زاهیر سەوز
لەگەڵ پێدانی مۆڵەتی كاركردن لە 10/2/1970 ئەم مۆڵەتە لە دوای بەیانی ئازار كەوتە جێبەجێكردن و لە 23-24/6/1970 لە بەغدا یەكەمین كۆنگرە ململانێی نادروست لە نێوان چەند كەسێكی ناكۆك كە بەسەر دوو لایەنی جیاوازدا دابەشبووبوون، سەری هەڵدا و هاتە ئارا.
بە تەك پێهەڵچنینی تاقمێك دەستی پێكرد و چەند كەسێك لە كۆنگرە و دەستەی باڵای تازە دوورخرانەوە.
لەسەر بنەمای لەگەڵ كەوتن و چوونە ڕیز، كاڵا بە باڵای (دەستەی باڵا) بڕاو لەناو خۆیاندا ئیشوكاری دەستە دابەشكرا، تاوەكو كۆنگرەی پێنجەم 10-14/9/1978 لە هەولێر ژمارەی ئەندام (230) دوو سەد و سی ئەندام بوون، لە (بەغدا، سلێمانی، هەولێر، دهۆك، كەركووك، شەش ئەندامی فەخری)یش ناونووس كرابوون.
هەڵپەی گەیشتن بە (دەستەی) باڵا، زیاتر بۆ بەدەستهێنانی ناو و ناوبانگ و قایمكردنی پێگەی خود (زات) بوو، لە لای دەوڵەت و مانەوە لە پلە و پۆستی كاركردنیان، ئەم شوێنە ڕاوگەی دەسكەوتی مادی و مەعنەوی بوو، زیاتر لەوەی خزمەت بە ئەدەب و نووسین و نووسەرانی كورد بێت، ئەمڕۆش چاكسازی لەم ڕێكخراوەدا هێندە ئاستەم نییە، كە پێویستی بە پلانی ستراتیژی بێت، چونكە ئاریشەكان دیار و بەرچاون، بەڵگە و سەلماندنیان ناوێت، ئەوەی پێویستە عەدالەت و دروستییە لە دابەشكردنی دەسكەوت و ئیمتیاز، بێ گوێدانە ناوچە و ئینتیمای حیزبی و ئایدیۆلۆژیا و لایەن و لایەنكاریی.
ڕایەڵەكانی ئەم باسە بریتین لە (دەستەی باڵا) (ئەندامانی لقەكان)، (داوودەزگای دەوڵەت ژ وەزارەتی رۆشنبیری هەرێم)، (سەرجەم ئەندامانی یەكێتی نووسەرانی كورد)، بەدەركردنی یەكێك لەم ڕایەڵانە لە بەرپرسیارێتی ئەم دۆخەی یەكێتی نووسەرانی كورد پێیدا گوزەر دەكات، لادانە لە حەقیقەت و كەسی وشیار پەسەندی ناكات.
یەكێتی نووسەرانی كورد، لە ڕۆژی دامەزراندنییەوە بە چەند قۆناغێكی فرەڕەهەند و دژوار و ئاسایی و نایاساییدا گوزەری كردووە و تێپەڕیوە، تێكەڵ بە كێشمەكێشی سیاسی و شەڕی ناوخۆ و هەڵوەشاندنەوە و كەرتكردن، تا دەگاتە قەرزداری و دەست پانكردنەوە لە سەرمایەداران كراوە..
ئەم بارودۆخە نالەبارە، لە بەرژەوەندیی چەند كەسێك و زەرەری زۆرینەی ئەندامان كەوتۆتەوە.
سەردەمی دەسەڵاتی بەعسی فاشیست ڕەوشت، ئەوەی لەگەڵ نەكەوتایە ئەوا ئەكەوتە بەر كوشتنی فیزیكی و كەسایەتی و لە دەزگا بەدناوەكانی بەعس و ڕاپۆرتی سیخووڕە كوردەكان ڕزگاری نەدەبوو، ئەو ڕۆژگارە دەروێشی ڕێگای ڕاستیی لە سێدارە ئەدرا، زیندانی ئەكرا، ڕاوەدو ئەنرا، توومەتی بۆ دائەتاشرا، پەڵپ و بەهانەیان پێ ئەگرت…
ئەمە واقیعی حاڵی ئەو نووسەرانە بوو كە لە ژێر هەژموونی بەعسدا ژیانیان ئەگوزەران.
ڕاستە میللەتی كورد بە گەورە و بچووكەوە، ئاوێتەی ستەمی زۆردار كراوە و لە دەورانی زەمەن و گۆڕانكاری لە دەسەڵاتدا، بەشی تەنها دەربەدەری و هەژاری و كوشتن بووە، نووسەران و هونەرمەندانیش لەم بەركەوتەیە، بەدوور نەبوون و بێبەش نەكراون.. مەرگەسات و كیمیاباران و ئەنفال و وێرانەخاك، لە بیرەوەریی زۆرینەدا مۆتەكەیە و ئاوێتە ڕۆحمان بووە..
بەر لە ڕاپەڕینی بەهاری 1991، نووسەرانی كورد بە دوو ئاراستەی پێچەوانە، هەنگاویان هەڵئەنا و پەیامیان ئەدا، كەمینە لەگەڵ ڕژێمی بەعس بە نووسینی وتار و شیعر و پیاهەڵدان و گۆڕینی نامیلكەكانی سەددام بۆ زمانی كوردی و كاری بەرپرسیارێتی لە ڕاگەیاندنەكانی دەوڵەت و هاوڕێیەتی باڵادەستەكانی ئاسایش و دەزگا بەدناوەكانی موخابەرات و ڕاپۆرت نووسین چوست و چالاك بوون، زۆرینەش لە بەرەی میللەت و بە شێوازی جۆراوجۆر بەرهەڵستكار پەناگەیان گرتبوو، لاوازترین باوەڕ گۆشەگیری و دەستگرتن بوو بە كڵاوەوە.
لەگەڵیشدا لە هەردوو بەرەی یار و نەیاری بەعس، كڵاوی هەندێك نووسەر بابردی، وەك جەستە لەناو چوون، وەك گومانیش، تاوەكو ئەمڕۆ ئەو گومانانە بوونیان هەیە…
مشەخۆر و سیخوڕەكانی ڕژێمی بەعس، لە ئوسوڵخانەی بەرەی كوردستانی ئوسڵی خۆیان دەركرد و، بە لێبوردنی گشتی خۆیان لە سزا ڕزگار كرد، پاساویشیان بۆ خیانەت و لەگەڵ بەعس كەوتن گوایە بە ڕەزامەندی لایەنێك بووە، ئەگەر ئەم ئیدیعایە ڕاستیش بێت، نەك عەیبە بەڵكو شاعاریشە، لەبەر ئەوەی ئەم جۆرە ڕێككەوتنە، كاری هەر كەسێك بێت، لە نووسەر ناوەشێتەوە و كوتاندنی تەپڵی نابووتییە و خیانەت پەردەپۆش ناكرێ…
ئەگەر بۆ هەر مەبەستێكی دیاریكراو، هاو واتایەكی پڕاوپڕ بۆ لێكدانەوەی تێگەیشتن لە ئەسڵی مەبەست دانەنرێ، ئەوا خوێنەر بە ئاسانی لەمەبەست ناگات، كەواتە جۆرەكانی وشە لە ڕووی واتاوە، بۆ ئەو مەبەستەی ئامانجە بگەیەنرێت پێویستن. ئەوانەی مەبەست لە پشت ڕستەی تەمومژاوییەوە حەشار ئەدەن، دەق تووشی نغرۆی خوایشت و ناحەز دەكەن، ئەم جۆرە حەشاردانە لای هەندێك نووسەر برەوی هەیە و بازاڕی گەرم و كڕیار و خوایشت كارانیشی زۆرە، زۆر جار بە مەبەست یان بۆ مل پێشۆڕكردن مەدالیا و پاداشت دەكرێتە قەبەڵیان.
لە هەمان كاتدا، قەڵەم بەدەست هەیە بە دەستەواژەی ناوبازاڕی لاپەڕەی ڕۆژنامەكان ڕەش دەكاتەوە، چونكە لە عۆیەی دەق نایەت دەست بۆ تایبەتمەندییەكانی خاوەن دەق دەبات و فەرمانی میر و وەلی نیعمەت جێبەجێ دەكات و، دەبێتە كەواسووری ڕیكلامچییەكان..
لە ناو كایەی ڕۆژنامە و سایتە ئەلیكترۆنییەكان و تەلەفزیۆن و ڕادیۆ و هەواڵنامەكاندا، ڕۆڵیان هەیە، كام لایەن بەخشندەتر و دەست كرێی زیاتر بێت، دەوار لەوێ هەڵئەدەن، وەك مووچەخۆری دامەزراو مامەڵەیان لەگەڵ ئەكەن.
لێرەدا پرسیارێك دێتە ئارا، ئەویش ئایا نووسەران توانیویانە ببنە ڕابەر و ڕێنیشاندەری عەوام؟! ببنە داینەمۆی گۆڕانكاریی ڕیشەیی لە بوارە جیاجیاكانی ژیاندا؟! حەكیمەكانی ناو یەكێتی نووسەران، ئەوانەی لە بەراییەكانی دامەزراندنی یەكێتی نووسەرانی كورد لە ژیاندا ماون، بەڵام دوورەپەرێزن، بۆ؟ لەبەر ئەوەی ئەلترناتیڤ (alternative)ی یەكێتی نووسەران هاتۆتە بوون و، بزاڤیان فرەتر و دەغیلەیان زیاتری تێدایە و، ئەسكوێشیان گەورەترە.
ڕەوایەتیدان بە لایەن و لایەنكاری، پاڵنەری ئابووریی، سیاسەتی زاڵدەستی، بوختانی بێ بنەما، بەعسی كوردی زومان، درزەكانی نێوان نووسەرانیان كردووە بە دەلاقە، ئەم دەلاقانە گلەیی زۆر و پانتاییەكی فراوانیان داگیر كردووە.
لە وڵاتانی خاوەن سیستمی مۆدێرندا، بە گوێرەی یاسا و میكانیزمێكی گونجاو لەسەر بنەمای پێویست و چالاكیی ڕێكخراوەكان چەردەیەك پارە بۆ هەر چالاكییەك تەرخان دەكرێت، نەك بەشە كۆمەكی سەرپێی، بەڵكو كۆمەكی ڕێكخراوەكان بە گوێرەی یاسا دیاریكراوە، ئەگونجێ كۆمپانیایەك ببێتە سپۆنسەر (كفیل)، نەك چاكە و دەستپانكردنەوە و ڕووگیریی.
ئەم جۆرە یارمەتیدانە جێگەی سوپاسە، بەڵام كارێكی بێ سوودە، چونكە ئەچێتە خانەی پەسن و پیاهەڵدانی كۆمەك بەخش و، چاوپۆشین لە كاری بازرگانی نایاسایی و، بێدەنگی لە سەرپێچی كردن.
كەواتە، بۆ ئەوەی ئەم پرۆژەیە سەركەوتوو بێت، پێویستە ئەم خاڵانە ڕەچاو بكرێت:
1-پێكهێنانی لیژنەیەكی سەرەكی لە پێنج ئەنجامی شارەزا، بۆ سەرپەرشتی و چاودێری ئەم پرۆژەیە.
2-پێكهێنانی لیژنەیەكی شارەزا لە بواری ئەدەبدا، بۆ دەستنیشانكردنی ئەو دەقە ئەدەبییانەی شایستەی بە چاپ گەیاندن.
3-ڕێككەوتن لەگەڵ خاوەن دەقی ئەدەبی، لەسەر ئەوەی مافیەتی و، داوای دەكات…
لەگەڵ ئەوەی بارەگاكانی (یەكێتی نووسەرانی كورد) بێجیاوازی ماڵی هەموانە، كەچی زۆربەی نووسەران خانە بێزارن، ئەگەر بەرژەوەندی مادی نەیێتە ئارا، هەنگاو بەرەو ماڵ نانرێ.
دەنگۆی ڕازی نەبوون لە یەكێتی نووسەرانی كورد و دەستەی باڵا و هەندێك لە ئەندامانی لق، زۆر و فرە جەمسەرن، كام لەو دەنگۆ و گلەییانە ڕاست و دروستن، یان ئیرەیی و هەڵبەستراون، ئەوا دانیشتنی ڕاستەوخۆ لەگەڵ دەستەی باڵا، یان ئەندامانی لق و كاتی كۆنگرە، ئەو گرفت و ئالیشانە یەكلا دەكرێنەوە، نەك پرتە و بۆڵەی كونجی چایخانەو بەر دەركی سەرای سلێمانی و چایخانەی مچكۆ لە هەولێر.
نیتشە ئەڵێ (گرنگ ئەوەی نووسەر خۆی بێت و ئەویتر نەبێت)…
لێرەوە، بۆ ئەوەی حەقیقەت بەدەربكەوێ و ڕاستی لە دڵی ئەندامانی (یەكێتی نووسەرانی كورد) بڕسكێ، تاوەكو زووتر كۆنگرە بگیرێ درەنگە.
ڕۆڵی نووسەر خۆشكردنی ئاگری ناكۆكی نییە، بەڵكو نووسەر زۆر لەوە گەورەترە، ببێتە ئامرازی خراپەكاریی، یان بكرێتە جەجاڵ بۆ تێكدانی شیرازەی كۆمەڵایەتی و سیاسی و فەرهەنگی. پیرۆزیی قەڵەم و ژێربێژەكیی، بەرهەمهێنانی مەعریفەیە، بیركردنەوە و دروستكردنی گومان و پرسیارە لەسەر چەمكەكانی ژیان، قسەكردنە لەسەر بابەتە هەستیارەكان و نەگوتراوەكان.
كتێبی بە ژمارە زۆر و بە قەبارە قەبە و هەڵكشاو ئەگەر لە خزمەتی گەل و نیشتمان و مرۆڤایەتیدا نەبێت و لە ئەزموونی بابەت فامیی و بێژەیی بەدەر بێت، ئەوا نەبوونی لە بوونی باشترە، چونكە ئەم بوونە جەڵەبییانە زەرەر بە ئابووری وڵات ئەگەیەنێت.
(یەكێتی نووسەرانی كورد) توانستی هەنگاوی كاریگەری نەماوە، لە ئاست بەدەستهێنانی پێداویستی نووسەراندا نییە، دژایەتی قووڵ و بەرژەوەندیی ناكۆك و، تێڕوانینی جیاواز و، بیر و بۆچوونی تەكولۆ، جەستەی نووسەران ئازار ئەدات.
تێبینی:
ئەم نووسینە لێرەدا تەواو، بەڵام نووسینی دیەی بەدوادا دێت..
