د.نڤید شریف قادر
ئەگەر پێت بڵێم وێنەی سەرکردەیەک بگرە، ڕەنگە کەسێکی پلە باڵات لە خەیاڵدا بێت کە بەهۆی پێگەی خۆیەوە سەرمایە و خاڵی بەرزی لە گیرفانیدا بێت. سەرکردە گەورەکان بە شێوەیەکی گشتی تەنها وەک ڕەگەزێکی دەگمەن بیریان لێدەکرێتەوە کە بەهرەیەکی سروشتییان هەیە بۆ سەرکردایەتیکردن و دەسەڵاتێکی گەورەیان هەیە. بەڵام ڕاستییەکە ئەوەیە کە سەرکردەیەکی باش بە پێی پلەو پایەی ڕێکخراوەیی و کارەکەی پێناسە ناکرێت، بەڵکو ئەدای ئەو پێناسە دەکرێت کە کوالیتی خۆی نیشان دەدات. پێویست ناکات سەرکردە لە ئاستی جێبەجێکردندا بێت. دەتوانێت بە داهێنان و پابەندبوونی خۆی بۆ بوون بە ئیلهامبەخش بۆ ئەوانی تر ڕۆڵێکی کاریگەر و بنیاتنەر بگێڕێت.
سەرکردە بوون کوالیتییەکە کە دەتوانێت لە هەر کەسێکدا سەرهەڵبدات. گرنگ نییە تۆ یاریدەدەری کارگێڕی بیت یان بەڕێوەبەر بیت یان گەشەپێدەری نەرمەکاڵا بیت. توانای ئەوەت هەیە کە ببیتە ئیلهامبەخش بۆ دەوروبەرت و پریشکێک لە ڕێکخراوەکەتدا دروست بکەیت کە دەوروبەرت بخاتە سەر ڕێگای کاریگەری و بەم شێوەیە ببیتە سەرمایەیەکی بەنرخ بۆ ڕێکخراوەکەت.
تەنانەت ئەگەر نازناوی سەرکردایەتیت نەبێت، دەتوانیت ببیتە ئیلهامبەخش لەناو ڕێکخراوەکەدا.
ئەگەر بیستت ڕێکخراوێک خولێکی ڕاهێنانی سەرکردایەتی بۆ هەموو هێزەکانی لە ئاستە جیاوازەکاندا ڕێکخستووە، چ جۆرە عەقڵیەتێک دەدۆزیتەوە بەرامبەر ئەو ڕێکخراوە؟ بەگشتی ڕێکخراوەکان ڕاهێنانی سەرکردایەتی تەنها بۆ بەڕێوەبەرەکانیان تەرخان دەکەن و بە بەفیڕۆدانی سەرچاوەی ڕێکخراوەیی دەزانن بۆ دابینکردنی مەرجەکانی ئەم خولە بۆ هێزەکانی ئاستی خوارەوە. بەڵام پێویستە ئاگادار بیت کە کارامەیی سەرکردایەتی لە کەسانی هەر ئاستێکی ڕێکخراوەکەدا دەتوانێت کۆتایی بە بەهێزکردنی ڕێکخراوەکە و زیادکردنی بەرهەمهێنانی بێت. سەرکردەی ڕاستەقینە ئەو کەسانەن کە وەک ئیلهامبەخشێک لە ئاستە جیاوازەکانی ڕێکخراوەکەدا کاردەکەن و هەمیشە بەدوای باشترکردنی شتەکاندا دەگەڕێن. ئەگەر کۆمپانیاکان بیانەوێت لە ڕکابەری و داهێنەر بمێننەوە، دەبێت کارمەندیان هەبێت کە لە هەموو ئاستێکدا ئیلهامبەخش بن.
نەرمی مەعریفی
مرۆڤە ئیلهامبەخشەکان، یان سەرکردەکان، کاتێک کێشە دروست دەبن، نەرمی مەعریفی خۆیان بەکاردەهێنن و لە ڕووبەڕووبوونەوەی کێشە و تەحەددیاتەکان ناترسن. لێرەدا نەرمی مەعریفی بە واتای گۆڕینی شێوازە ئاساییەکانی بیرکردنەوە دێت بۆ دۆزینەوەی چارەسەری نوێ بۆ کێشەکان. تایبەتمەندییەکی دیکەی ئەم کەسانە ئەوەیە کە خاوەنی دیسپلینی مەعریفییە. ئەمەش واتە خاوکردنەوەی بیرکردنەوەت و وەستاندنی کاردانەوە غەریزییەکانت بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی کاریگەر و زیرەکانە وەڵام بدەیتەوە و دوور بکەویتەوە لە وروژاندن. یەکێک لەو دۆخانە کە دەتوانرێت ئەم سیفەتەی کەڵک وەربگیرێت کاتێکە کە لە شوێنی کارەکەماندا لە دۆخێکی مەترسیداردا بین. ڕەنگە زۆرێک لە ئێمە توڕە بین و بەرگری بکەین، بەڵام ئەم کردارانە تەنها دۆخەکە خراپتر دەکات.
بەرپرسیاریەتی
مرۆڤەکان زۆریان خۆشدەوێت کەسانی تر تاوانبار بکەن. بۆ نموونە کاتێک نمرەیەکی خراپمان دەست دەکەوێت، لۆمەی مامۆستا دەکەین. بەڵام مرۆڤێکی ئیلهامبەخش درک بەوە دەکات کە خەباتێکی دەوێت بۆ لابردنی لۆمە لە کەسانی تر و بەرپرسیارێتی. کاتێک سەرۆکەکەت دەڵێت کە لەم دواییانەدا ئەدای کارکردنت لە چاوەڕوانییەکان کەمتر بووە، لەبری ئەوەی کۆمپانیاکە تاوانبار بکەیت بە سیاسەتی نوێ، خۆت بیربخەرەوە کە تۆ بەرپرسیاریت. لەم بارودۆخانەدا کەسانی ئیلهامبەخش خێرا دان بەوەدا دەنێن کە کێشەیەک هەیە و زۆر کاردەکەن بۆ ئەوەی دڵنیابن لەوەی کە چارەسەر کراوە.
یارمەتیدانی ئەوانیتر
تایبەتمەندییەکی تری ئەم کەسانە ئەوەیە کە دەیانەوێت یارمەتی کەسانی دیکە بدەن بۆ ئەوەی سەرکەوتوو بن. ئەم کەسانە لە کاری تیمیدا ئاستێکی زۆر باشیان هەیە و هەمیشە هەوڵدەدەن ئاگاداری پێداویستییەکانی دەوروبەریان بن و چاوەڕێ ناکەن داوای یارمەتی بکەن بۆ یارمەتیدانیان.
هەروەها مرۆڤی ئیلهامبەخش ئاگاداری کەموکوڕییەکانی دەبێت و لە کێشەکان فێردەبێت. ئەو ئاشنایە بە ڕابردووی خۆی و دەزانێت چ سیفەتێکی ناوازەی هەیە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان و زاڵبوون بەسەر تەحەددیاتەکاندا، بۆ ئەوەی بتوانێت لە کاتی پێویستدا بە باشی بەکاریان بهێنێت.
مەترسی سەرهەڵدانی سەرکردەیەک لە ڕێکخراوەکەدا
هەروەها دابینکردنی مەرجەکان بۆ دەرکەوتنی ئەم کەسانە لە ڕێکخراوەکەدا دەتوانێت ببێتە هۆی تەحەدا. ڕەنگە هەندێک لە بەڕێوەبەرانی دەسەڵاتخواز دەسەڵات و کاریگەری ڕێکخراوەیی خۆیان لە مەترسیدا ببینن کاتێک لە کۆکردنەوەکەیاندا ئەم جۆرە کەسانە دەبینن و دەیانەوێت بە ئارگیومێنتی جۆراوجۆر بوونی ئەو کەسە کاریگەرانە بە ناپێویست یان زیانبەخش بۆ ڕێکخراوەکە نیشان بدەن. ڕێکخراوێک کە پێکهاتەیەکی ڕوون و شەفافی هەبێت، هیچ کێشەیەکی نابێت لەگەڵ دەرکەوتنی ئەم پێگە نافەرمییە لەناو گروپەکەدا. پێویستە ئەم گروپە بەڕێوەبەرانە ئامۆژگاری بکرێن کە بۆ گەشەسەندنی ڕێکخراوەکەیان باشترە هەلومەرجی سەرهەڵدانی ئەو کەسانە دابین بکەن و قبوڵ بکەن کە کاریگەرییە ئەرێنییەکانی ئەمە بۆ ڕێکخراوەکە زیاترە لە زیانەکانی. بێگومان خراپ نییە ئاماژە بەوە بکەین کە پرسێکی وەک بەڕێوەبردنی ڕێکخراو بابەتێکی فرەلایەنە و پێویستە لە یەک کاتدا و بەردەوام مەرج و پێوەرە جیاوازەکان لەبەرچاو بگیرێن و نابێت لەسەر خۆیان حوکم لەسەر بڕگە پێشنیار کراوەکان بدرێت بە شێوەیەکی ئەرێنی یان نەرێنی.
