د.حه‌مه نه‌جم جاف
شۆڕشی ١١ی ئەیلولی ١٩٦١ بە درێژترین شۆڕش لە مێژووی گەلی کورد دادەنرێت. وانە و دەستکەوتەکان چین؟ شۆڕشی 11ی ئەیلولی 1961 (ناسراو بە شۆڕشی ئەیلوول)، بە سەرۆکایەتی رابەری میژوی کورد مەلا مستەفا بارزانی، درێژترین و گەورەترین شۆڕشە لە مێژووی هاوچەرخی گەلی کوردستاندا، تا ساڵی 1975 بەردەوام بوو، ئەم شۆڕشە تەنیا بزووتنەوەیەکی چەکداری نەبوو؛ خاڵی وەرچەرخانێکی مێژوویی بوو لە هۆشیاریی کورد و شوناسی نەتەوەیی و سیاسیدا.
لە گرنگترین وانە و دەستکەوتەکان کە دەتوانرێت وەربگیرێن بریتین لە:
1- گرنگی یەکێتی نەتەوەیی: شۆڕش نیشانیدا کە یەکگرتوویی کورد بناغەی ڕووبەڕووبوونەوەی حکومەتە ناوەندەکانە، و ناکۆکی ناوخۆییەکان هەر دەستکەوتێک تێکدەدەن.
2- پشتبەستن بە پاڵپشتی دەرەکی ناجێگیرە: ئەوە ڕوون بووەوە کە هاوپەیمانی لەگەڵ زلهێزەکانی ناوچەیی یان نێودەوڵەتی (ئێران و ئەمریکا و ئیسرائیل لەو کاتەدا) ڕەنگە کاتی بێت و لەگەڵ گۆڕانی بەرژەوەندییەکانی ئەو وڵاتانە ڕەنگە نەمێنێت. بۆیە هێزێکی ناوخۆیی تۆکمە پێویستە.
3- زەروورەتی تێکەڵکردنی چەک و سیاسەت: ئەزموون سەلماندوویەتی کە شۆڕشێکی چەکداری بە تەنیا بەس نییە؛ پێویستی بە کردەوەی دیپلۆماسی و سیاسی هاوتەریب هەیە بۆ بەدەستهێنانی شەرعیەتی نێودەوڵەتی.
4- گرنگی سەرکردایەتی کاریزماتیک: کەسایەتی بارزانی ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە یەکخستنی کورد لە دەوری سیمبولێکی نەتەوەیی.
دەستکەوتەکان:
1- چەسپاندنی ناسنامەی نەتەوەیی کورد: شۆڕش بەشداری کرد لە چەسپاندنی هەستی نەتەوەیی و بەرزکردنەوەی ناوبانگی کورد لەسەر شانۆی ناوچەیی و نێودەوڵەتی.
2- داننان بە مافەکان: حکومەتی عێراق ناچار بوو بچێتە دانوستاندنێکەوە کە لە ئەنجامدا ڕێککەوتنی 11ی ئازاری 1970ی لێکەوتەوە، کە دانپێدانانی ئۆتۆنۆمی کوردی لەخۆگرتبوو، ئەمەش پێشینەیەکی بەرچاو بوو.
3- بنیاتنانی دامودەزگا و ڕێکخراوەکان: شۆڕش پەرەی بە تواناکانی کورد لە ڕێکخستنی سیاسی و سەربازی و ئیداریدا لە چوارچێوەی ناوچە ئازادکراوەکاندا پەرەپێدا.
4- میراتێکی تێکۆشان بۆ نەوەکان: وەک ئاماژە و ئیلهامبەخشێک بۆ شۆڕش و بزووتنەوەکانی دواتر، چەسپاندنی ئەو بیرۆکەیەی کە کورد توانای بەڕێوەبردنی ناوچەکانی و بەرگریکردن لە مافەکانی هەیە.
5- بوونی نێودەوڵەتی بۆ پرسی کورد: بۆ یەکەمجار پرسی کورد بووە بەشێک لە گفتوگۆ نێودەوڵەتییەکان، چیتر پرسێکی تەنها لۆکاڵی نەما.
بەکورتی، ئەگەرچی شۆڕشی ئەیلول لە ساڵی ١٩٧٥ بەهۆی ڕێککەوتنی جەزائیرەوە تووشی نسکۆیەکی کاتی بوو، بەڵام تۆوی هۆشیاری نەتەوەیی چاند و بناغەی قۆناغێکی نوێی خەباتی سیاسی و سەربازی دانا کە شۆڕشی گوڵان بوو؛ دواتر ڕێگەی بۆ دامەزراندنی هەرێمی کوردستان خۆش کرد.
