پارێزەر- عومەر سەیدزادە
رۆژ بەرۆژ كەلێنی نێوان خۆپیشاندەران و حكومەتی عێراق زیاتر فراوانتر دەبێ و زیاتر لە یەكتری دوور دەكەونەوە، گفتوگۆی ئاشكراو نهێنی و هەوڵو تەقەلای لایەنی سێیەم لە یەكتریانی نزیك نەكردۆتەوە، ئێستا چەند پێشنیارێك هەیە بۆ چارەسەری كێشەكان و كۆتایی هێنان بەو خۆپیشاندانانە: حكومەتی عێراق هەر لە یەكەم رۆژەوە ئامادەیی دەربری ئەو داواكاریانەی ئەو بە رەوای دەزانێ جێبەجێیان بكات و تا ئێستاش ژمارەیەك بریاری دەركردووە كە هەندێ لە داواكاریەكانی خۆپیشاندەران لە خۆ دەگرێ. دواتریش عزەت شابەندر-ی نارد بەناوی حكومەتەوە گفتوگۆیان لەگەڵ بكات بەڵام هەوڵەكەی شكستی هێناو بریارەكانیشی خۆپیشاندەرانی خاو نەكردۆتەوە.
حكومەتی عێراق ئێستا خۆپیشاندەرانی كردووە بە دوو بەشەوە، بەشێكیان ئەوانەن كە بە رای ئەو كاری تێكدەرانەیان ئەنجام نەداوەو بە هێمنی دێنە سەرجادە، بۆیە ئامادەیە گفتوگۆی زیاتر لەگەڵ ئەوانە ئەنجام بدات، بەشی دووەمیش ئەوانەن كە بەرای ئەو كاری (تێكدەرانە)یان ئەنجام داوە، ئەوانەشی بە (تێكدەر) ناوبردووەو بریاری داوە سزایان بدات، هەروا مافی بەخۆشی داوە بەهێز رووبەرووی ئەوانە ببێتەوە.
لە نێوان حكومەت و خۆپیشاندەراندا كەسانێك هەن كە دەكرێ بە لایەنی سێیەم ناویان ببەین داوا دەكەن ئەم حكومەتە لەسەر كار لانەدرێ و هەر لەسایەی ئەم حكومەتدا و بەسەرپەرشتی نەتەوە یەكگرتووەكان و بە بەشداری شارەزایانی نێو دەوڵەتی یاسای هەڵبژاردنی عێراق هەموار بكرێتەوەو ئەم پەرلەمانەی ئێستا پەسندی بكات و ئەنجا لە ماوەیەكی نزیكدا لە ژێر سەرپەرشتی نەتەوە یەكگرتووەكان و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی هەڵبژار دنێكی پاك ئەنجام بدرێت. ئەمانە ئەوە بە باشترین رێگە دەزانن بۆ ئەوەی هەم بۆشایی سیاسی لە عێراق پەیدا نەبێ و هەم داخوازی خۆپیشاندەرانیش لە گۆرینی دەموچاوەكان بەدی دێت.
پێشنیاری مەرجەعی شیعە ئایەتولڵا سیستانی: مەرجەعی شیعەكان لە نەجەف لە لە هەفتەی دووەمی خۆپیشاندانەكان لە خوتبەی رۆژی هەینی خۆیدا لە 8/11/2019 پشتگیری خۆی بۆ خۆپیشاندەران دووپات كردەوەو داوای لە حكومەتیش كرد چیتر هێز لەدژیان بەكار نەهێنێ و ئەوانەش سزا بدات كە پێشتر هێزیان لە دژی خۆپیشاندەران بەكار هێناوە، هەروا داوای كرد ئەم حكومەتە بە پێی نەخشە رێگایەك كێشەكانی هاووڵاتیان چارەسەر بكات و داواكاریەكانیان جێبەجێ بكات، هەروا هۆشداریشی بە هەردولادا كە ئاگەدار بن وڵاتانی دەرەكی دەست نەخەنە ناویان و خۆپیشاندان بۆ بەرژەوەندی خۆیان نەقۆزنەوە، چاودێرانیش پێیان وایە مەبەستی ئێران و ئەمریكایە.
بێگومان مەرجەعی شیعە رێزێكی تایبەتی لەلای شیعەكان هەیە بەڵام دوای ئەم خوتبەیەش خۆپیشاندان هەر بەردەوام بوو، بەڵام بەدووریش نازانرێ هەندێ لە خۆپیشاندەران ئەم پێشنیارەیان قبوڵ بێ بۆیە پێشبینی دەكرێ خۆپیشاندەران لە ژێر كاریگەرێتی ئەم خوتبەیە ببن بە دوو بەشەوەو لایەنگرانی سیستانی ئامادە بن لەگەڵ حكومەت لەسەر نەخشە رێگایەك رێك بكەون ئەگەر نارازیەكان بەهێزتر نەیەنەوە ناو گۆرەپانەكەنەو فەشەلی پێ نەهێنن.
خۆپیشاندەران رایەكی تەواو جیاوازیان هەیەو بەهیچ رێگەچارەیەكی حكومەت و لایەنی سێیەم و تەنانەت هەموویان بە پێشنیارەكەی سیستانیش رازی نین و مكورن لەسەر ئەوەی دەبێ ئەم حكومەتە ماڵئاوایی بكات، ئەوان دەڵێن لە دوای (2003)ەوە ئەم سیاسیانە تەلارێكی خوارو خێچیان دروست كردووە بەڵام ئێستا دەیانەوێ بە كەمێك چاكسازی تەلارەكە ئارایشت بكەن و هەندێك راستی بكەنەوە، بەڵام دیواری خواروخێچ بە ئارایشت و پینەو پەرۆ راست نابێتەوە بۆیە دەڵێن دەبێت ئەم تەلارە لە بنەوە هەڵتەكێنرێ و سەرلەنوێ تەلارێكی تازەی راست و جوان دروست بكرێتەوە، كە ئەم سیاسیانەی لە 2003ەوە لەسەر شانۆكەن تیایدا بەشدار نەبن و بە یەكجاری لە گۆرەپانی سیاسەت وەدەر بنرێن.
ئێستا هەم حكومەتی عێراق و هەم خۆپیشاندەران یەك دروشمیان بەرز كردۆتەوە و هەردوولایان دەڵێن ((عێراق لە خوێن گرنگترە)) هەردولاشیان مەبەستی خۆیان هەیە لەم دروشمە، حكومەتی عێراق مەبەستی ئەوەیە لە پێناو پاراستنی ئەم دامەزراوانەی حكومەت كە پاراستنی عێراقی لە دوایە ئامادەن هێز بەكار بهێنن بۆ كۆتایی هێنان بەو خۆپیشاندانانەو گوێ بەوەش نادەن چەند كەس دەكوژرێ، هاوكات خۆپیشاندەرانیش مەبەستیان ئەوەیە لە پێناوی روخاندنی ئەم دامەزراوە سیاسیەی ئێستا كە بەبۆچوونی ئەوان پاراستنی (عێراق)ی لەدوایە ئامادەن چەندی پێویست بكات خوێن ببەخشن.
بە پێی هەندێ سەرچاوەی هەواڵیش حكومەتی عێراق بریاری داوە لە رۆژانی داهاتوودا بە زەبری هێز كۆتایی بەم خۆپیشاندان و كەنارگیریانەی خەڵك بهێنێ، هەروا لەولاشەوە لایەنگرانی خۆپیشاندەران دەڵێن لە رۆژانی داهاتوودا خۆپیشاندان گروتینێكی تازە بەخۆوە دەبینێ چونكە هەندێ كەسی تازە دێنە مەیدان كە سەركردایەتی خۆپیشاندانەكە لە ئەستۆ دەگرن، بۆیە پێشبینی دەكرێ رۆژانی داهاتوو رووداوی نەخوازراو رووبدەن.
