن لە سەرچاوەی ستێریۆتایپە ڕەگەزییەکان و کاریگەریی بەردەوامی گوتاری ڕەگەزی لە ئەدەبیات و کۆمەڵگادا.
